Ивана Брлић-Мажуранић: Хорват жазушысы және балалар әдебиетінің шебері
Ivana Brlić-Mažuranić
Ивана Брлић-Мажуранич (1874-1938) – атақты хорват жазушысы, балалар әдебиетінің шебері. Әулетінен шыққан талант иесі, Хорватия тарихындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорват жазушысы (1874–1938)
Croatian writer (1874–1938)
Ивана Брлич Мажуранич (18 сәуір 1874 – 21 қыркүйек 1938) – хорват жазушысы. Ол хорват балалар әдебиетінің ең көрнекті жазушысы деп есептеледі.
Ivana Brlić Mažuranić (; 18 April 1874 – 21 September 1938) was a Croatian writer. She has been praised as the best Croatian writer for children.
Ерте өмір
Ол 1874 жылдың 18 сәуірінде Огулинде Мажураничтердің танымал хорват отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Владимир Мажуранич – 1882 жылы «Prinosi za hrvatski pravno povjestni rječnik» (хорват тарихы мен құқығының сөздігі) атты еңбекті жазған жазушы, заңгер және тарихшы болды. Оның әкесінің әкесі – саясаткер, Хорватия бан және ақын Иван Мажуранич, ал әжесі Александра Деметр – белгілі жазушы және хорват ұлттық жаңару қозғалысының негізгі тұлғаларының бірі Димитрия Деметрдің қарындасы болған. Ивана көбінесе үйде оқыды. Отбасымен ол алдымен Карловацқа, содан кейін Ястребарскоға, ең соңында Загребке көшті. 1892 жылы саясаткер және көрнекті заңгер Ватрослав Брличке тұрмысқа шыққаннан кейін, ол Брод-на-Савиге (қазіргі Славонски-Брод) көшіп, тағы бір танымал отбасымен бірге өмірінің көп бөлігін өткізді. Ол жеті баланың анасы болды және бар күшін отбасына, балаларының біліміне арнады. Оның алғашқы әдеби туындылары бастапқыда француз тілінде жазылған.
She was born on 18 April 1874 in Ogulin into a well known Croatian family of Mažuranić. Her father Vladimir Mažuranić was a writer, lawyer and historian who wrote Prinosi za hrvatski pravno povjestni rječnik (Croatian dictionary for history and law) in 1882. Her grandfather was the politician, the Ban of Croatia and poet Ivan Mažuranić, while her grandmother Aleksandra Demeter was the sister of well known writer and one of keypersons of Croatian national revival movement, Dimitrija Demeter. Ivana was largely home schooled. With the family she moved first to Karlovac, then to Jastrebarsko, and ultimately to Zagreb. Upon marriage to Vatroslav Brlić, a politician and a prominent lawyer in 1892, she moved to Brod na Savi (today Slavonski Brod) where she entered another known family and lived there for most of her life. She became the mother of seven children and devoted all her work to her family and education. Her first literary creations were initially written in French.
