Кіріспе

Флоренциядағы көпір, Италия

Понте Веккьо (; "Ескі көпір") – Италияның Флоренция қаласында Арно өзені үстінен өтетін ортағасырлық тас аркалы көпір. Екінші дүниежүзілік соғыста бұзылмаған Флоренциядағы жалғыз көпір. Оның бойындағы дүкендерімен танымал; мұндай көпірлерде дүкендер ашу бұрын кең таралған. Бастапқыда етшілер, тері илеушілер және шаруалар дүкендерді ашқан, ал қазір әшекей жасаушылар, өнер сатушылар мен сувенир сатушылар орналасқан. Понте Веккьоның екі көршілес көпірі – Санта-Тринита және Алле-Граци көпірлері. Көпір Via Por Santa Maria (Lungarno degli Acciaiuoli және Lungarno degli Archibusieri) мен Via de' Guicciardini (Borgo San Jacopo және Via de' Bardi) арасын байланыстырады. Бұл ат Флоренцияның ең көне көпіріне, Понте-алла-Каррая салынған кезде берілген, ол кезде ескі көпірге қарама-қарсы Понте-Нуово деп аталған. Тарихи маңызынан бөлек, көпір қалалық жол жүйесінде маңызды рөл атқарды, Рим Флоренциясын император Адрианның тапсырысымен салынған Via Cassia Novaмен байланыстырған сәттен бастап, бұл 123 жылы болған. Қазіргі уақытта көпір көлік қозғалысына жабық болғанына қарамастан, оның даңқы мен өзеннің екі жағалауындағы туристік орындарды байланыстыруының арқасында көптеген жаяу жүргіншілер одан өтеді: Пьяцца-дель-Дуомо, Пьяцца-делла-Синьория бір жағынан, Палаццо Питти және Ольтрарнодағы Санто-Спирито аймағынан. Көпір 1901 жылы Ескі заттар мен көркем өнер бас дирекциясы жасаған тізімде ұлттық көркемдік мұра саналатын ескерткіш ғимарат ретінде көрсетілген.

Тарих және құрылыс

Көпір Арно өзенінің ең тар жерінде орналасқан. Осы жерде Рим дәуірінде алғашқы көпір салынған деп саналады, сол кезде Кассия жолы өзенді осы тұста кесіп өткен. 1345 жылы қайта жаңартылған. Бұл орын Флоренциядағы Арно өзенінің ең ерте өткелдерінің бірі болып табылады, бұл Рим заманында немесе тіпті одан бұрын пайда болған болуы мүмкін. Су тасқыны оны бірнеше рет зақымдағанмен, қазіргі көпір шамамен 1339-1345 жылдардан бері тұр. Ұзақ жылдар бойы қаладағы ең көне көпір – шамамен бір ғасыр бұрын салынған Рубаконте көпірі болды. Бірақ 19 ғасырдағы маңызды өзгерістерден және 1944 жылы қиратылғаннан кейін Понте-Веккьо Флоренциядағы ең көне көпір атағын алды. Джорджо Вазари өзінің заманындағы дәстүрлі көзқарасты жазды, оған сәулетшісі Таддео Гадди екені айтылды. Маннелли мұнарасы көпірді қорғау үшін оңтүстік-шығыс бұрышына салынған. Көпір үш сегменттік аркадан тұрады: негізгі арканың ұзындығы , ал екі бүйірлік аркалардың әрқайсысының ұзындығы . Аркалардың биіктігі 3,5-тен 4,4 метрге (11½-ден 14½ футқа) дейін жетеді, ал ұзындығының биіктікке қатынасы 5:1 құрайды. Римдіктер дәстүрлі түрде қолданған жартылай дөңгелек аркаларға қарағанда азырақ тіреулерді қажет ететін тегіс сегменттік аркалар, жануарлар тартқан арбалардың оңай өтуіне және жүзуіне мүмкіндік берді. 1442 жылдан бері көпірдегі дүкендерді ет сатушылардың қауымдастығы монополиялап келді. Өзенге қарайтын артқы дүкендер (ретроботтеге) 17 ғасырда салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Понте-Веккьо, 4 тамызда 1944 жылы британдық 8-ші армияның шабуылы кезінде неміс әскері шегінген кезде, Флоренциядағы басқа барлық көпірлерден айырмашылығы, қиратылмады. Көптеген жергілікті тұрғындар мен экскурсоводтардың айтуынша, бұл Гитлердің тікелей бұйрығымен болған. Дегенмен, Понте-Веккьоға қол жеткізу көпірдің екі жағындағы ғимараттардың қирауынан қиындыққа тап болды, олар кейіннен түпнұсқа және заманауи элементтерді біріктіре отырып қайта салынды. Көпір 1966 жылғы Арно өзенінің тасқынынан қатты зақым көрді. 2005-2006 жылдар аралығында қалалық кеңес Челлини бюстінің маңындағы қоршауға ілінген 5500 «махаббат құлпы» деп аталатын құлыптарды алып тастады. Кеңес құлыптардың эстетикалық тұрғыдан ұнамайтынын және бюст пен оның қоршауына зақым келтіргенін мәлімдеді. Қазір көпірге махаббат құлпы ілуге айыппұл салынады. 2024 жылдың сәуірінде жарияланған хабарламада көпірдегі жұмыстардың аяқталуы, оның ішінде тазалау, бұрын орнатылған алмастыру буындарды жаңарту, тасты нығайту және жаяу жолдың тасын қалпына келтіру жоспарланғаны айтылды.