Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Камассия квамаш, көбінесе кама, кіші кама, жалпы кама, жалпы камаш немесе квамаш деп аталады, көп жылдық өсімдік. Ол Солтүстік Американың батысында, Канаданың оңтүстік аймақтарында және АҚШ-тың солтүстік-батысында табиғи түрде өседі.

Сипаттама

Бұл - базальды розеткадағы тұрақты түйірден шығатын шөп тәрізді жапырақтары бар көпжылдық шөптесін монокорт. Сабақтары ұзын. Ақшыл көк немесе терең көк түсті гүлдері көктемнің соңынан жаздың басына дейін (өсіп-өнген жерінде мамыр-маусым айларында) гүлдейді. Олар сабақтың ұшында шоғырланған. Радиалды симметриялы, жұлдыз тәрізді гүлдердің әрқайсысы:

Camassia quamash subsp. azurea – кішкентай камас
Camassia quamash subsp. breviflora – кішкентай камас
Camassia quamash subsp. intermedia – кішкентай камас
Camassia quamash subsp. linearis – кішкентай камас
Camassia quamash subsp. maxima – кішкентай камас
Camassia quamash subsp. quamash – жалпы камас
Camassia quamash subsp. utahensis – Ютаның кішкентай камасы
Camassia quamash subsp. walpolei – Уолполдің кішкентай камасы

Синонимдер

Camassia quamash subsp. quamash үшін бұрынғы атау, Camassia esculenta (Nutt.) Lindl., Camassia scilloides үшін бұрынғы атау, Camassia esculenta (Ker Gawl.) B. L. Rob. (заңсыз атау) екенімен шатастырылмауы керек.

Этимология

Бұл туыстың атауы Нез Персе индейлерінің осы өсімдікке берген атауынан шыққан және "тәмді" дегенді білдіреді. Qém'es – өсімдіктің түйнегі, оны Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тайпалар жинап, тамақ ретінде пайдаланған. Бұл Льюис пен Кларк экспедициясы үшін (1804–1806) маңызды тамақ көзі болды. Баннок және Нез Персе соғыстары Нез Персе тайпасының АҚШ үкіметінің келісімдерді орындамауына және олардың күнкөрісіне қажетті камас далаларын шаруалардың жыртуына наразылық білдіруінен кейін басталды.

Өсіру

Бұл пияз гүлі бақшаларда жақсы табиғи түрде өседі. Пияз жоғары гумусты, жақсы дренаждалған топырақта ең жақсы өседі. Ол жартылай көлеңкелі ормандық аймақтарда және тасты тік беткейлерде, сондай-ақ ашық шалғындарда немесе далаларда өседі. Бұған қоса, ол өзендер мен ағыстардың жағасында да өседі. Өсімдіктерді жапырақтары сарғайғаннан кейін күзде бөлуге болады. Сонымен қатар, бұл өсімдік тамырдан емес, тұқым арқылы көбейеді.

Қолданылуы

Камас әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі. Жабайы жаратылыста да көптеген камас шалғынды күлгін-көк түске бояп бере алады.

Тағам

Бұл Камасия түрінің балдырлары қуырылған немесе қайнатылған кезде жеуге жарамды және қоректі, бірақ уытты, ақ гүлді далалық өлім-жітіммен шатастыруға болмайды; балдырларын ажырату қиын. Кама – АҚШ пен Канаданың батысындағы көптеген жергілікті халықтар үшін тағамдық көз болған. Күзде гүлдері қураған соң балдырлар шұңқырда пісіріледі немесе қайнатылады. Соңғысы сірге айналады. Шұңқырда пісірілген кама балдыры пісірілген тәтті картоп сияқты көрінеді және дәмі сондай, бірақ тәттірек, және балдырындағы инулиннің болуынан кристаллды талшықтары көп. Бұл олигосахарид, балдырларды тым көп жеуден немесе жартылай пісірілген балдырларды жеуден туындаған ауыр ішек газдарына себеп болады. Балдырларды кептіріп, ұнға айналдырып, оны нан пісіруге немесе қоюлатуға қолдануға болады. Кама жеген американдық тайпалардың ішінде нез-персе, кри, жағалау Салиш, Лумми және Қара аяқ тайпалары бар. Кама балдыры Льюис пен Кларк экспедициясының (1804–06) мүшелерінің тірі қалуына көмектескен. Кама балдыры (және одан жасалған банок) Дәм сандығының тізімінде бар.