Жұмыс
Ивана Брлич Мажуранич өлең, күнделік және очерктер жазуды ерте бастады, бірақ оның шығармалары 20 ғасырдың басына дейін жарияланбады. Оның "Мектеп және демалыс" атты білім беру мақалалар сериясы сияқты әңгімелері мен мақалалары 1903 жылдан кейін журналдарда тұрақтырақ жариялана бастады. 1913 жылы оның "Шаялы Хлапичтің керемет оқиғалары мен баяулыстары" (сонымен қатар "Лапичтің батыл оқиғалары" және "Чудновте шгретха Хлапича" деп те белгілі) атты кітабы жарық көрді, ол әдеби қоғамның назарын аударды. Әңгімеде кедей шәкірт Хлапич кездейсоқ түрде ұстазының жоғалған қызын табады, соның арқасында оның бақыты өзгеріп, жақсарады. Оның 1916 жылы жарық көрген "Ескі заманның хорват ертегілері" (Priče iz davnine) атты кітабы, Хелена Булаяның 2003/2006 жылдары оны компьютерлік интерактивті шығармаға бейімдеуінің арқасында бүгінгі таңда ең танымал кітаптардың бірі болып табылады. Бұл кітапта Мажуранич хорваттардың славян мифологиясынан алынған есімдер мен мотивтерді пайдалана отырып, жаңа ертегілер сериясын жасады. Осының нәтижесінде оны Ханс Кристиан Андерсенмен және Толкинмен салыстырды, олар да нағыз мифология элементтеріне негізделген жаңа әңгімелер жазды. Брлич Мажуранич әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына төрт рет ұсынылды – 1931 және 1935 жылдары тарихшы Габриэль Манойлович, ал 1937 және 1938 жылдары Загребте тұратын философ Альберт Базала да оны қолдады. 1937 жылы ол Югослав ғылым және өнер академиясының корреспондент-мүшесі болып қабылданған алғашқы әйел болды. Ұзаққа созылған депрессиямен күрескеннен кейін, ол 1938 жылдың 21 қыркүйегінде Загребте өз-өзіне қол жұмсады. Ол Загребтегі Мирогой зиратында жерленген.
Ivana Brlić Mažuranić started writing poetry, diaries and essays rather early but her works were not published until the beginning of the 20th century. Her stories and articles like the series of educational articles under the name "School and Holidays" started to be published more regularly in the journals after the year 1903. It was in 1913 when her book The Marvelous Adventures and Misadventures of Hlapić the Apprentice (also known as The Brave Adventures of Lapitch and Čudnovate zgode šegrta Hlapića) was published that really caught the literary public's eye. In the story, the poor apprentice Hlapić accidentally finds his master's lost daughter as his luck turns for the better. Her book Croatian Tales of Long Ago (Priče iz davnine), published in 1916, is among the most popular today in large part because of its adaptation into a computerized interactive fiction product by Helena Bulaja in 2003/2006. In the book Mažuranić created a series of new fairy tales, but using names and motifs from the Slavic mythology of Croats. It was this that earned her comparisons to Hans Christian Andersen and Tolkien who also wrote completely new stories but based in some elements of real mythology. Brlić Mažuranić was nominated for the Nobel Prize in Literature four times – in 1931 and 1935 she was nominated by the historian Gabriel Manojlović, and in 1937 and 1938 he was joined by the philosopher Albert Bazala, both based in Zagreb. In 1937 she also became the first woman accepted as a Corresponding Member into the Yugoslav Academy of Sciences and Arts. After a long battle with depression, she committed suicide on 21 September 1938 in Zagreb. She is buried in Mirogoj Cemetery in Zagreb.
Аудармалар
Бастапқыда өз балаларын тәрбиелеу мақсатында жазылған романдары мен ертегілер жинағы дерлік барлық еуропа тілдеріне аударылды. Ұлттық және шетелдік әдеби сыншылардың жоғары бағалап, құрметтеуінің нәтижесінде ол хорват Андерсені атағын алды. "Шәкiрт Хлапичтiң тамаша оқиғалары мен баяулыстары" бенгал (Д-р Пробал Дашгупта аударған), хинди, қытай (Ши Ченг Тай аударған), вьетнам (бірнеше тарау), түрік, жапон (Секогучи Кен аударған) және парсы (Ахтар Этемади аударған) тілдеріне де аударылды. Бұл аудармалардың көп бөлігі эсперантистер арқылы тікелей емес жолмен жасалды. Кітаптың соңғы эсперанто аудармасын Мая Тишляр жасады, ал "Хлапичтiң оқиғалары" аудармаларында Споменка Штимек маңызды рөл атқарды – ол эсперанто тілінде жазатын ең белгілі хорват жазушысы.
