Кіріспе

Испан генералы және отарлаушы губернаторы (1746–1786)

Бернардо Висенте де Гальвес и Мадрид, Гальвестің 1-графы (23 шілде 1746 – 30 қараша 1786) – испандық әскери басшы және мемлекеттік қызметкер, испан Луизианасы мен Кубаның отарлаушы губернаторы, кейіннен Жаңа Испанияның вице-королі болды. 16 жасынан бастап әскери қызметте болған Гальвес Еуропа, Америка және Солтүстік Африкадағы бірнеше соғыста қатысқан. Луизиананың губернаторы ретінде ол Америка Тәуелсіздік соғысында отаршылдар мен олардың француз одақтастарын қолдады, маңызды жабдықтау жолдарын жеңілдетіп, Перс шығанағындағы британдық операцияларды қиындатты. Гальвес шайқаста бірнеше жеңіске жетті, ең ірісі – Батыс Флориданы бағындырып, Перс шығанағындағы британдық теңіз күштерін жойды. Бұл науқан Париж шартында Флориданың Испанияға ресми түрде қайтарылуына әкелді, оның дайындалуына ол үлес қосты. Гальвестің іс-қимылдары американдық соғыс күшін нығайтты және оны Испания мен жаңадан тәуелсіз АҚШ-тың батыры етті. АҚШ Конгресі оның портретін Капитолийге ілуге тырысып, 2014 жылы оны іске асырды. Испан үкіметі оған көптеген атақтар мен наградалар берді және 1783 жылы оны өзінің ең құнды территорияларының бірі – Жаңа Испанияның вице-королі етіп тағайындады, ол әкесі Матиас де Гальвес и Галлардоның орнын басты. Ол тифтен қайтыс болғанша қызмет етті. АҚШ-та біршама ұмытылған болса да, Гальвес көптеген американдықтар арасында, әсіресе бұрын Испанияның Солтүстік Америка территориясының бір бөлігі болған оңтүстік және батыс штаттарында жоғары құрметке ие.

Шығуы және әскери мансабы

Бернардо де Гальвес 1746 жылғы 23 шілдеде Испанияның Малага провинциясындағы таулы ауыл Махаравияда дүниеге келді. Ол Матиас де Гальвестің және оның әйелі Мария Жозефа де Мадридтің ұлы болды, ол Бернардо 2 жасқа толғанда қайтыс болды. Ол Авила академиясында әскери ғылымдарды оқыды және 16 жасында Испанияның Португалияға басып кіруіне қатысты, бірақ испандықтар Алмейданы басып алғаннан кейін шабуыл тоқталды. Соғыстан кейін ол жаяу әскер лейтенанты болып тағайындалды. 1769 жылы ол Жаңа Испанияның құрамына кіретін Мексикаға келді. Капитан ретінде ол опата тайпасының одақтастарымен бірге апачилермен күресті. Ол көп жарақат алды, олардың кейбіреулері ауыр болды. 1770 жылы ол Мексиканың солтүстік провинциялары – Нуэва-Визкая мен Сонораның қарулы күштерінің қолбасшысы болды. 1772 жылы Гальвес өзінің ағасы Хосе де Гальвеспен бірге Испанияға оралды. Кейін ол Францияның Пау қаласына жіберілді, онда үш жыл бойы Франко-испандық элиталық бөлімі – Корольдік Кантабрия полкінде қызмет етті. Сол жерде ол француз тілін үйреніп, кейін Луизиананың губернаторы болғанда оның тіліне жақсы қызмет етті. 1775 жылы Гальвес Севильяға ауыстырылды, содан кейін Алехандро О’Райлидің Алжирге жасаған сәтсіз жорығына қатысты, онда ол испандықтардың қаланы қорғайтын бекініске шабуыл жасаған кезде ауыр жарақат алды. Кейін ол Авила әскери академиясының профессоры болып тағайындалды және подполковник, ал 1776 жылы полковник болды. Бұл аймақ кейіннен Луизиана сатып алынуының нысаны болды. Франция 1762 жылы Флориданы Ұлыбританияға жоғалтқандығы үшін өтемақы ретінде осы колонияны Испанияға берді, өйткені Испанияны жеті жылдық соғысқа француз жағынан қатысуға шақырылған еді. 1777 жылдың қараша айында Гальвес Мари Фелисите де Сент-Максент д’Эстреханға үйленді, ол француз туған Гилберт Антуан де Сент-Максент пен креол Элизабет Ла Роштың креол қызы және француз отаршыл шенеунігінің ұлы Жан-Батист Оноре д’Эстреханның жесірі болды. Француздың қызына үйлену арқасында Гальвес жергілікті креол халқының құрметіне ие болды. Олардың Мигель, Матильда және Гвадалупе деген үш баласы болды. Губернатор ретінде Гальвес Ұлыбританияға қарсы саясат жүргізіп, британдық контрабандаға қарсы шаралар қабылдады және Франциямен сауданы дамытты. Ол британдықтардың аймақтағы мүдделеріне нұқсан келтірді және американдық революциялық соғыс кезінде Джордж Вашингтонның армиясына жабдықты жеткізуге мүмкіндік жасады. Ол 1779 жылы Гальвес қаласын құрды, ал Жаңа Орлеандағы Гальвес көшесі оның құрметіне аталды. 1779 жылы Гальвес бригадир болып тағайындалды.

