Кіріспе
Латын лигасы (б.з.д. 8 ғасыр – 338 ж.) – ежелгі Рим қаласының жанындағы Лациум аймағындағы шамамен 30 ауыл мен тайпаның өзара қорғану үшін құрылған ежелгі конфедерациясы. "Латын лигасы" термині – қазіргі тарихшылар қолданған, латын тілінде нақты сәйкес келетін сөз жоқ.
The Latin League (c. 8th century – 338 BC) was an ancient confederation of about 30 villages and tribes in the region of Latium near the ancient city of Rome, organized for mutual defense. The term "Latin League" is one coined by modern historians with no precise Latin equivalent.
Жасау
Латын лигасы бастапқыда Альба-Лонга қаласының жетекшілігімен айналағы аймақтардан (этрусктерден) келетін жаулардан қорғану мақсатында құрылған.
Римдіктер Лигасының басшылығы
Тарквиний Зорлық билік құрған кезде латындықтар Римнің басшылығын мойындауға көндірілді. Риммен шарт жаңарып, латын әскерлерінің Рим әскерлерімен бірігіп, біртұтас әскери күш құру үшін белгілі бір күні жиналатыны туралы келісімге келді. Осылай болды, және Тарквиний римдік және латындық әскерлердің біріккен бөлімдерін құрды. Рим республикасы б.з.д. 493 жылы Латын лигасымен одақ құрды. Римдік дәстүрге сәйкес, Foedus Cassianum деп аталатын шарт Регил көліндегі шайқаста лигаға қарсы Римнің жеңісінен кейін жасалды. Шартта Рим мен Латын лигасы әскери жаулаулардан түскен олжаны бөліседі (кейіннен бұл Латын соғысының (б.з.д. 341–338 жж.) себептерінің біріне айналды) және екеуінің арасындағы кез келген әскери науқандар римдік генералдардың басқаруымен жүргізіледі деп белгіленді. Бұл одақ Апеннин тауларының экилер және вольскилер сияқты тайпаларының шабуылдарын тойтаруға көмектесті, олардың Лациумға басып кіруіне әскерлердің бірігуі кедерес келтірді. Латындықтар Римді Лиганың құрамына мүше ретінде қабылдады ма, әлде Рим мен Латын лигасы арасында шарт жасалды ма, әлі күнге дейін нақты белгілі емес.
Риммен соғыстар
Рим патшалығы және ерте және орта Рим республикасы кезеңінде Рим мен латындықтар арасында көптеген даулар болды, олар Рим мен жеке латын қалалары арасындағы, ал кейде бүкіл одақтың өзімен бірнеше соғыстарға әкелді. Римнің күшінің артуы біртіндеп оның одаққа басымдығына алып келді. 358 жылғы бастапқы шарттың жаңаруы Римнің басшылығын ресми түрде орнатып, ақырында Латын соғысының (б.з.д. 343–338 жж.) басталуына себеп болды. Римнің жеңісінен кейін одақ таратылды. 338 жылдан кейін, Латын одағының таратылуынан соң, Рим қалаларды муниципиумдар деп атады және олардың ішінде колониялар құрды. Бұл қалалар енді Римнің (немесе Рим Республикасының) билігінде екенін және онда тұратын адамдар римдік отарлаушылар деп есептелгенін білдірді.
Қалалар
Алба Лонга (құрылтайшы – б.з.д. VII ғасырдың ортасында қиратылған), Ардея, Ариция, Камерия (б.з.д. 502 жылы қиратылған), Кора, Ланувий, Лавиний, Пометия, Тибур және Тускулум.