Кіріспе
Валентин Торибио Деметрио Агустин Паниягуа Корасао (23 қыркүйек 1936 - 16 қазан 2006) – перулік заңгер және саясаткер, 2000 жылдан 2001 жылға дейін Перудің 55-ші президенті қызметін атқарды. 2000 жылдың 16 қарашасында Конгресс төрағасы болып сайланған ол, Альберто Фухимори мен оның екі вице-президентінің 2000 жылдың 22 қарашасына дейін отставкаға шығуына байланысты президенттікке көтерілді. Фухимори президенттік мерзімін қысқартып, оны 2001 жылдың 28 шілдесінде аяқтауды жоспарлағандықтан, Паниягуаның басты міндеті жаңа сайлауды бақылау болды. Паниягуа ұзақ жылдар бойы "Халықтық әрекет" партиясының мүшесі болып, Бас хатшы және партия төрағасы қызметтерін атқарды.
Valentín Toribio Demetrio Agustin Paniagua Corazao (23 September 1936 – 16 October 2006) was a Peruvian lawyer and politician who briefly served as 55th President of Peru from 2000 to 2001. Elected President of Congress on 16 November 2000, he ascended to the presidency as incumbent Alberto Fujimori and both his Vice Presidents resigned by 22 November 2000. Due to Fujimori shortening his presidential term in order to expire on 28 July 2001, Paniagua's main task was to oversee the new elections. Paniagua was a longtime member of Popular Action, serving as Secretary General and Party President.
Ерте өмір және білім
Паниягуаның әкесі Боливияда туған, бірақ өмірінің көп бөлігін Перуде өткізді. Валентин Паниягуа Кускода туды және Кускодағы Салезиан мектебінде орта білім алды. Ол Кускодағы Universidad Nacional San Antonio Abad университетінде заңды оқыды, содан кейін Лимадағы Universidad Mayor de San Marcos университетіне ауысты, онда заң мамандығын аяқтады. Одан кейін жеке практикада заңгер болып жұмыс істеді және саяси карьерасын бастады. Бұған қоса, Индиана университетінде саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алды. 1955 жылдың тамызында студенттік лидер ретінде ол Frente Universitario Reformista Independiente ұйымын құрушылардың бірі болды – бұл ұйым жер иелерінің құқықтарына, коммунистерге және АПРА-ға қарсы тұрған әлеуметтік-христиандық реформалық ұйым еді. Паниягуа өзінің католик және реформалық идеалдарына ең жақын болған Христиан-демократиялық партиясының (ХДП) мүшесі болды.
Саяси мансап
1963 жылғы маусымда ол Куско өкілі ретінде Конгресске сайланды. Бұл одақ АП төрағасы Фернандо Белаундеге ел президенті лауазымына жол ашты. Паниягуаның жасына қарамастан, Белаунде оны өзінің бірінші үкіметінде Әділет және Дін министрі етіп тағайындады. 1966 жылы Лиманың сол кездегі мэрі Луис Бедоя Рейес басқаратын PDC бөлігі Гектор Корнехо Чавестің басшылығымен байланысын үзіп, Partido Popular Cristiano (PPC) партиясын құрды. Дегенмен, Паниягуа үкімет құрамында қалды. 1968 жылғы 3 қазанда генерал Хуан Веласко Альварадо жасаған төңкеріс Паниягуаны Конгрестен шығарып, бірнеше жылға саясаттан шеттетті. Белаунде конституциялық заңдылығына адалдығы оны 1974 жылғы 27 шілдеде әскери үкіметті қабылдауына наразылық білдіріп, PDC-дан бас тартуға мәжбүр етті. Кейін ол АП мүшесі болды және Веласко мен оның 1975 жылғы жаңарушысы генерал Франсиско Моралес Бермудеске қарсы азаматтық наразылық көрсетті. 1980 жылғы 18 мамырдағы сайлауда ол қайтадан Конгресске сайланды, ал оның партия төрағасы Белаунде екінші рет президенттікке ие болды. 1982 жылғы шілдеде Депутаттар палатасының Конституциялық комиссиясының құрамында болғаннан кейін, ол Депутаттар палатасының төрағасы болды. 1985 жылғы 10 мамырда Білім министрі болып тағайындалды. Сол жылдың қазан айында парламенттік қызметіне оралу үшін отставкаға шықты. Оған "Гран-Крус" дәрежелі "Орден дель Соль" ордені табысталды. 1985 жылғы 14 сәуірдегі сайлауда АП жеңілгеннен кейін Алан Гарсияның АПРА партиясы билікке келді. Келесі бес жыл бойы ол үкіметке қарсы күшті оппозициялық болды және академиялық және саяси айналымдарда беделді заңгер ретінде, сондай-ақ Сан-Маркос, Femenina del Sagrado Corazón және Pontificia Católica университеттерінде конституциялық құқық профессоры болып жұмыс істеді. 1990 жылғы жалпыұлттық сайлауда Паниягуа, Acción Popular партиясының көпшілігімен бірге, президенттікке үміткер Марио Варгас Льосаны қолдады. Альберто Фухимори президент болып сайланғаннан кейін Паниягуа оппозициялық күштердің қатарында болды, бірақ 1992 жылғы сәуірде Фухимори жасаған төңкерістен кейін оның күшті қарсыласына айналды.
