1933 жылғы «Литуаника» ұшағының атлантикалық асып өтуі
Lituanica
1933 ж. "Lituanica" ұшағы – Степонас Дариус пен Стасис Гиренас атқан литвалық батырлардың Атлант мұхитынан қазаға ұшқан тарихи рейсі. Апат себебі әлі анықталмаған.
Lituanica – литвалық ұшқыштар Степонас Дариус және Стасис Гиренас 1933 жылы АҚШ-тан Атлант мұхиты арқылы ұшқан Bellanca CH 300 Pacemaker ұшағы. 6411 км (4043 миль) қашықтықты сәтті басып өткеннен кейін, анықталмаған жағдайлар салдарынан, Каунас қаласына 650 км (404 миль) жетпей апатқа ұшырады.
Lituanica was a Bellanca CH 300 Pacemaker airplane flown from the United States across the Atlantic Ocean by Lithuanian pilots Steponas Darius and Stasys Girėnas in 1933. After successfully flying 6,411 km (4,043 miles), it crashed, due to undetermined circumstances, 650 km (404 miles) from its destination, Kaunas, Lithuania.
Ұшақ
1932 жылдың 18 маусымында ұшқыштар «Пацемейкер» ұшағын, сериялық нөмірі 137, тіркеу белгісі NC 688E, Пал Уоки компаниясынан 3200 долларға сатып алды. 1929 жылы алғаш рет өндіріліп, ұшқан CH 300 Pacemaker-дің барлығы қырық данасы салынды. Бұл бір қозғалтқышты, алты орындық, жоғары қанатты моноплан еді. Фюзеляжі матамен қапталған хромолибден болаттан жасалған құбырлардан құралған. Кабинаның іші дыбыс жұтатын материалмен қапталған. Фюзеляждың екі жағында есіктері бар, жоғарғы және төменгі жағында терезелері болды. Қанаттары ағаштан жасалған, екі жағы да матамен қапталған. Оның лонжерондары мен қабырғалары шыршадан және фанерадан жасалған. Қанаттарда екі жанармай бакі бар, жалпы сыйымдылығы [мәлімет жоқ]. Қанат тіректері 2/3 ағаштан, 1/3 болаттан (қанаттарда) жасалған, аэродинамикалық болат қабырғаларымен және матамен қапталған, қосымша 47 фут² (4,4 м²) көтергіш бетін қамтамасыз етеді. Құйрық бөлігі дәнекерленген болат құбырлардан жасалған. Көлденең тұрақтандырғыш шыршадан және фанерадан жасалған, оның бұрышы ұшу кезінде реттеліп тұратын. Шасси иілген болаттан жасалған, резеңке арқанмен серіппелі болды. Дөңгелектері 30 × 5 дюйм (762 х 127 мм). Қозғалтқышы Wright J6, радиалды, ауамен салқындатылатын, 9 цилиндрлі, 300 а.к. (225 кВт) қуатты. Ұшаққа қаражат литвалық клубтар мен ұйымдардан, соның ішінде әуешоулардан жиналды. 1933 жылдың 20 қаңтарында ұшақ Чикагодағы Клиринг индустриялық ауданындағы 5321 W. 65th St. мекенжайындағы E. M. Laird шеберханасына көшірілді, онда ол қайта құралып, Атланттық океанды басып өтуге дайындалды. Жаңа, созылған қанаттар жасалды, фюзеляжға екі қосымша жанармай бакі орнатылды, олардың әрқайсысы авариялық төгілу клапандарымен жабдықталған, сыйымдылығы [мәлімет жоқ]. Ұшқыштың орнының астына 12 салқындатқыш түтікпен жабдықталған май бакі орнатылды. Ұзын көлденең тұрақтандырғыш жасалды. Аэродинамикалық дөңгелек қаптамалары орнатылды, ал фюзеляж жаңа матамен қапталды. Жаңа, жоғары компрессиялы қозғалтқыш, 365 а.к. (272 кВт) Wright Whirlwind J6 9E, сериялық нөмірі 12733, «жылдам жүзікке» ие болды. 1933 жылдың 29 наурызында қайта құру аяқталды, тіркеу нөмірі NR 688E-ге өзгертілді, ал ұшақ қызғылт сары түспен боялды. Фюзеляждың екі жағына да демеушілердің есімдері жазылған жазулар салынды. Ұшаққа Литва деген мағына беретін Lituanica деген ат берілді.
