Кіріспе

Эволюциялық модельге негізделген экономикалық теорияға қатысты көзқарас

Кеннет Э. Боулдингтің эволюциялық көзқарасы – экономикаға (эволюциялық экономиканы да қараңыз) қатысты тәсіл, ол «Экодинамика» (1978) және «Эволюциялық экономика» (1981) еңбектерінде толыққанды көрсетілген. Бұл көзқарас 1934 жылғы халық теориясы және капиталдың жас құрылымы туралы жұмыстарынан, сондай-ақ 1950 жылғы «Қайта құру» еңбегінен, онда «Экологиялық кіріспе» және «Экономикалық организм теориясы» сияқты тараулар бар, бастау алады.

Цивилизациядан кейінгі қоғам

Өндірістің дәстүрлі факторы (яғни капитал) «білім-білік» ретінде қайта түсіндірілгеннен кейін, «білім-білік пен білімнің өсуі – экономикалық дамудың ең басты кілті» деген қорытындыға келу оңай. Инвестициялар, қаржы жүйелері, экономикалық ұйымдар мен институттар белгілі бір мағынада білім процесін құру және іске асыру механизмі ғана. («Экономикалық даму эволюциялық жүйе ретінде»). Боулдинг (1961) (1964) даму туралы көзқарасын қазіргі «цивилизациялық қоғамнан» «цивилизациялық қоғамнан кейінгі қоғамға» өтуді көздейтін ұзақ мерзімді перспективаға енгізді. Бұл қозғалыстың қозғаушы күші – ғылым немесе ғылымды қолдайтын мәдениет. Үшінші әлемнің дамуы «цивилизациялық қоғамнан кейінгі» қоғамға қарай қозғалыстың маңызды бөлігі болып табылады. Оның «цивилизациялық қоғамнан кейінгі» қоғамы Джон Стюарт Милл немесе Герман Дейлидің тоқтау күйі емес, бірақ тұрақты халқы бар. Жастығында, жиырма жасында Боулдинг қазіргі кезде нео-мальтусиандық деп аталатын ұстанымды қабылдады. Ол «көрсеткіштер сондай» екенін айтты, Батыс әлемі тек өзін-өзі қайта өндіре алатын (жан басына шаққандағы) табыс деңгейі «адамның нақты өмір сүру стандарты ешқашан жете алмайтын» деңгейде екенін дәлелдеді (1939, 107). Отыз жыл өткен соң, Пол Эрлихтің «Халық санының жарылысы» (1969) және өсу шектері туралы әдебиеттерге (мысалы, Медоуз, 1971) дейін, Боулдинг (1965) даму перспективалары туралы, әсіресе жоғары туу деңгейі бар елдерде, «көптеген пессимизмнен қашып құтылу қиын» екенін айтты, бұл «цивилизациялық қоғамнан кейінгі» қоғамның үлкен әлеуетін күйретуі мүмкін. Оның осы мәселеге ең маңызды үлесі, бәлкім, 1964 жылы тууға берілетін рұқсаттарды сату туралы аргументі болар. Оның бұл мәселедегі пікірі саяси – ол сол кездегі және қазіргі саяси ахуалға қарсы келеді. Егер ол халық санының өсуінің маңыздылығы туралы дұрыс айтса және егер бұл алаңдаушылық бір күні халықтың көпшілігінің саяси сезіміне енсе, онда мамандық Боулдингтің тууға берілетін рұқсаттарды саудаға шығару туралы шақыруын қабылдауының барлық негізі бар, өйткені ол тиімділікке қатысты неоклассикалық алаңдаушылыққа негізделген.