Төрағалық (2000-2001)
Фудзимори 2000 жылғы даулы ұлттық сайлауда тағы да қайта сайланды. Паниягуа оппозицияның көрнекті мүшесі болды. 14 қыркүйекте елді Фухиморидің қауіпсіздік басшысы Владимиро Монтесинос оппозициялық конгрессменге пара беріп, Фухиморидің «Перу 2000» партиясына өтуіне ықпал еткені туралы дәлелдер қоздырды. Осы сәтте Фудзиморидің қолдауы күйреп, ол 2001 жылғы жаңа президенттік сайлаудан кейін орнынан бас тартатынын мәжбүрлі түрде жариялады. Саяси дағдарысты реттеу үшін ҰАҚ миссиясы жіберілді. Фудзиморидің одақтастары көптеген түрғыда оппозицияға кеткеннен кейін Конгрестің бақылауын жоғалтты. 2000 жылдың 15 қарашасында Конгресс көпшілігі Перу Конгресінің міндетін атқарушы президенті, Фудзиморидің жақтасы, оны қызметтен босатып жіберді. Саяси күштердің ішкі талқысынан кейін Паниягуа Перу Конгресінің жаңа президенті болып сайланды. Ол барлық партиялардың әділ, бірақ бекем мінезді деп санағандықтан сайланды, осындай дағдарыс кезінде осы қасиеттер қажет болды. Бірнеше күннен кейін Фудзимори отставкасын факс арқылы жіберді. Алайда, Конгресс 62 дауыспен Фудзиморидің отставкасын қабылдамай, оны «тұрақты түрде моральдық тұрғыдан жарамсыз» деп танып, қызметтен шеттетуге шешім қабылдады. Мұрагерлік бойынша бірінші вице-президент Франсиско Тудела президенттікке үміткер болуға тиіс болған, бірақ ол Фудзиморимен келіспестік туындағаннан кейін бірнеше күн бұрын отставкаға кеткен еді. Содан кейін екінші вице-президент Рикардо Маркес президенттікке талапкер болды. Алайда, Конгресс оны мойындаудан бас тартты, өйткені ол әлі де Фудзимориге адал болған санаулы адамдардың бірі болды. Конгресс Маркеске билікке кіруге рұқсат бермейтіні анық болғаннан кейін, ол да отставкаға кетті. Осылайша, Конгресс президенті мұрагерлік тізбесінде үшінші орында болғандықтан, Паниягуа президенттік міндетін атқарушы болды. Паниягуа сол кездегі барлық саяси партиялардың қолдауына ие болған Біріккен және ұлттық келісім үкіметін құрды. Одан кейін ол партиялық емес технократтар мен жайлы саясаткерлерді қамтитын кең ауқымды кабинет құрды. БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Хавьер Перес де Куэлар премьер-министр және сыртқы істер министрі болып тағайындалды, ол әртүрлі саяси партиялардың күшейіп бара жатқан саяси қысымын болдырмау үшін таңдалды. Ол сонымен қатар Монтесиноспен байланысы бар немесе саяси байланысы бар барлық қалған әскери қолбасшыларды қызметтен босатып жіберді. Паниягуа Конгресте Фудзиморидің «Перу 2000» партиясымен жұмыс істеуге мәжбүр болды, өйткені ол әлі де ең маңызды саяси ұйым болып табылды (көпшілікке ие болмаса да). Сонымен қатар, оның өкіметтігі кезеңінде көптеген «Владивидеолар» жарияланып, тергелді, өйткені олардың көпшілігі саясаткерлерге, дін қызметкерлеріне және ірі бизнесмендерге қатысты сыбайлас жемқорлық актілерін тіркеді. Паниягуа Фудзимори жүзеге асырған терроризмге қарсы заңнаманы жоюға да қатысты, оның ішінде бетсіз судьялар мен қазылар алқасымен сот өкіметін жүзеге асыру да болды. Бұл әскери емес, азаматтық соттарда әлдеқашан түрмеде отырған «Шығанақ жолының» бірнеше мүшелерін қайта соттауға мүмкіндік берді. Паниягуа Перудегі ішкі қақтығысты зерттеу үшін Ақиқат және келісім комиссиясын құрды.
Кейінгі саяси мансап
Республика президенті қызметі аяқталғаннан кейін, ол үкіметті демократиялық жолмен сайланған президентке және 2001 жылғы ұлттық сайлаудың жеңімпазы Алехандро Толедоға табыс етті. Сол жылы ол Acción Popular партиясының Бас хатшысы болып сайланды, ұзақ жылдар бойы партияны басқарған Фернандо Белаунденің орнын басты. Біраз уақыт Перу үкіметі 2005 жылғы Бас хатшы сайлауында Америка мемлекеттері ұйымының (OAS) Бас хатшысы лауазымына оның кандидатурасын қолдайтыны болжалды. Ол 2006 жылғы сайлауға қатысу үшін бұл ұсыныстан бас тартты, Frente de Centro партиясынан президенттікке кандидат ретінде сәтсіз сайлау кампаниясына қатысты, онда ол 5,75% дауыс алып, бесінші орынға табан тіреп, жеңіліске ұшырады. Ол Мадрид клубының мүшесі атанды.
Өлім
2006 жылы 21 тамызда ол ауыр сырқаттанды және бір апта бойы тыныс жолдарының инфекциясымен ауруханада жатты. Бір конгрессмен оның қайтыс болғаны туралы бұрыс хабарлады және Конгресс оның құрметіне бір минут үнсіздік сақтады, бірақ ол өлмеді және оның денсаулығы, шын мәнінде, жақсарды. Дегенмен, 2006 жылдың қазан айының басында елді медициналық өкіл хабардар етті, Паниягуаның жағдайы айтарлықтай жақсармағанын. Валентин Паниягуа 2006 жылы 16 қазанда таңертең Лимадағы ауруханада 70 жасында қайтыс болды.