Кіріспе

Литваның этнографиялық аймағы Аукштаития (; әдеби мағынасында Таулы жер немесе Жоғарлық) – Литваның бес этнографиялық аймағының бірі. Атаудың шығуы жерлердің Немунас өзенінің жоғарғы бассейнінде орналасқандығымен байланысты, ал Шяуляйден батысқа қарай басталатын жазықтардан ерекшеленеді. Каунас қаласы Аукштаитиямен қоршалған болғанымен, көбінесе қаланың өзі ешқандай этнографиялық аймақтың құрамына кірмейді.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Аукштаития 13 ғасырға дейін Литваның княздығымен (герцогтігімен) сәйкес келді. Оның алғашқы астанасы, бастысы, Кернаве болған. 1322 жылғы Гедиминас шартында Аукштаития terra Eustoythen (Аукштаитиялықтардың жері) деп аталды. Кейбір неміс деректерінде Гедиминдер әулетінің негізін қалаған Ұлы князь Гедиминас, Rex de Owsteiten (Аукштаитияның королі) деп аталған. Аукштаития 1326 жыл шамасында жазылған Chronicon terrae Prussiae еңбегінде Austechia деп көрсетілген. Саяси жағынан, 13 ғасырдың соңынан бастап ол Вильнюс/Литва княздығын (герцогтігін) және Тракай княздығын (герцогтігін) қамтыды, және сол кезде бұл термин олардың екеуіне де қатысты болуы мүмкін. 15 ғасырдан бастап Тракай және Вильнюс воеводстволары Аукштаитияны құрады, бұл саяси және этникалық бірлік, сонымен қатар нағыз Литва деп те аталады.

Демография

Жергілікті тұрғындар негізінен литва тілінің аукштаиттік диалектісінде сөйлейді. Диалектілердің жаңа жіктелуі бойынша литва тілі енді тек екі диалектке – аукштаиттік және самогиттік диалектілеріне – бөлінеді, ал қалған барлық нұсқалары субдиалекттер деп жіктеледі. Судовия және Дзукия диалектілері де аукштаиттік диалектісінің субдиалектілері саналады; осылайша, Аукштаитияда қолданылатын нақты субдиалект Шығыс аукштаиттік деп аталады. Аймақтың шығысында орыс және белорус азшылықтары бар. Бұл аймақтағы субдиалекттерде осы тілдерден алынған сөздер жиі қолданылады. Дегенмен, Литваның басқа аймақтарындағы сияқты, мұнда да диалекттерді қолдану төмендеп келеді.