Her books of novels and fairy tales for children, originally intended to educate her own, have been translated into nearly all European languages. Highly regarded and valued by both national and foreign literary critics, she obtained the title of Croatian Andersen. The Marvelous Adventures and Misadventures of Hlapić the Apprentice was translated, among other languages, into Bengali (by Dr. Probal Dashgupta), Hindi, Chinese (by Shi Cheng Tai), Vietnamese (a few chapters), Turkish, Japanese (by Sekoguchi Ken) and Parsi (by Achtar Etemadi). Most of the latter translations were made indirectly, through Esperantists. The book's most recent Esperanto translation is by Maja Tišljar, and important part in translations of "Adventures of Hlapić" had Spomenka Štimec, the most important Croatian writer that writes in Esperanto.
Фильм
1990 жылдары Хорватия кинокомпаниясы Брлич Мажураничтің "Шынықтама Хлапичтің тамаша оқиғалары мен басынан кешкендері" атты туындысын балаларға арналған анимациялық фильм "Кішкентай аяқкиімші Лапич" ретінде бейімдеді. 1997 жылы шыққан бұл фильм Хорватияның ең табысты кинокартинасы болды және 70-ші "Оскар" сыйлығына (үздік шетелдік фильм номинациясында) ресми түрде ұсынылды. "Лапич" фильмінің режиссері Милан Блажекович 2000 жылдан бері оның туындыларының тағы бір анимациялық бейімделуін жасап келеді – "Ескі уақыттардағы әңгімелер" (Priče iz davnine). 2000 жылы Хелена Булая оның "Хорватияның ескі уақыттардағы ертегілері" кітабы негізінде интерактивті анимациялық жобаны бастады. Жобаға сегіз интерактивті анимациялық әңгіме, мультфильмдер мен ойындар кірді және ол екі CD-ROM және кітап/DVD жинақтары түрінде жарық көрді. Оны әлемнің түкпір-түкпірінен (АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Германия, Ресей, Австралия, Хорватия) келген сегіз тәуелсіз халықаралық аниматорлар, иллюстраторлар, музыканттар, бағдарламашылар, актерлер және т.б. командалары Flash технологиясымен жасады, ал олардың жұмысы Интернет арқылы үйлестірілді. Бұл бірегей және инновациялық жоба мен анимациялар ең танымал халықаралық жаңа медиа және анимация фестивальдерінде бірнеше жүлде алды, олардың ішінде Flashforward San Francisco, Lucca Comics and Games мультимедиалық сыйлығы, Голливудтағы Халықаралық отбасылық кинофестивалі және тағы басқалары бар. Қазіргі уақытта жоба негізінде инновациялық білім беруге бағытталған iPhone және iPad ойындарының сериясы жасалып жатыр.
In the 1990s, the Croatia Film company adapted Brlić Mažuranić's work The Marvellous Adventures and Misadventures of Hlapić the Apprentice as a children's animated feature, Lapitch the Little Shoemaker. Originally released in 1997, it became Croatia's most successful theatrical release, and was its official submission to the 70th Academy Awards (in the Best Foreign Language Film category). Milan Blažeković, the director of Lapitch, has been developing another animated adaptation of her works since 2000, Tales of Long Ago (Priče iz davnine). In 2000, Helena Bulaja started an interactive animated project based on her book Croatian Tales of Long Ago. The project, which consists of eight animated interactive stories, cartoons and games, was published as two CD ROMs and a series of book/DVD editions. It was created in Flash by eight independent international teams of animators, illustrators, musicians, programmers, actors etc. from all around the world (US, France, UK, Germany, Russia, Australia, Croatia), whose work was coordinated on the Internet. The unique and innovative project and the animations won several awards at the most famous international festivals of new media and animation, including Flashforward San Francisco, Lucca Comics and Games multimedia award, International Family Film Festival in Hollywood and others. A series of innovative educational iPhone and iPad games based on the project are in development.
Құрметтеулер
2014 жылдың 18 сәуірінде Google Ивана Брлич-Мажураничтің 140 жылдығын doodle арқылы тойлады.
On 18 April 2014, Google celebrated Ivana Brlić Mažuranić’s 140th Birthday with a doodle.