Кіріспе
Эфиопияның тарихи аймағы Шева (;; Сомали: Shawa; شيوا), бұрын Шуа, Шоа, Шува (итальян тілінде Sciò) деп аталатын, Эфиопияның тарихи аймағы, ол бұрын Эфиопия империясының құрамындағы тәуелсіз патшалық болған. Қазіргі Эфиопия астанасы Аддис-Абеба оның орталығында орналасқан. Дебре Берхан, Анцокия, Анкобер, Энтото қалалары және Шева Эфиопия провинциясына айналғаннан кейін Аддис-Абеба әр түрлі кезеңдерде Шеваның астанасы болды. Солтүстік Шеваның көп бөлігін Менз, Тегулет, Ифат, Менжар және Булга аудандары құрайды, онда христиан амхаралары тұрады, ал оңтүстік Шевада гураждер, ал шығыс Шевада ірі Оромо және Аргобба мұсылман халқы қоныстанған. Әйгілі Текле Хайманот қасиеттісі құрған Дебре Либанос монастыры Оромиядағы Селале ауданында орналасқан. Қазіргі Шева тарихи Ендагабатан провинциясын да қамтиды.
Historical region of Ethiopia
Shewa (; ; Somali: Shawa; شيوا), formerly romanized as Shua, Shoa, Showa, Shuwa (Scioà in Italian), is a historical region of Ethiopia which was formerly an autonomous kingdom within the Ethiopian Empire. The modern Ethiopian capital Addis Ababa is located at its center. The towns of Debre Berhan, Antsokia, Ankober, Entoto and, after Shewa became a province of Ethiopia, Addis Ababa have all served as the capital of Shewa at various times. Most of northern Shewa, made up of the districts of Menz, Tegulet, Yifat, Menjar and Bulga, is populated by Christian Amharas, while southern Shewa is inhabited by the Gurages and eastern Shewa has large Oromo and Argobba Muslim populations. The monastery of Debre Libanos, founded by Saint Tekle Haymanot, is located in the district of Selale, Oromia Modern Shewa includes the historical Endagabatan province.
Тарих
Шева алғаш рет тарихи жазбаларда 896 жылы құрылған деп саналатын мұсылман мемлекетінің (Махзуми әулеті) бір бөлігі ретінде кездеседі, астанасы Валла қаласы болған. Жақында француз археологтары Ифат сұлтандығының бұрынғы қалдықтары деп саналатын үш қалалық орталықты тапты, олардың ең маңыздысы – Шығыс Шевадағы Нора. Екуно Амлак Загве әулетіне қарсы көтерілісін Шевадағы анклавтан бастады. Ол Саломон әулетінен тараған, Загве әулетінен бұрынғы Аксум патшаларының тікелей ұрпақтары екенін мәлімдеді. Гудит және басқа да жаулардың қаупі туғанда олар Шеваны қауіпсіз паналаған жер ретінде пайдаланған. Осы себепті аймақ "Шева" деп аталды, яғни "құтқару" немесе "аман сақтау" деген мағынаны білдіреді. Бұл мәлімдемені Екуно Амлақтың ұрпақтарының бірі жазған "Кебра Нагаст" кітабы да қолдайды, онда Шева Менелик I патшалығының бір бөлігі ретінде еске алынады. Аксум және оның алдындағы Дәмт мемлекеттері бірінші мыңжылдықтарда Солтүстік Эфиопия және Эритреямен шектелген. Алайда, Амхара Соломон әулетінің билікке келуімен Шева Абиссинияның бір бөлігіне айналды. Дәуіт I және оның ізбасарлары Фатагарда (Шеваның бір бөлігі) Тобияда (Ифат, Фатагар) ұзақ уақыт тұрды. Осы провинция болашақ императорлар Зара Якуб пен Дәуіт II-нің туған жері болды. Зара Якуб және Наод кейіннен Дебре Берхан мен Звай қалаларын өздерінің астаналары етіп белгіледі. 1528 жылы Шева шығыстан Адал сұлтандығынан келген мұсылман басқыншыларының шабуылына ұшырады, оның ежелгі қалалары қиратылды. 