On June 18, 1932, the pilots purchased the Pacemaker airplane, serial no. 137, registered as NC 688E, from the Pal Waukee Company for $3,200. First produced and flown in 1929, forty units of the CH 300 Pacemaker were eventually built. It was a single engine, six seat, high wing monoplane. The fuselage was welded chromoly steel tubing covered with fabric. The cabin interior was covered with a sound absorbing material. The fuselage had side and top windows, with doors on both sides. The wings were of wooden construction, with two spars, also fabric covered. The spars and ribs were made of spruce strips and plywood. The wings had two gasoline tanks with a total capacity of Wing struts were 2/3 wood, 1/3 steel (at the wings) with aero dynamic steel ribs, fabric covered, giving an additional 47 ft² (4.4 m²) lifting surface. Tail surfaces were made of welded steel tubing. The horizontal stabilizer was of spruce strips and plywood, with the trim angle adjustable in flight. The landing gear was a curved steel bar with rubber rope suspension. Wheels 30 × 5 inches (762 by 127 mm). The engine was a Wright J6, radial, air cooled, 9 cylinders, 300 hp (225 kW). Funds for the plane was raised from numerous Lithuanian clubs and organizations, including air shows. On January 20, 1933, the aircraft was moved to E. M. Laird workshops at 5321 W. 65th St. in the Clearing Industrial District, Chicago, where she was rebuilt and outfitted for the transatlantic flight. New elongated wings were built, with two additional gasoline tanks installed in the fuselage, having and capacity, each equipped with emergency dump valves. Beneath the pilot's seat a oil tank was outfitted with 12 cooling tubes. A longer horizontal stabilizer was built. Aero dynamic wheel fairings were installed, and the fuselage received a new fabric covering. A new, higher compression engine, 365 hp (272 kW) Wright Whirlwind J6 9E, ser. No. 12733, had a "speed ring". On March 29, 1933, the rebuild was complete, and the registration number was changed to NR 688E, and the aircraft was painted orange. On both sides of the fuselage scrolls with the names of the sponsors were painted. The aircraft was dubbed Lituanica, Latin for Lithuania.
Ұшқыштар
Степонас Дариус және Стасис Гиренас – литвалық ұшқыштар, АҚШ-қа эмиграциялаған, әлемдік авиация тарихында маңызды ұшу жасаған. 1933 жылдың 15 шілдесінде олар Атлант мұхиты арқылы 37 сағат 11 минутта 6411 километрді (3984 миль) қонбастан ұшып өтті. Салыстыру үшін, тоқтаусыз ұшулардың қашықтығы бойынша олардың көрсеткіші Расселл Бордман мен Джон Поландодан кейін екінші орында тұрды, ал ұшу ұзақтығы бойынша сол кездегі төртінші орында болды. Дариус пен Гиренас навигациялық құралдары болмағанмен және қолайсыз ауа-райы жағдайында ұшқанмен, бұл ұшу авиация тарихындағы ең дәл ұшулардың біріне айналды. Ол Чарльз Линдбергтің классикалық ұшуымен теңестірілді және кейбір аспектілерде одан да басып өтті.
Steponas Darius and Stasys Girėnas were Lithuanian pilots, emigrants to the United States, who made a significant flight in the history of world aviation. On July 15, 1933, they flew across the Atlantic Ocean, covering a distance of 3,984 miles (6,411 kilometers) without landing, in 37 hours and 11 minutes (107.1 mph). In terms of comparison, as far as the distance of non stop flights was concerned, their result ranked second only to that of Russell Boardman and John Polando, and ranked fourth in terms of duration of flight at the time. Although Darius and Girenas did not have navigational equipment and flew under unfavorable weather conditions, the flight was one of the most precise in aviation history. It equaled, and in some aspects surpassed, Charles Lindbergh's classic flight.
