Шёнбрунн шарттысы: Франция мен Австрия арасындағы бейбіт келісім (1809)
Treaty of Schönbrunn
Шёнбрунн шарттысы (1809) Франция мен Австрия арасындағы соғысты аяқтады. Наполеон соғыстары, Ваграм шайқасы, және Пруссияның Хановерді қосып алуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франция мен Австрия арасындағы бейбіт келісім 1809 жылғы 14 қазанда қол қойылды, сондай-ақ Франция мен Пруссия арасындағы келісім, осы арқылы Пруссия Ганноверді аннексиялады.
Peace treaty between France and Austria signed on 14 October 1809
the treaty between France and Prussia by which the latter annexed Hanover
Шёнбрунн келісімшарты (; Friede von Schönbrunn), кейде Шёнбрунн бейбітшілігі немесе Вена келісімшарты деп аталады, 1809 жылғы 14 қазанда Вена қаласының жанындағы Шёнбрунн сарайында Франция мен Австрия арасында қол қойылды. Бұл келісім Наполеон соғыстары кезінде Бесінші коалицияны аяқтады, Австрия 5-6 шілдеде Ваграм шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін жасалды.
The Treaty of Schönbrunn (; Friede von Schönbrunn), sometimes known as the Peace of Schönbrunn or the Treaty of Vienna, was signed between France and Austria at Schönbrunn Palace near Vienna on 14 October 1809. The treaty ended the Fifth Coalition during the Napoleonic Wars, after Austria had been defeated at the decisive Battle of Wagram on 5–6 July.
Кіріспе
Жарым арал соғысы және Наполеонға қарсы испандық қарсылық кезінде Австрия Орталық Еуропаның француздық оккупацияланған аумақтарында ұлттық көтерілістерді қозғау арқылы 1805 жылғы Пресбург бейбіт шартын өзгертуге тырысты (әсіресе Наполеонның бавариялық одақтастарына қарсы Тироль көтерілісі). Бұл әрекеттер француз әскерлері 1809 жылғы мамыр айында Венаны басып алғаннан кейін сәтсіз аяқталды. Архиегер Карл басқаратын австриялықтар 21-22 мамыр күндері Асперн шайқасында оларды жеңіп қайтарды, бірақ Наполеон күштерін қайтарып алып, бірнеше аптадан кейін Ваграм шайқасында Карл армиясын талқандады. Архиегер 12 шілдеде Знайм келісіміне қол қоюға мәжбүр болды. Қазан айында Австрияның сыртқы істер министрі Иоганн Филипп Стадионның орнына Клеменс фон Меттерних келді.
During the Peninsular War and the Spanish resistance against Napoleon, Austria had tried to reverse the 1805 Peace of Pressburg by sparking national uprisings in the French occupied territories of Central Europe (most notably the Tyrolean Rebellion against Napoleon's Bavarian allies). These attempts ultimately failed, after French forces occupied Vienna in May 1809. The Austrians under Archduke Charles were able to repulse them at the Battle of Aspern on 21 22 May; however, Napoleon withdrew his forces and crushed Charles' army at Wagram a few weeks later. The archduke had to sign the Armistice of Znaim on 12 July. In October, Austrian Foreign Minister Johann Philipp Stadion was superseded by Klemens von Metternich.
Шарттары
Франция қатал бейбіт шарттар таңды: Австрия Зальцбург герцогтігін Баварияға беруге міндетті болды және Гориция мен Градисканың жағалау аймақтарын, Триесттің императорлық еркін қаласын, Карниоламен бірге, Истрия маркасын, шығыс Тирольмен бірге батыс ("Жоғарғы") Каринтияны, сондай-ақ Сава өзенінен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан хорват жерлерін Француз империясына (Иллирия провинцияларына қараңыз) беру арқылы Адриатика теңізіне шығу мүмкіндігінен айырылды. Батыс Галиция Варшава герцогтігіне, ал Тарнополь ауданы Ресей империясына берілді. Австрия Наполеонның басқа елдерден басып алған бұрынғы территорияларын, сондай-ақ оның інісі Жозеф Бонапарттың Испания королі ретіндегі билігін мойындады. Австрия Францияға ірі өтемақы төледі және Австрия армиясы 150 000 адамға дейін қысқартылды – бұл уәде орындалмады. Француз оккупациялық күштеріне қарсы тұрушы гарнизоны болған Гразь Шлоссберг бекінісі көбінесе қиратылды. Австрия сонымен қатар Наполеонның Континенттік жүйесін қолдануға міндетті болды, себебі Ұлыбритания Франциямен соғыста болды. Келісімге қатысты британдықтардың бір көзқарасы:
France imposed harsh peace terms: Austria had to cede the Duchy of Salzburg to Bavaria and lost its access to the Adriatic Sea by waiving the Littoral territories of Gorizia and Gradisca and the Imperial Free City of Trieste, together with Carniola, the March of Istria, western ("Upper") Carinthia with East Tyrol, and the Croatian lands southwest of the river Sava to the French Empire (see Illyrian Provinces). West Galicia was ceded to the Duchy of Warsaw, and Tarnopol district to the Russian Empire. Austria recognized Napoleon's previous conquests from other nations as well as the rule of his brother Joseph Bonaparte as King of Spain. Austria also paid to France a large indemnity and the Austrian army was reduced to 150,000 men a promise not fulfilled. The Graz Schlossberg fortress, whose garrison had firmly resisted the French occupation forces, was largely demolished. Austria also had to apply Napoleon's Continental System, as Britain remained at war with France. One contemporary British view on the treaty was:
Австрия едәуір әлсірегенімен, ол Еуропаның ірі державасы болып қала берді. Император Франциск I 1810 жылы өзінің қызы Мари Луизаны Наполеонға (бастапқыда ол оны жек көреді) үйлендіріп, француздарға жақындады. Меттернихтің саясатын өзгерткенінің нәтижесінде 1812 жылы австриялық әскерлер Ресейге француз басқыншылығына қосылды.
