Кіріспе

Тұтынушылар сенім индексі (ТСИ) – бірнеше елдегі әртүрлі ұйымдар жариялайтын экономикалық көрсеткіш. Қарапайым тілмен айтқанда, тұтынушылар сенімінің жоғарылауы экономикалық өсімді көрсетеді, яғни тұтынушылар ақша жұмсап, тұтыну деңгейінің артуын білдіреді. Тұтынушылар сенімінің төмендеуі экономикалық өсімнің баяулауын көрсетеді, сондықтан тұтынушылар шығыстарын азайтуы мүмкін. Адамдар экономикаға, жұмыстарына және табыстарына қаншалықты сенімді болса, соғұрлым көп нәрсе сатып алуға бейімді. Тұтынушылар сенімінің төмендеуі экономикалық өсімнің баяулауының белгісі болып табылады және экономиканың қиындыққа тап болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Қолданылуы

Өндірушілер, бөлшек саудагерлер, банктер және үкімет өздерінің шешім қабылдау процестерінде деректерді ескере алу үшін тұтынушы сенім индексіндегі (ТСИ) өзгерістерді қадағалайды. Индекстің 5%-дан аз өзгеруі көбінесе маңызды емес деп есептеледі, бірақ 5% немесе одан көп өзгеруі экономика бағытының өзгеруін көрсетеді. Ай сайын төмендеу үрдісі тұтынушылардың жақсы жұмыс табу және сақтап қалу мүмкіндіктеріне деген пессимистік көзқарасын көрсетеді. Осылайша, өндірушілер тұтынушылардың бөлшек саудадағы сатып алуларынан, әсіресе қаржыландыру қажетті үлкен тауарлардан бас тартатынын күтуі мүмкін. Өндірушілер жалпы шығындарды азайту үшін немесе жаңа жобалар мен құрылыстарға инвестициялауды кейінге қалдыру үшін қоймаларын қысқартуы мүмкін. Сол сияқты, банктер несие беру, ипотекалық өтінімдер және кредит карталарын пайдаланудың азаюын күтуі мүмкін. ТСИ төмендеген кезде үкімет салық жеңілдіктерін беру сияқты, немесе экономиканы жандандыру үшін басқа да фискалдық немесе монетарлық шаралар қолдану сияқты әртүрлі мүмкіндіктерге ие. Керісінше, тұтынушы сенімінің артуы тұтынушылардың сатып алу әдеттерінің жақсаруын көрсетеді. Өндірушілер өндірісті және жұмысқа алуды арттыра алады. Банктер несиеге деген сұраныстың өсуін күтуі мүмкін. Құрылысшылар тұрғын үй құрылысының өсуіне дайындала алады, ал үкімет тұтынушылардың шығындарының өсуіне байланысты салық түсімдерінің жақсаруын күте алады.

Тұтынушылардың сұранысын зерттеулер мен тұтынушылардың сенімділігі мен сезімдерін зерттеулер

Тұтынушылардың сұранысын зерттеулер – бұл сұхбатқа негізделген статистикалық зерттеулер, олар келесі үш ай ішінде автомобиль, ақ тауар, компьютер, теледидар, үй жиһаздары, ас үй құралдары немесе ойыншықтарды сатып алуға ниет білдіретін үй шаруашылықтарының пайызын өлшейді. Сауалнамалар сондай-ақ келесі үш айда азық-түлік пен киім-кешекке келетін шығыстарды өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда қанша пайызға артуы, азаюы немесе өзгермеуі мүмкін екенін көрсетеді. Егер адамдардан алдағы 6-12 айдағы сатып алу жоспарлары туралы сұрасаңыз, «сатып алуға мүмкіндік аламын» деген үміт білдіретін адамдар саны, егер тұтынушылардан келесі үш айда не сатып алатындары туралы сұрасаңызға қарағанда көп болады. Уақыт аралығы қысқа болған сайын, жақын арадағы нақты мінез-құлыққа сәйкес келеді. Тұтынушылардың сенімі мен көңіл-күйін зерттеулер адамдардың қаржылық жағдайын, ел экономикасының немесе бизнес ахуалының жалпы жағдайын қалай бағалайтынын, үкіметтің жұмысын жақсы немесе нашар деп санайтынын және автомобиль сатып алуға немесе үй сатып алуға немесе сатуға қолайлы уақыт деп ойлайтынын анықтайды. Бизнес айналымы тұрақты болған кезде, тұтынушылардың сұранысын зерттеулер мен тұтынушылардың сенімі мен көңіл-күйін бағалау көрсеткіштері көбінесе өте тығыз байланысты болады және экономиканың бір бағытта дамуын көрсетеді. Алайда, экономикалық немесе саяси белгісіздік жоғары болғанда немесе ұзаққа созылған дағдарыс кезінде, осы екі түрдегі зерттеулердің нәтижелері айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. 2011 жылы наурыз бен сәуір айларында сенім мен көңіл-күйді зерттеулердің көрсеткіштері өсті, ал тұтынушылардың сұранысын зерттеулердің көрсеткіштері айтарлықтай төмендеді. 2011 жылдың тамызында сенім мен көңіл-күйді зерттеулердің көрсеткіштері күрт төмендеп, қыркүйек және қазан айларында төмен деңгейде қалып отырды, ал тұтынушылардың сұранысын зерттеулер тұрақтылық танытты, бұл кейіннен ресми статистикамен расталды. 2022 жылы жүргізілген зерттеуде тұтынушылардың сенім индексі тұтынудың дамуында әрқашан оң және статистикалық маңызды рөл атқаратыны анықталды.

