Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ġgantija („Алып әйел“) — Мальтадағы Гозо аралында орналасқан неолит дәуірінен (шамамен б.з.д. 3600–2500 жылдар) келген мегалиттік ғибадатханалар кешені. Ġgantija ғибадатханалары Мальтадағы мегалиттік ғибадатханалардың ең ертесі және Мысыр пирамидаларынан да көне. Олардың құрылысшылары неолит дәуірінде екі Ġgantija ғибадатханасын салды, бұл оларды 5500 жылдан астам ғасырлық және қазіргі Түркиядағы Гёбекли Тепеден кейін әлемдегі екінші ең көне адам жасаған діни құрылымдарға айналдырды. Басқа ұқсас құрылыстармен бірге олар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Мальтаның мегалиттік ғибадатханалары болып табылады. Ғибадатханалар – құнарлылық ритуалында қолданылған салтанатты орынның бір бөлігі. Зерттеушілер осы жерде табылған көптеген мүсіндер мен бейнелердің осы культпен байланысты екенін анықтады. Жергілікті Гозолық халық әңгімелерінде, тек бұршақ пен бал жеген алып әйел қарапайым адамнан бала туған. Баласын иығына іліп алып, ол осы ғибадатханаларды салып, оларды құдайға сыйынған орындар ретінде пайдаланған.
Ġgantija (, "Giantess") is a megalithic temple complex from the Neolithic era (c. 3600–2500 BC), on the Mediterranean island of Gozo in Malta. The Ġgantija temples are the earliest of the Megalithic Temples of Malta and are older than the pyramids of Egypt. Their makers erected the two Ġgantija temples during the Neolithic, which makes these temples more than 5500 years old and the world's second oldest existing manmade religious structures after Göbekli Tepe in present day Turkey. Together with other similar structures, these have been designated a UNESCO World Heritage Site, the Megalithic Temples of Malta. The temples are elements of a ceremonial site used in a fertility rite. Researchers have found that the numerous figurines and statues found on site are associated with that cult. According to local Gozitan folklore, a giantess who ate nothing but fava beans and honey bore a child from a man of the common people. With the child hanging from her shoulder, she built these temples and used them as places of worship.
Сипаттамасы мен құрылымы
Джгантиджа ғибадатханалары Ксагхра жазығының шетінде, оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Бұл мегалитикалық ескерткіш екі ғибадатхананы және толық емес үшіншісін қамтиды, оның тек қасбеті ғана тасталып кеткенге дейін ішінара салынған. Mnajdra South сияқты, ол күн мен түн теңелу күнінің шығуына қарайды, бірімен-бірі тікелей жанасып, шекаралық қабырғамен қоршалған. Оңтүстік ғибадатхана үлкенірек және көнерек, шамамен б.з.д. 3600 жылға дейін салынған. Сонымен қатар, ол жақсы сақталған. Ғибадатхана жоспарына бес үлкен апсида кіреді, ал қабырғаларды жапқан гипстің іздері әлі де тас блоктардың арасында көрініп тұр. Ғибадатханалар үш жапырақты пішінде салынған, ал ішкі бетін қалыптастыру үшін тас блоктар қолданылған. Қабырғалар арасындағы кеңістік қираған тас қалдықтарымен толтырылған. Жартылай дөңгелек апсидалар орталық дәлізбен байланысқан. Археологтар апсидалар бастапқыда төбемен жабылған деп санайды. Ескерткіштер дөңгелек пен металл құралдардың пайда болуына дейін салынған екенін ескерсек, бұл өте күрделі құрылыс. Шары тәрізді кішкентай тастар табылды, олар ғибадатханаларға арналған үлкен тас блоктарды тасымалдаған көліктердің дөңгелекшелері ретінде қолданылған. Мальтадағы басқа мегалитикалық орындар сияқты, бұл ғибадатхана да оңтүстік-шығысқа қарайды. Оңтүстік ғибадатхананың биіктігі 7 метрге жетеді. Кіреберістегі үлкен тас блокта ойық бар, бұл ғибадатханаға кірмес бұрын тазару рәсімі үшін арналған станция болған деген гипотезаны тудырды. Бес апсидада әртүрлі құрбандық алтарьлары орналасқан. Зерттеушілер осы жерден жануарлардың сүйектерін тапқан, бұл осы кеңістік жануар құрбандығы үшін қолданылғанын көрсетеді.
