Кіріспе

Италиялық сәулетші және мүсінші, жарысқа қатысатын жылқы

Микелоццо ди Бартоломео Микелоцци (1396 – 7 қазан 1472) – итальяндық сәулетші және мүсінші. Ренессанс дәуіріндегі сәулет өнерінің ірі дамушыларының бірі саналатын Микелоццо, Козимо де Медичидің сүйікті сәулетшісі болды және оның тапсырысымен көп жұмыс істеді. Ол бастапқы жылдары Лоренцо Гибертидің шәкірті болды, кейін Донателломен бірлесіп жұмыс істеді. Флоренциядағы Палаццо Медичи Рикардиді жобалауымен әйгілі, бірақ мүсіншілікте замандасы Донателло мен сәулет өнерінде Брунеллескинің ықпалымен қалып қойды.

Ерте өмір

Микелоццо 1396 жылы Флоренцияда дүниеге келді. Ол Бартоломео ди Джеррардо Боргоньоне мен Антонияның ұлы болды. Боргоньоне француз тегінен шыққан және Флоренцияға Бургундиядан белгісіз күні келген. Боргоньоне Флоренцияның Санта-Кроче ауданында тігінші болып жұмыс істеді және 1376 жылдың 9 сәуірінде Флоренция азаматы атанды. Микелоццоның Леонардо (шамамен 1389/90 ж.т.), Зануби (1391 ж.т.) және Джованни (1403 ж.т.) атты үш бауыры болды. 1391 жылы Микелоццоның отбасы Сан-Джованни ауданына көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1420 жылдардың басында Микелоццо Флоренцияның шебер тас қалаушылар, ағаш кесушілер және мүсіншілерді білдіретін гильдияларының бірі – Арте деи Маэстри ди Пьетра э Легнамға мүше болды. Кейіннен ол 1430 жылы Гильдияның консулы болып қызмет етті. Донателлоның жетекшілігімен Микелоццо Санта-Тринита шіркеуінің сакристиясын салуға көмектесті, онда «Гиберти кеш готикалық және антикалық формаларды біріктіре бастады». Донателло мен Микелоццо екеуі де ежелгілікке адал мүсіншілер ретінде бастады, және бұл Донателло Микелоццоның Тулузадағы Әулие Луидің киелі орнының безендіруіне көмектескенде анық көрінді. Микелоццо Донателлоның мүсіндерінің архитектуралық шешімдеріне жауапты серіктесі болды, мысалы, Антипапа Иоанн XXIII-нің жерлеу ескерткіші. 1428 жылы Донателломен бірге Микелоццо Пратодағы Киелі Стефан соборының бұрышында ашық ауада уағыз айтуға арналған тұғыр тұрғызды, ол олардың әйгілі реликвиясы – Томас белбеуін (Sacra Cintola) тұрақты түрде көпшілікке көрсету үшін пайдаланылды. Донателло екеуінің арасында белгілі болғанымен, «Микелоццоның жұмыстағы үлесін төмен бағалау қате болар еді, өйткені Донателло сәулеттік безендірудің жалғыз авторы ретінде көрінген жерлерде оның стилі мүлдем өзгеше. Ол архитектуралық ортаны өзінің мүсіндеріне толық бағындырып, архитектураны, айтқандай, оның қолғабына айналдырады. Брунеллескидің Sagrestia Vecchia-дағы әдемі безендірілген мүсіні Донателлоның мүсіндерін тиімді жақтау үшін оның есіктері мен медальондарының кең, көлбеу шеңберлерін қаншалықты күшті модельдеуге дайын екенін көрсетеді». Микелоццо өмірі бойы Козимо деи Медичимен тығыз қарым-қатынаста болды, және Жоржо Вазаридің «Көренекті суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірі» кітабында айтылғандай, Козимоға деген зор сүйіспеншілігі мен адалдығы оны 1433-1434 жылдары Венецияға жер аударылуына еріп баруға итерді. Тарихшылар бұл оқиғаны суретші мен меценат арасындағы теңдесі жоқ құрметтің мысалы деп санайды. Вазари сонымен қатар Микелоццоның 1434 жылы Козимо үшін Сан-Джорджо монастырының кітапханасын салғанын мәлімдеді, бірақ бұл мәлімдеме кітапхананың бастапқы сипаттамасымен және құжаттарымен қайшы келеді, себебі кітапхананың құрылысын Козимо бастағанмен, ол негізінен Медичи банкінің басқарушысы Джованни д'Орино Ланфрединидің басшылығымен 1467 және 1478 жылдар аралығында, Микелоццо Венециядан кеткеннен кейін салынды. Флоренциядағы үлкен Палаццо Медичи, Козимомен салынған, оның жобасы бойынша салынды; бұл итальяндық он бесінші ғасыр архитектурасының ең асыл үлгілерінің бірі, онда сәулетшінің керемет талғамы мен шеберлігі ертедегі итальяндық готиканың нәзік жеңілдігін классикалық стильдің ұлы сәнімен біріктірді. Микелоццо үлкен инженерлік шеберлікпен бұрынғыдан қираған Палаццо Веккьоны нығайтып, ішінара қайта салды және оған көптеген маңызды бөлмелер мен баспалдақтар қосты. 1437 жылы Козимоның жомарттығы арқасында Флоренциядағы Сан-Марко монастыры Фиезоле доминикандарына тапсырылды, және Микелоццо тұрғын бөлігін қайта құруға және шіркеуді қайта жасауға жұмысқа алынды. Козимо үшін ол көптеген басқа ғимараттарды жобалады, олардың көпшілігі ерекше маңызға ие болды. Олардың ішінде Иерусалимдегі флоренциялық паломниктерге арналған қонақ үйі, Кареджидегі Козимоның жазғы вилласы және 1452 жылдан бастап Мугеллодағы Вилла Медичеа ди Кафаджоло ретінде қайта салынған бекінілген кастелло болды. Козимоның ұлы Джованни де Медичи үшін ол Фиезоледе өте үлкен вилла салдырды. 1445 және 1451 жылдар аралығында Козимоның тапсырысы бойынша Вилла Медичидің жанында Вилла Сан-Жироламо кеңейтілді.