16 ғасырдың соңында Шеваның көп бөлігін Оромо тайпалары басып алды. Оның шығыс шетінде Каррайю Оромо халқының айтуынша Харла тайпасы қоныстанған. Ауызша дәстүрлерге сәйкес, Шевада Сарако есімді күшті патша болған, ол халыққа қару ұстауға тыйым салған. Бір күні Сарако мен оның балаларына қарсы алып көтеріліп, оларды жоқ еткен. Борана, Гомбичу және Ада тайпалары Шеваға келгенде, Сараконың балалары өлтірілгендіктен оларды тоқтатуға ешкім болған жоқ. Энрико Серули бұл дәстүрді Амхара дәстүріндегі тәкаппар патшамен байланыстырады, ол император Дәуіт II-ге жатқызылады. Алайда, ол Сараконың Гураж тайпасының тілінде император Зара Якубтың аты екенін де атап өтеді, сондықтан Оромо тайпалары Сарако туралы аңызды Гураж тайпаларымен байланыста болғандықтан алған деген қорытындыға келеді. Амхара Шеван әулетінің билігін 17 ғасырдың соңында Негаси Крестос құрды, ол Ифат аймағындағы билігін нығайтып, Менз, Тегулет және Мерхабете аймақтарын Оромо тайпаларынан басып алып, аумағын оңтүстікке қарай кеңейтті. Билікке келгеннен кейін Сале Селассие Абичу Оромо тайпаларымен одақтасып, 1820 жылдардың басында жеңіске жеткен Тулама Оромо тайпасына қарсы күреске кірісті. Осы жеңістен кейін ол Оромо тайпаларының шабуылы кезінде өртелген Дебре Берханды және басқа да бірнеше қалаларды қайта жаңартты, сондай-ақ Абичу аумағында Анголала сияқты бекінілген ауылдарды құрып, билігін нығайтты. Ол Шеваның шекарасын Болға және Караюға, оңтүстік-шығысқа Арсиге және оңтүстікке Гураж тайпаларының аумақтарына дейін кеңейтті. Бірнеше жылдан кейін Сале Селассие өзінің орны жеткілікті сенімді екенін сезініп, Гондардағы Эфиопия императорының рұхсатысыз Шева, Ифат, Оромо және Гураж халықтарының Негусы (патшасы) деп жариялады. 1847 жылы Сале Селассие қайтыс болғаннан кейін Шева оның ұлы Хайле Мелекоттың билігіне көшті. Шева көп ұзамай император Теводос II-нің назарын аударды, ол Воллодағы әскерін жұмылдырып, 1855 жылдың қазан айында Шеваға қарай жорық жасады. Император Тегулетке жетті, сол кезде Оромо тайпалары да мүмкіндікті пайдаланып, көтеріліс жасап, Анкоберді толығымен өртеп жіберді. Хайле Мелекот Дебре Берханның жау қолына түсуіне жол бермеуді шешіп, қаланы өртеп жіберді, содан кейін жақын маңдағы төбеге қашып кетті, бірақ 10 қарашада аурудан қайтыс болды. Хайле Мелекоттың өлімінен кейін Теводосқа қарсы шыққандар патшаның ұлы Менелик II-нің айналасына жиналды. Теводос Дебре Берхандағы лагерінен шығып, баласын Бакаратқа қуып жетеді, онда ол тұтқындалып, Амба Мариамдағы тау бекінісінде қамалды. Облыстағы Амхара оппозициясын талқандағаннан кейін Теводос назарын Оромо тайпаларына аударды және Занабтың сөзінше, "Дебре Берханнан Анкоберге дейінгі барлық Оромоларды жойды, сондықтан олардың мәйіттері жерді кілемдей жауып тастады". 1865 жылдың маусым айының соңында 21 жасында Амба Мариамнан қашып шыққан Менелик II соғыстан қираған Шеваға оралды. Билік басында ол Анкобер, Дебре Берхан және Вара Илу сияқты бекінілген қалаларды қайта құруға бұйрық берді. Бұл қалалар оның мемлекетінің орталығында орналасқандықтан, оңтүстіктегі христиандармен және солтүстік-шығыстағы Оромо тайпаларымен байланыста болуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, осы қалалардың маңында көптеген жылқы мен малға жем беруге жеткілікті жайылымдар болды. Мысыр-Эфиопия соғысынан кейін император Йоханнес IV Менеликтың император болу туралы талабына ашуланып, Шеваға жорық жасап, қалаларды қиратты. Менелик қарсылық көрсетудің бекер екенін түсініп, Йоханнесқа бағынуға мәжбүр болды. Йоханнес IV-тің ықпалынан құтылу үшін Менелик 1884 жылы астанасын Анкоберден Энтото тауына көшірді. Онда оның әйелі Тайту Бетул жергілікті Оромо халқының айтуынша, Финфинне деген атпен белгілі жабдыққа қызығушылық танытты. 1886 жылдың көктемінде Менелик болашақ астанасы Аддис-Абеба орналасатын жерді таңдады. Салына бастады, ал Менелик 1889 жылы бүкіл елдің императоры болғаннан кейін Аддис-Абеба Эфиопияның астанасы болды.