The Ġgantija temples stand at the edge of the Xagħra plateau, facing toward the south east. This megalithic monument encompasses two temples and an incomplete third, of which only the facade was partially built before being abandoned. Like Mnajdra South, it faces the equinox sunrise, built side by side and enclosed within a boundary wall. The southerly one is the larger and older one, dating back to approximately 3600 BC. It is also better preserved. The plan of the temple incorporates five large apses, with traces of the plaster that once covered the irregular wall still clinging between the blocks. The temples are built in the typical clover leaf shape, with inner facing blocks marking the shape. The space between the walls was then filled in with rubble. A series of semi circular apses is connected with a central passage. Archaeologists believe that the apses were originally covered by roofing. The effort is a remarkable feat when considering the monuments were constructed when the wheel had not yet been introduced and no metal tools were available to the Maltese Islanders. Small, spherical stones have been discovered. They were used as ball bearings for the vehicles that transported the enormous stone blocks used for the temples. The temple, like other megalithic sites in Malta, faces southeast. The southern temple rises to a height of At the entrance sits a large stone block with a recess, which led to the hypothesis that this was a ritual ablution station for purification before worshippers entered the complex. The five apses contain various altars. Researchers have found animal bones on the site that suggest the space was used for animal sacrifice.
Қазба жұмыстары мен танылу
Тұрғындар мен саяхатшылар ғибадатхананың бар екенін ұзақ уақыттан бері білген. 18 ғасырдың соңында, кез келген қазба жұмыстары жүргізілгенге дейін, Жан-Пьер Хуэль осы білімге негізделген жоспар жасады, ол өте дәл екені анықталды. 1827 жылы Гозоның вице-губернаторы, полковник Джон Отто Байер, бұл жерді қираған қалдықтардан тазартты. Топырақ пен қалдықтар тиісінше зерттелмей жоғалды. Неміс суретшісі Чарльз Фредерик де Брокторф, қалдықтарды алып тастаудан бір-екі жыл бұрын осы орынның суретін салған, осылайша тазалауға дейін оның жазбасын жасады. 1933 жылға дейін жер жеке меншікте болды, содан кейін үкімет оны мемлекеттік мүдде үшін иеленді. Мұражайлар бөлімі 1933, 1936, 1949, 1956–57 және 1958–59 жылдары кең ауқымды археологиялық жұмыстар жүргізді. Оның мақсаты – қираған орындарды және олардың айналасын тазарту, сақтау және зерттеу болды. 1980 жылы Ġgantija ғибадатханалары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. 1992 жылы Комитет Мальта мен Гозо аралдарында орналасқан тағы бес мегалитикалық ғибадатхананы қосып, тізімді кеңейтуді шешті. Ġgantija тізімі "Мальтаның мегалитикалық ғибадатханалары" деп өзгертілді. 2000 жылдары ғибадатхана мен оның айналасындағы аумақтар қалпына келтірілді немесе жаңартылды. 2011 жылы еденді қорғау үшін ғибадатханаға жеңіл жаяу жолдары орнатылды. 2013 жылы мұражай паркі құрылып, ашылды.
Residents and travelers knew about the existence of the temple for a long time. In the late 18th century, before any excavations were carried out, Jean Pierre Houël drew a plan based on that knowledge, which has been found to be highly accurate. In 1827 Col. John Otto Bayer, the Lieutenant Governor of Gozo, had the site cleared of debris. The soil and remains were lost without having been properly examined. German artist Charles Frederick de Brocktorff had painted a picture of the site within a year or two prior to the removal of the debris, so he made a record of the site before clearance. The land was held privately until 1933, when the Government expropriated it for public benefit. The Museums Department conducted extensive archaeological work in 1933, 1936, 1949, 1956–57 and 1958–59. Its goal was to clear, preserve and research the ruins and their surroundings. The Ġgantija temples were listed as a UNESCO World Heritage Site in 1980. In 1992, the Committee decided to expand the listing to include five other megalithic temples located across the islands of Malta and Gozo. The Ġgantija listing was renamed "the Megalithic Temples of Malta". The temple and the surrounding areas were restored or rehabilitated in the 2000s. Lightweight walkways were installed in the temple in 2011, to protect the floor. A heritage park was developed and opened in 2013.
Қазіргі заманғы түсіндірмелері
Антрополог Кэтрин Раунтри "Мальтаның неолиттік ғибадатханаларын", оның ішінде Джгантиджаны, "әртүрлі жергілікті және шетелдік мүдделі топтар: туризм саласындағы қызметкерлер, зиялылар мен мальтийлік ұлтшылдар, аңшылар, археологтар, суретшілер және жаһандық Құдайлар қозғалысының қатысушылары" қалай түсіндіріп, таласқандарын және пайдаланғандарын зерттеді. Хабарлама бойынша, кейбір Құдайларға арналған турлар Джгантиджадағы екі ғибадатхананы "Ана мен Қызының ғибадатханасы" деп атайды.
Anthropologist Kathryn Rountree has explored how "Malta’s neolithic temples", including Ġgantija, "have been interpreted, contested and appropriated by different local and foreign interest groups: those working in the tourist industry, intellectuals and Maltese nationalists, hunters, archaeologists, artists, and participants in the global Goddess movement." Reportedly, some Goddess tours refer to the two temples at Ġgantija "as the Mother & Daughter Temple."