Кіріспе
Жапония үкіметінің Сыртқы істер министрлігі (外務省) – Жапония үкіметінің атқару органы. Ол елдің сыртқы саясаты мен халықаралық қатынастарына жауапты. Министрлік Ұлттық үкіметтік ұйымдар туралы заңның үшінші бабының екінші тармағымен және Сыртқы істер министрлігін құру туралы заңмен құрылған. Заңға сәйкес, министрліктің мақсаты – «Жапония мен жапон халқының мүдделерін арттыруға ұмтылу, сонымен бірге бейбіт және қауіпсіз халықаралық қоғамды сақтауға үлес қосу, белсенді және жігерлі шаралар арқылы жақсы халықаралық ортаны құру және үйлесімді сыртқы қарым-қатынастарды сақтап, дамыту».
The Ministry of Foreign Affairs (外務省) is an executive department of the Government of Japan, and is responsible for the country's foreign policy and international relations. The ministry was established by the second term of the third article of the National Government Organization Act, and the Ministry of Foreign Affairs Establishment Act. According to the law, the mission of the ministry is "to aim at improvement of the profits of Japan and Japanese nationals, while contributing to maintenance of peaceful and safe international society, and, through an active and eager measure, both to implement good international environment and to keep and develop harmonic foreign relationships".
Саясатты қалыптастыру
1947 жылғы Конституцияға сәйкес, Кабинет сыртқы істерді жүргізуге негізгі жауапкершілікті жүзеге асырады, бұл Ұлттық Диетаның жалпы бақылауында болады. Премьер-министр Диетаға сыртқы қатынастар туралы мерзімді есептер ұсынуға міндетті, оның жоғарғы және төменгі палаталарының әрқайсысының сыртқы істер комитеті бар. Әр комитет өзі қараған мәселелер бойынша палатаның толық отырысына есеп береді. Арнайы мәселелерді қарастыру үшін кейде арнайы комитеттер құрылады. Диета мүшелері сыртқы істер министрінен және Премьер-министрден тиісті саяси сұрақтарды – ресми түрде сауалдар деп аталатын сұрақтарды – қоюға құқылы. Шетелдік мемлекеттермен жасалған шарттар Диетаның ратификациясын қажет етеді. Мемлекет басшысы ретінде Император шетелдік елшілерді қабылдау және Диета ратификациялаған шетелдік шарттарды куәландыру рәсімін орындайды. Бас атқарушы және Конституция бойынша саяси жүйедегі басты тұлға ретінде Премьер-министр сыртқы саясатқа қатысты маңызды шешімдерді қабылдауда соңғы сөзді айтады. Сыртқы істер министрі, Кабинет мүшесі, Премьер-министрдің жоспарлау және іске асыру мәселелері бойынша бас кеңесшісі болып табылады. Министрге екі вице-министр көмектеседі: біреуі әкімшілік мәселелеріне жауапты, ол Сыртқы істер министрлігінің құрылымындағы жоғары лауазымды қызметкері болып табылады, ал екіншісі Диетамен саяси байланыс жасайды. Министрліктің басқа да маңызды лауазымдарына министрліктің хатшылығының мүшелері кіреді, олар консулдық, эмиграциялық, байланыс және мәдени алмасу функцияларын атқаратын бөлімдерді басқарады, сондай-ақ министрліктің әртүрлі аймақтық және функционалдық бюроларының директорлары кіреді. Министрліктің штаттарында бәсекелі емтихан арқылы жұмысқа алынып, кейіннен Министрліктің Сыртқы істер қызметін даярлау институтында оқытылатын элиталық карьералық дипломатиялық қызметшілер бар. Сыртқы саясат мәселелерін қарастыру әдетте географиялық және функционалдық бюролар арасында бөлінеді, бұл олардың арасындағы қайталау мен бәсекелестікті азайтуға бағытталған. Жалпы, екіжақты мәселелер географиялық бюроларға, ал көпжақты мәселелер функционалдық бюроларға жүктеледі. Келісімдер бюросы өзінің кең ауқымды жауапкершілігімен