Америка революциялық соғысы

1776 жылдың желтоқсанында Испания королі Карл III Америка Құрама Штаттарына жасырын көмек көрсету стратегиялық тұрғыдан тиімді екенін шешті, бірақ Испания АҚШ-пен ресми одақ құрмады. 1777 жылы Үндістан Кеңесінің жаңа тағайындалған министрі Хосе де Гальвес өзінің жүйсін інісі Бернардо де Гальвесті Луизиананың губернаторы ретінде Нью-Орлеанға жіберді. 1777 жылдың 20 ақпанында испан патшасының Мадридтегі министрлері Гальвеске американдықтарға қажетті жабдықтарды жасырын сатуды тапсырды. Испания әлі Америка мүддесіне қосылмаған болса да, Джеймс Уиллинг басқарған американдық шабуыл тобы Нью-Орлеанға олжамен және бірнеше британдық кемелермен келгенде, Гальвес американдықтарды британдықтарға тапсырудан бас тартты. 1779 жылы Гальвес басқарған испан әскерлері Батыс Флорида провинциясын, кейін Флорида округтары деп аталған жерді британдықтардан басып алды. Испанияның мақсаты – британдықтардан, әсіресе Флоридадан жоғалған аумақтарды қайтарып алу және британдық қауіпті жою болды. 1779 жылдың 21 маусымында Испания Ұлыбританияға соғыс жариялады. 25 маусымда Лондоннан құпия және жеке деп белгіленген хат, генерал Джон Кэмпбеллге, король Георг III және лорд Георг Жерменнен Пенсаколаға жіберілді. Кэмпбеллге Нью-Орлеанға шабуыл ұйымдастыру ең маңызды міндет екені айтылды. Егер Кэмпбелл Нью-Орлеандағы испан бекінісін алуға мүмкіндік болса, ол дереу дайындық жасауға бұйрық алды. Бұл дайындыққа Ямайкадағы флоттың босата алатын көптеген соғыс кемелерін вице-адмирал сэр Питер Паркерден алу, провинциядағы барлық күштерді жинау, Суперинтендант ұсына алатын адал үндістерді жұмылдыру және шығындарды төлеу үшін Лорд комиссарлары арқылы Король қазынасынан қаражат алу кірді. Кемпбеллдің мансабының тағдыры шешілген өкінішті жағдай ретінде, құпия хабарлама Гальвестің қолына түсті. Георг III патша мен Жерменнен келген хабарламаны оқығаннан кейін, Луизиананың губернаторы Гальвес аумақты соғысқа жылдам және жасырын түрде дайындады. 1779 жылы Гальвес британдық колониялық күштерін Форт-Бютте, Батон-Руж және Натчезде жеңіп, шеберлікпен әскери науқан жүргізді. 1779 жылдың 21 қыркүйегіндегі Батон-Руж шайқасы Миссисипи алқабының төменгі бөлігін британдық күштерден босатты және Луизиананың астанасы Нью-Орлеанға төнген қауіпті сейілтті. 1780 жылдың наурыз айында ол Форт-Шарлотта шайқасында Мобильді британдықтардан қайтарып алды. Гальвестің британдық күштерге қарсы ең маңызды әскери жеңісі 1781 жылдың 8 мамырында болды, ол құрлық және теңіз арқылы Батыс Флориданың британдық (және бұрын испандық) астанасы Пенсаколаны генерал Джон Кэмпбеллден басып алды. Мобил мен Пенсаколаның жоғалтылуы британдықтарды Мексика шығанағының жағалауында базасыз қалдырды. 1782 жылы Гальвестің жалпы басшылығымен күштер Багам аралдарындағы Нью-Провиденс аралында орналасқан Нассаудағы британдық теңіз базасын басып алды. Ол операцияның өзінің бұйрықтарына қарсы жүргізілгеніне ашуланып, экспедиция командирі Хуан Мануэль Кахигальдың лагерь көмекшісі Франсиско де Миранданы тұтқындап, түрмеге қамауды бұйырды. Кейін Миранда Гальвестің әрекеттерін Кахигальдың табысына қызғаныштан туындаған деп түсіндірді. Гальвес британдықтарға қарсы әскери жеңістері үшін Испаниядан көптеген құрмет алды, соның ішінде генерал-лейтенант және фельдмаршал шені, Луизиана мен Флориданың губернаторы және генерал-капитаны (қазір Кубадан бөлінген), Америкадағы испан экспедициялық армиясының басшылығы және Гальвес қаласының виконты мен Гальвес графы атақтары. Америка Тәуелсіздік соғысы Гальвестің Ямайканы басып алу үшін жаңа науқанға дайындалып жатқанда аяқталды. Америкалықтардың пікірінше, Гальвестің науқаны британдықтарға американдық көтерілісшілерді оңтүстіктен қоршауға мүмкіндік бермеді және қажетті жабдықтар үшін маңызды арнаны ашық ұстады. Ол сондай-ақ американдық революционерлерге жабдықтармен және сарбаздармен көмектесті, оның көп бөлігі Оливер Поллок арқылы болды, одан ол Батыс Флоридадағы британдықтар туралы әскери ақпарат алды. Франция мен Испания үшін Гальвестің американдық соғыстағы әскери табысы Париж бейбіт шартында (1783) Флориданы ресми түрде Испанияға қайтарып беру туралы ережелерге әкелді, қазір Флорида екі провинцияға бөлінді, Шығыс және Батыс Флорида. Шартына қол қою арқылы солтүстіктегі бұрынғы британдық колониялардың саяси тәуелсіздігі мойындалды және олардың британдықтармен соғысы аяқталды.