Канадада

Канаданың Конференциялық Кеңесінің тұтынушылар сенімі индексі 1980 жылдан бері жалғасып келеді. Ол Канада үй шаруашылықтарының кездейсоқ үлгісінен алынған төрт көзқарас сұрағының жауаптарынан құрастырылған. Сауалнамаға қатысушыларға үй шаруашылықтарының ағымдағы және күтілетін қаржылық жағдайы, сондай-ақ жақын арадағы жұмыспен қамту перспективалары туралы пікірлерін білдіру сұралады. Олардан сонымен қатар, үй, көлік сияқты немесе басқа да қымбат тұтыну тауарларын сатып алуға қазіргі уақыт қолайлы ма әлде қолайсыз ба деген баға берулері сұралады.

Индонезияда

Индонезия Банкінің тұтынушылар сауалнамасы (CS BI) – Индонезия Банкі 1999 жылдың қазан айынан бері ай сайын жүргізіп келе жатқан сауалнама. Бұл сауалнама тұтынушылардың жалпы экономикалық жағдайға, бағалардың жалпы деңгейіне, үй шаруашылығының табысына және алдағы үш және алты айдағы тұтыну жоспарларына деген сенімін көрсетеді. 2007 жылдың қаңтар айынан бастап сауалнама 18 қаладағы шамамен 4600 үй шаруашылығының өкілдерімен (қабатталған кездейсоқ іріктеу әдісімен) жүргізіледі: Джакарта, Бандунг, Семаранг, Сурабая, Медан, Макассар, Бандар-Лампунг, Палембанг, Банджармасин, Паданг, Понтианак, Самаринда, Манадо, Денпасар, Матарам, Пангал-Пинанг, Амбон және Бантен. 99% сенімділік деңгейінде сауалнаманың іріктеу қателігі 2% құрайды. Деректер жинау телефон арқылы сұхбаттасу және, әсіресе, белгілі бір қалаларға тікелей бару арқылы жүзеге асырылады, бұл жүйе айналымды принципке негізделген. Индексті құру үшін тепе-теңдік әдісі (таза тепе-теңдік + 100) қолданылады, мұнда 100 баллдан жоғары индекс оң көзқарасты (позитивті жауаптарды) білдіреді, ал керісінше – жағымсыз көзқарасты. Тұтынушылар сенім индексі (ТСИ) – ағымдағы экономикалық жағдай индексі (АЭЖИ) мен тұтынушылар үміті индексінің (ТҮИ) орташа көрсеткіші.

Басқа индекстер

Danareksa ай сайын тұтынушылар сауалнамасын жүргізеді, осы арқылы Тұтынушылар сенім индексін жасайды.

Ирландия Республикасында

Ирландия Республикасында KBC Bank Ireland (бұрынғы IIB Bank) және Экономикалық және әлеуметтік зерттеулер институты (сараптық орталық) 1996 жылдың қаңтарынан бері ай сайын тұтынушылардың көңіл-күйін бағалайтын индекс жариялап келеді.