мәселелердің барлық спектріне қатысады. Ақпараттық талдау, зерттеу және жоспарлау бюросы жан-жақты және үйлесімді саясатты зерттеу және жоспарлаумен айналысады. Ұзақ жылдар бойы жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болған дипломатиялық қызмет Мейдзи кезеңінен бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жоғары әлеуметтік топтардың эксклюзивті құқығы болды. Формалды біліктіліктермен қатар, соғысқа дейінгі маңызды талаптар дұрыс әлеуметтік тегі, отбасылық байланыстар және Токио императорлық университетін (қазіргі Токио университеті) бітіру болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл талаптар демократиялық реформалардың бір бөлігі ретінде өзгертілді, бірақ дипломатиялық қызмет жоғары бағаланған мансап болып қала берді. Дипломатиялық қызметке кірмес бұрын көптеген карьералық дипломаттар соғыстан кейінгі Жоғары дипломатиялық емтиханды тапсырған. Бұл емтиханды сәтті тапсырғандардың көпшілігі Токио университетінің құқық факультетінің түлектері болды. 1950 жылдан бері елшілік тағайындалымдарының көп бөлігі тәжірибелі дипломаттардың арасынан жасалған. Соғыстан кейінгі Жапониядағы дипломатия Сыртқы істер министрлігінің монополиясы болған жоқ. Сыртқы қатынастардағы экономикалық факторлардың маңыздылығын ескере отырып, министрлік кеден, тарифтер, халықаралық қаржы және шетелдік көмек мәселелері бойынша Қаржы министрлігімен; экспорт және импорт мәселелері бойынша Халықаралық сауда және өнеркәсіп министрлігімен (MITI); және шетелдік ауыл шаруашылығы импорты және балық аулау құқықтары мәселелері бойынша Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігімен тығыз жұмыс істеді. Сыртқы істер министрлігі Қорғаныс агенттігі, Әділ сауда комиссиясы, Жапония экспорт-импорт банкі (JEXIM), Жапония сыртқы сауда ұйымы (JETRO), Шетелдік экономикалық ынтымақтастық қоры және Шетелдік техникалық ынтымақтастық агенттігі сияқты басқа да агенттіктермен де кеңесті. Еліміздің сыртқы экономикалық қызметіне және де оның дипломатиялық қарым-қатынастарына әсер ететін көптеген мәселелер бойынша Сыртқы істер министрлігі, кейде MITI және Қаржы министрлігі импорттық шектеулерді либерализациялауды жақтағаны белгілі болды. Алайда, Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі және басқа да ішкі министрліктер, әсіресе мүдделі топтардың қысымы салдарынан, көбінесе протекционистік ұстанымды қабылдады. Сыртқы істердің маңыздылығы соғыстан кейінгі Жапонияда ұлттық өмірдің барлық саласына тарады, ал сыртқы істерді қалыптастырудағы агенттіктердің көптігі шатасу мен тиімсіздіктің себебі болды. Алайда, соғыстан кейінгі буын көшбасшылары мен саясаткерлер үкіметтік шешімдерді қабылдауда үлкен рөл атқара бастағанда және сыртқы саясат мәселелері бойынша қоғамдық көзқарас жетілгенде, сыртқы істер тұрақты келісім негізінде жүзеге асырылып жатыр деген белгілер пайда болды. Қазіргі Сыртқы істер министрі – Ёко Камикава.
Дипломатиялық көк кітап
Дипломатиялық көк кітап (外交青書) – Үкіметтің сыртқы саясатын және халықаралық саяси үрдістерге жасалған бағалауды көрсететін Министрлік жариялайтын жылдық есеп. Алғашқы "Көк кітап" 1957 жылы жарық көрген. Бұл есептің нәтижесінде кейбір елдер наразылық білдіріп, Жапония саясатына қарсы реакция жасай алады. Мысалы, 2018 жылғы "Көк кітапта" "Оңтүстік Корея – ең жақын және маңызды көршіміз" деген тіркес алынып тасталса, орнына "[Лианкорт тауларының] Оңтүстік Корея тарапынан оккупациясы заңсыз" деген мәлімдеме қосылғандықтан, Оңтүстік Корея үкіметімен үлкен жанжал туды.