Филиппо Брунеллески

"Италия архитектурасы, 1400-1500, 53-том" бойынша, Микелоццоның сәулеті Брунеллескиден өзгеше, өйткені ол "алдыңғы готика дәстүріне, готика классицизміне" жақын, мысалы Лоджия деи Ланци немесе Сан-Маттео монастырында көрінеді. Людвиг Хайденрайх пен Пол Дэвис Микелоццоның барлық ғимараттары "Брунеллескиден кейін ең тәуелсіз сәулетшінің едәуір маңызды туындылары" екенін айтады. 1441 жылы Микелоццо екі үлкен ағасының қарызынан арылу үшін сотқа шағымданды. Джованни, Заноби және Микелоццоның өкілі Андреа ди Бенозо шағымдарды қарау үшін төрешілерді сайлады. Алты апта бойы құжаттар мен дәлелдерді зерттегеннен кейін, төрешілер Микелоццоның көптеген қарыздарының себебі оның екі ағасы екенін анықтады және олар мүліктің бір бөлігін қарыздарының өтелуі ретінде қайтаруға міндетті болды. Брунеллескидің Микелоццоға ықпалы сарайдың дизайнында айқын көрінеді, әсіресе кеш ортағасырлық бифора терезелерінде, кіреберіс осінің симметриясы мен басымдылығында, сондай-ақ дәстүрлі және прогрессивті элементтердің үйлесімінде. Сарай ауласының аркадалары мен антаблетурасы Брунеллескидің ең ерте және Витрувиандық емес ғимараты болып саналатын Spedale degli Innocenti лоджиясының үлгісін қайталайды. Микелоццо Санта-Кроче шіркеуі мен монастырына бірнеше бөліктер қосты, соның ішінде "Ескі жатақхана мен кітапхана алдындағы лоджия (су жапырақтарымен безенген сегізбұрышты бағаналар) бастапқыда монастырь арқылы шіркеудің оңтүстік жағындағы биік лоджияға дейін созылып, Сан-Джулиано (Меллини) капелласының шығыс қабырғасымен қатар жүрді, бұл капелла бірінші монастырьді жойылғаннан бұрын 19 ғасырда екі бөлікке бөлді."

Өлім және мұра

Вазаридің ол 68 жасында қайтыс болды деген мәлімдемесіне қарамастан, ол 1472 жылға дейін өмір сүрген сияқты. Ол Флоренциядағы Сан-Марко монастырында жерленген. Ерте Ренессанс дәуірінің ең ықпалды, бірақ әлі толыққанды танылмаған сәулетшілерінің бірі – Микелоццоның жобалары Орталық Италияның сарай (палаццо) типінің жылдам дамуына негіз салды. Ол дәлізсіз шіркеуді жасап, қазіргі замандағы ең маңызды қасиетті ғимараттардың жобалық типінің алғашқы үлгісін жасады. Ол тұрғын үйлерді өзгертіп, дәстүрлі формаларды пайдаланудағы икемділігі арқасында Ломбардия және Далмация сияқты алыс өңірлер үшін тиімді шешімдер табуға мүмкіндік алды. Сәулеттік әшекейлерді мұқият өңдеуде "Микелоццо идеяларды қабылдап, оларды тиімді пайдалана білді, сонымен қатар жаңаларын таратуға да үлкерді. Брунеллески мен кейіннен Донателлоның көркемдік тілімен қатар, Микелоццоның көркемдік стилінің қолдауы болмағанда Манетти, Бернардо Росселлино, Джулиано да Майано және тіпті Джулиано да Сангаллоның стильдерін көзге елестету мүмкін емес".