Жаңа Испанияның вице-королі

1783 жылы Бернардо де Гальвеске граф титулы берілді, армияның генерал-лейтенанты шеніне көтерілді және Кубаның губернаторы және генерал-капитаны болып тағайындалды. 1783 жылғы 20 мамырда Карл III оған «Гальвес графы» («conde de Gálvez») және «Гальвес қаласының виконты» («vizconde de Gálvez Town») атақтарын берді. Ол келесі жылдың қазан айында жаңа лауазымын атқару үшін Үндістанға оралды. Гаванаға келгеннен кейін көп ұзамай, қараша айында оның әкесі Матиас де Гальвес-и-Галлардо (сол кезде Жаңа Испанияның вице-королі) қайтыс болды, ал Бернардо де Гальвес оның орнына тағайындалды. Ол 1785 жылғы 21 мамырда Вера-Крузға келді және маусым айында Мексика қаласына ресми түрде кірді. Оның басқару кезеңінде екі үлкен апат орын алды: 1785 жылғы қыркүйектегі суық салдарынан 1786 жылы ашаршылыққа ұшырады, сондай-ақ сол жылы 300 000 адамды құрбан болған тиф эпидемиясы. Аштық кезінде Гальвес мұрасынан 12 000 песо және басқа көздерден жинаған 100 000 песоны халыққа жүгері мен бұршақ сатып алуға жұмсады. Ол сондай-ақ болашақтағы ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру саясатын жүзеге асырды. 1785 жылы Гальвес Шапультепек сарайының құрылысын бастады. Ол сонымен қатар Мексика қаласындағы собор мұнараларын салуға, көшелерді таспен қалауға және көше шамдарын орнатуға бұйрық берді. Акапулькоға апаратын жолды салуды жалғастырды және жобада үнді жұмысшыларының зорлық-зомбылығын азайту шараларын қабылдады. Ол лотереядан және басқа да ойын-сауықтан түскен табыстың 16 пайызын қайырымдылыққа бөлді. Гальвес колониядағы ғылымды дамытуға көмектесті, Мартин Сесе-и-Лакаста басқаратын Жаңа Испанияға арналған Корольдік ботаникалық экспедицияны демеушілік етті. Бұл экспедицияның нәтижесінде ботаниктер мен натуралистердің бірлескен еңбегі – «Флора Мексикана» каталогы жарық көрді, онда Жаңа Испанияда кездесетін өсімдіктердің, құстардың және балықтардың алуан түрлері сипатталған. Бір күні вице-король Аудиенциямен кездесуге атпен бара жатқанда (өзінің мәлімдемесі бойынша), ол үш қылмыскерді дарға асуға алып бара жатқан сарбаздар тобына кез болып, жазалауды тоқтатты және кейіннен қылмыскерлерді босатып жіберді. 1786 жылғы тиф эпидемиясы күздің басында басылғаннан кейін Бернардо де Гальвес, көрінеу, оның соңғы құрбандарының бірі болды және төсегіне жатты. 1786 жылғы 8 қарашада ол капитан-генерал лауазымынан басқа барлық мемлекеттік міндеттерін Аудиенцияға тапсырды. 