Borana, Gombichu and Ada, entered Shewa, they found no one to stop them, since the children of Sarako had been killed. Enrico Cerulli believes that this tradition is related to the Amhara tradition of an arrogant king, which is attributed to Emperor Dawit II. However, he also notes that Sarako is the Gurage name for Emperor Zara Yaqob, from this he concludes that the Oromo acquired the Sarako tradition through their contact with the Gurage. The Amhara Shewan ruling family was founded in the late 17th century by Negasi Krestos, who consolidated his control around Yifat and extended his territory to the south by conquering Menz, Tegulet and Merhabete from the Oromos. Upon rising to power, Sahle Selassie aligned himself to the Abichu Oromo and turn his attention to the Tulama Oromo, whom he defeated in the early 1820s. He followed this victory by rebuilding Debre Berhan, which had been burned in an Oromo raid, as well as a number of other towns and consolidated his hold by founding a number of fortified villages, like Angolalla, in the Abichu territory. He extended the frontier of Shewa into Bulga and Karayu, to the southeast into Arsi, and as far south as the territories of the Gurage. After a few years, Sahle Selassie felt his position secure enough that he proclaimed himself Negus, or king, of Shewa, Ifat, the Oromo and the Gurage peoples, without the authority of the Emperor of Ethiopia in Gondar. After the death of Sahle Selassie in 1847, Shewa fell under the rule of his son, Haile Melekot. Shewa soon attracted the attention of Emperor Tewodros II, who mobilized his army in Wollo and advanced into Shewa on October 1855. The Emperor advanced into Tegulet and around the same time the Oromo seized the opportunity to rebel and burnt Ankober to the ground. Haile Melekot, decided to prevent Debre Berhan from falling into the hands of his enemy and had the town put to flames, he then fled to a nearby hill where he hoped to hide but soon died of an illness on November 10. After Haile Melekot' death, Tewdoros' opponents rallied behind the late king's son, Menelik II. Tewdoros left his camp at Debre Berhan and pursued the boy to Bakarat where he was captured and imprisoned at his mountain stronghold in Amba Mariam. After crushing the Amhara opposition in the province, Tewdoros then turned his attention towards the Oromo and according to Zanab "exterminated all the Gallas, from Debre Berhan to Ankober so that their corpses covered the ground like a carpet." Menelik II, who escaped from Amba Mariam at the end of June 1865 when he was twenty one years old, quickly returned to war ravaged Shewa. During the first part of his reign, he ordered the reconstruction of various fortified towns such as Ankober, Debre Berhan and Warra Ilu. These sites had the advantage of being in the center of his realm, enabling him to remain in contact with the Christians to the south and the Muslim Oromos in the northeast. The area around these town moreover had rich pastures capable of feeding numerous cavalry and other livestock. After the Egyptian Ethiopian War, Emperor Yohannes IV, who was angered over Menelik's claim to be the Emperor, marched into Shewa and ravaged the towns. Menelik, realizing that resistance was futile, was forced to submit to Yohannes. Escaping influence from Yohannes, Menelik moved his capital south from Ankober to Mount Entoto in 1884. There, his wife Taytu Betul was attracted to a nearby spring known as Finfinne by the local Oromo inhabitants. In the spring of 1886, Menelik chose the site for Addis Ababa, his future capital. Building began at once, and, when Menilek became emperor of the whole country in 1889, Addis Ababa became the capital of Ethiopia.