Кіріспе
Саяси унитаризм – толыққанды біріктірілген және орталықтандырылған үкімет жүйесін жақтау немесе күштету арқылы қол жеткізілетін түрлі теориялар, ұғымдар немесе саясаттар. Іс жүзінде унитаризм көбінесе күрделі саяси бірлестіктерде (конфедерациялар, федерациялар және басқа да саяси одақтар) саяси доктрина немесе қозғалыс ретінде көрінеді, бұл жай ғана әкімшілік орталықтандырудан асып, саяси интеграция мен біріктірудің жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Саяси унитаристердің (унитаризмді қолдайтындардың) басты мақсаты – конфедерациялық мемлекеттердің, федеративтік бірліктердің, автономиялы аймақтардың немесе кантондардың өкілеттіктерін тікелей орталық үкіметке беру арқылы барлық түрдегі өңірлік басқаруды және автономияны жою немесе күрт шектеу. Уникализация және регионализация жиі орталықтандыру мен децентрализациямен шатастырылады.
Political unitarism designates various theories, concepts or policies that advocate or enforce a fully unified and centralized system of government, with ultimate goal in creating a unitary state. In practice, unitarism is often manifested as a political doctrine or movement within complex political entities (confederations, federations, and other political unions), advocating for the highest degree of political integration and unification, beyond mere administrative centralization. One of the main goals of political unitarists (proponents of unitarism) is to abolish or substantially suppress all forms of regional self government and autonomy, by transferring powers of confederated states, federal units, autonomous regions or cantons directly to the central government. Unitarization and regionalization are often confused with centralization and decentralization, respectively.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, саяси унитаризацияның күрделі процестері көбінесе унитаризмді және радикалдық орталықтандыруды қолдаушылар мен олардың қарсыластары арасындағы саяси күреспен қатар жүрді. Саяси тарихта мұндай саяси күрес ежелгі заманнан бері жиі кездеседі. Классикалық дәуірде саяси унитаризмге қарсы жергілікті қарсылықтың ең танымал мысалы – ежелгі Афина мен Делиан лигасы құрамындағы басқа да федерациялық қала-мемлекеттер арасындағы ішкі қақтығыс. Қазіргі заманғы тарихта саяси унитаризацияның ең көрнекті мысалдарының бірі – 1701 жылы Ұлыбритания Корольдігінің құрылуы, содан кейін 1800 жылы Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің құрылуы. Саяси унитаризмнің маңызды мақсаттарының бірі – мемлекеттің бүкіл аумағындағы заң шығару құқығына ие болатын жалғыз заң шығару органы құру. Саяси унитаризация процесі арқылы, жаңадан құрылатын унитарлық мемлекеттің жергілікті аймақтары орталық үкіметпен қандай да бір келісімге келу мүмкіндігінен айырылады. Осылайша, қалған өңірлік билік, егер ол қалған болса, унитарлық мемлекеттің конституциясында бекітілмегендіктен қорғалмайды; оларды орталық үкіметтің шешімдерімен одан әрі шектеуге немесе толығымен жоюға болады.