1786 жылғы 30 қарашада Гальвес 40 жасында Такубаяда (қазіргі Мексика қаласының бір бөлігі) қайтыс болды. Гальвес Мексика қаласындағы Сан-Фернандо шіркеуіне әкесінің қасына жерленді. Бернардо де Гальвес «Мексика комедия театры үшін ережелер» («Ordenanzas para el Teatro de Comedias de México») және «Жаңа Испанияның ішкі провинцияларын басқару жөніндегі нұсқаулар» («Instrucción para el Buen Gobierno de las Provincias Internas de la Nueva España», 1786) сияқты бірнеше жазбаларды қалдырды, соңғысы отарлық кезең аяқталғанға дейін күшіне енді. «Нұсқауларында» Гальвес үндістерге мылтықтар мен сауда тауарларын сату саясатын қолдап, оларды испан үкіметіне тәуелді етуді және егер бұл ынталандырулар оларды тыныштандыра алмаса, апачтарға қарсы соғыс жариялауды ұсынды.

Мұра

Галвестон, Техас штаты, Галвестон шығанағы, Галвестон округі, Галвез, Луизиана штаты және Сент-Бернард приходы, Луизиана штаты, және тағы басқа да жерлер оның құрметіне аталған. Луизиана штаттарының Шығыс Фелисиана және Батыс Фелисиана (бастапқыда бір приход болған) приходтарының оның әйелі Мари Фелисити де Сент Максент д'Эстреханның есімімен аталғаны айтылады. Нью-Орлеандағы Джексон алаңында орналасқан Луизиана мемлекеттік мұражайының бөлімшесі – Кабильдода генерал Гальвестің портреті және оның өмірбаяны туралы мәліметтер бар. Қаланың Орталық бизнес ауданындағы Испан алаңында Нью-Орлеан әлемдік сауда орталығының жанында Гальвестің атқа отырған мүсіні орналасқан. Сондай-ақ, Нью-Орлеанда Гальвес көшесі де бар. Мобил, Алабама штатында да Гальвестің мүсіні бар Испан алаңы бар. Батон-Руж қаласында (қазіргі Луизиана штатының астанасы) Гальвес алаңы қалалық әкімшіліктің жанында орналасқан және жиі түрлі шаралар өткізілу үшін пайдаланылады. Сонымен қатар, 13 қабатты Гальвес ғимараты Батон-Руж қаласының орталық бөлігіндегі Капитолий паркіндегі мемлекеттік әкімшілік кеңселер кешенінің бір бөлігі болып табылады. 1911 жылы Гальвес қонақ үйі салынды, ол орналасқан Гальвестон даңғылының P бөлігі Бернардо де Гальвес даңғылы деп аталады. Бұл қонақ үй 1979 жылдың 4 сәуірінде тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілді. 2014 жылдың 16 желтоқсанында АҚШ Конгресі Гальвеске құрметті азаматтық мәртебесін берді, оны "Америка халқының бостандығы үшін өмірін қауіпке тігіп, соғысқа қажетті жабдықтарды, барлау мәліметтерін және күшті әскери қолдау көрсеткен Тәуелсіздік соғысының батыры" деп атады. 2019 жылы Испания үкіметі Гальвестің мүсінін Вашингтондағы Испания елшілігінің алдына орнатты.