Though considerably weakened, Austria remained a European great power. Emperor Francis I approached to the French by marrying his daughter Marie Louise off to Napoleon (whom she at first detested) in 1810. As a result of Metternich's change of policies, the Austrian forces joined the French invasion of Russia in 1812.
Адам өлтіруге әрекеті
Шёнбрунндағы келіссөздер кезінде Наполеон өміріне қастандық жасаудан мүжілді. 12 қазанда, келісімге қол қоюға аз уақыт қалғанда, император үлкен сүйемелдемемен бірге сарайдан шығып, әскери шеруді тамашалады. Наумбург қаласындағы лютеран пасторының ұлы Фридрих Штапс Венаға келді және петиция тапсыру үшін қабылдауға рұқсат сұрады. Оған императордың көмекшісі, генерал Жан Рапп бас тартты. Бірақ ол көп ұзамай Штапсты аулада, ерекше бағыттан көпшілік арасынан Наполеонға қарай жылғанын байқап, тұтқындады. Штапс сарайға жеткізілгенде, оның киімінің астынан, петиция қағаздарының ішінде үлкен асүй пышағы табылды. Тергеу кезінде Штапс императорды өлтіру жоспарын ашық айтты, оны елінің апат-жаласы деп атады. Наполеонға әкелгенде, оны кешірсе, алғыс айтар ма деп сұрады, Штапс: "Кешірсең де, өлтіремін" деді. Наполеон 16 қазанда Венадан кетіп, ертесі күні Штапс Вюртемберг фузилерлері тарапынан сарай сыртында атылып өлтірілді. Осы жазалау кезінде ол "Бостандық болсын! Германия жасасын!" деп айқайлаған деген сөз бар. Наполеон бұл оқиғаға қызығып, үлкен қастандық болуі мүмкін деп қорқып, полиция министрі Жозеф Фушеге оқиғаны құпия ұстауды бұйырды. 1813 жылғы неміс жорығынан кейін Штапс жасқанған неміс ұлтшылдығының шейіті ретінде таныла бастады. Ол Кристиан Фридрих Хеббелдің өлеңіне және Вальтер фон Молоның пьесасына арналған.
During the negotiations at Schönbrunn, Napoleon narrowly escaped an attempt on his life. On 12 October, shortly before signing the treaty, the emperor exited the palace with a large entourage to observe a military parade. Seventeen year old Friedrich Staps, son of a Lutheran pastor from Naumburg, had arrived in Vienna and demanded an audience to present a petition. He was refused by the emperor's aide General Jean Rapp, who shortly thereafter observed Staps in the courtyard pushing through the crowd towards Napoleon from a different direction, and had him arrested. Taken to the palace, Staps was found to be carrying a large kitchen knife inside his coat, concealed in the petition papers. Interrogated, Staps frankly revealed his plans to kill the emperor, calling him the misfortune of his country. Brought forward to Napoleon, he asked whether Staps would thank him if he was pardoned, to which Staps replied: "I would kill you none the less." Napoleon left Vienna on 16 October and the next day Staps was shot by Württemberg fusiliers outside the palace. At this execution, he is said to have shouted "Long live freedom! Long live Germany!" Napoleon, impressed and fearing a greater conspiracy, instructed his police minister Joseph Fouché to keep the incident secret. Soon after the German campaign of 1813, Staps came to be seen as a martyr of the burgeoning German nationalism. He was the subject of a poem by Christian Friedrich Hebbel and a play by Walter von Molo.