Ұшу
Мұндай көлемдегі қарапайым, өзгертілмеген ұшақ осыған ұқсас қашықтықты (мысалы, Cessna 152, 1200 км қашықтықта) тіпті бүгінгі күні де басып өте алмайды. Ұшу ғылыми және технологиялық тұрғыдан да маңызды болды, себебі ол ауа ағындарын және осы типтегі ұшақтың мүмкіндіктерін зерттеді. Ұшқыштар өздерінің соңғы хатында сәтті ұшу немесе мүмкін болатын апаттың өте құнды және маңызды боларын, сондықтан қандай жағдайда болса да ұшуға тұрарлық екенін жазды. 1933 жылдың 15 шілдесінде Нью-Йорктегі Флойд Беннетт аэродромынан ұшып шыққаннан кейін Дариус пен Жиренас Атлант мұхитын сәтті кесіп өтті, бірақ 17 шілдеде, сағат 0:36 (CET) Германияның Солдин қаласына жақын Кухдамм ауылында (қазіргі Пшчельник, Мыслиборц қаласының жанында, Польша) құлады. Жоспарланған бағыт: Нью-Йорк – Ньюфаундленд – Атлант мұхиты – Ирландия – Лондон – Амстердам – Свинемюнде – Кенигсберг – Каунас әуежайы (барлығы 7,186 км). Ирландиядағы ауа райы нашар болғандықтан, олар солтүстікке бұрылып, Шотландия және Солтүстік теңіз арқылы Германияға жетті. 37 сағат 11 минут бойы, құлау сәтіне дейін, олар 6411 км ұшты (нақты ұшу жолымен 7000 км-ден астам), Каунасқа – мақсатына 636 км ғана жетпеді.
An ordinary unmodified plane of this size cannot cover a comparable distance (the Cessna 152, for instance, has a range of 1200 km), even today. The flight was also important from a scientific and technological perspective, as it explored air flows and the capabilities of this type of aircraft. In their last letter, the pilots wrote that either a successful flight or a possible catastrophe would be valuable and significant enough and hence it was worthwhile to fly in either case. After taking off from Floyd Bennett Field in New York on July 15, 1933, 6:24 am EDT, Darius and Girėnas successfully crossed the Atlantic, only to perish on July 17, 0:36 am (CET) by the village of Kuhdamm, near Soldin, Germany (now Pszczelnik, near Myślibórz, Poland ( 52°51'11.57"N 14°50'17.78"E)). The planned route was: New York – Newfoundland – Atlantic Ocean – Ireland – London – Amsterdam – Swinemünde – Königsberg – Kaunas airport (a total of 7,186 km). Due to weather conditions over Ireland, they veered to the north and reached Germany via Scotland and the North Sea. In 37 hours and 11 minutes, until the moment of the crash, they had flown 6411 km (over 7000 km in actual flight path), only 636 km short of their goal—Kaunas.
Апат себептері
Литвалық тергеу комиссиясы себебін анықтау үшін тағайындалды. Комиссия ұшқыштардың лайықты білімі болғанын және ұшақ дұрыс жабдықталғанын анықтады. Олар ұшудың ең қиын бөлігінің үлкен дәлдікпен орындалғанын қосты. Комиссия апат кезінде ұшақ қозғалтқышының жұмыс істегенін (винты айналып тұрған) және бортында жеткілікті отын болғанын тұжырымдады. Кейбір деректерде ұшқыш қатесі туралы айтылған, бірақ екі ұшқыш та өте тәжірибелі болған. Дариус ұшқыш мансабында ешқашан бұрын апатқа ұшырамаған. 1931 жылы Гиренас Чикагодағы ұшу фестивалінде ұшағын сырғанатып, қозғалтқышы өшірілген күйде қонғаны үшін бірінші жүлдеге ие болды. Комиссия мәліметінше, апат нашар ауа-райы мен қозғалтқыштың ақауларының салдарынан болған. Апаттың себебі, басып айтқанда, сәтсіз төтенше жағдайға қону болды. Кейбір топтарда ұшақ түсірілді деген қауесеттер мен күдіктер тарады, себебі ол концлагерьге жақын ұшқандықтан, оны тыңшы ұшағы деп жаңылыстырған. Ұшқыштардың денесін саралау кезінде оқ іздері табылмады. Ұшқыштардың денелері Каунастағы Шантай әскери бейіште жатыр.
A Lithuanian board of investigation was appointed to determine the cause. It concluded that the pilots were properly qualified, and the aircraft was properly outfitted. They added that the most difficult part of the flight was executed with great precision. The commission concluded that during the crash the aircraft engine was running (the propeller was rotating), and there was enough fuel on board. Some sources mention pilot error, but both pilots were highly experienced. During his career as pilot, Darius had never been involved in any previous accidents. In 1931, Girėnas had won first prize in a flight festival in Chicago for gliding his plane and landing with a dead engine. According to the board, the catastrophe occurred due to difficult weather conditions combined with engine defects. The crash most probably was a result of failed emergency landing. There were rumors and suspicions in some quarters, that the plane was shot down, having been mistaken for a spy plane, because it flew near a concentration camp. Autopsies of pilots revealed no signs of bullets. The pilots' bodies rest in the Military Cemetery of Šančiai, Kaunas.