Платонның «Федр» диалогы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Платонның шығармасы

Платон жазған «Фаедр» (/f//iː//d//r//ə//s/; Φαῖδρος (Phaidros)) – Сократ пен бірнеше диалогта сұхбаттас болатын Фаедр арасындағы әңгіме. «Фаедр» б.з.д. 370 жылдары, Платонның «Республика» және «Симпозиум» шығармаларымен шамалас уақытта жазылған. Диалог көбінесе махаббат туралы болғанымен, талқылау риторика өнері мен оны қалай қолдану керектігіне, сондай-ақ метемпсихоз (гректердің қайта туу дәстүрі), эротикалық махаббат және әйгілі күйме аллегориясында бейнеленген адам жанының мәні сияқты алуан түрлі тақырыптарға арналған.

Орнату

Сократ Афинаның шетінде Федрмен кездеседі. Федр Афиналық Эпикраттың үйінен келген еді, онда Кефалдың ұлы Лизий махаббат туралы сөз сөйлеген. Сократ "сөз тыңдауға деген құштарлығымнан ауырып қалдым" дейді де, Федрмен бірге далаға бет түзеді. Сократ Федрдің сол сөзді қайталайтынын үміттенеді. Олар өзен жағасында, жалпақ жапырақты ағаш пен тазалық ағашының көлеңкесінде отырады, ал әңгіменің қалғаны сөздер мен пікірталасқа толы. Бұл әңгіме сол күні болған оқиғаларды қайта баяндауға арналмаған. Ол Сократ пен Федрдің тікелей сөздерімен берілген, араға басқа әңгімелесушілер қосылмаған. Бұл, мысалы, "Симпозиум" сияқты әңгімелерден өзгеше, онда Платон оқиға мен біздің оны естуіміздің арасына бірнеше деңгей орнатады, бізге толық емес, тікелей естімегенін айтады.

Қорытынды

Диалог сүйіспеншілік тақырыбындағы үш сөзден тұрады, олар риториканы дұрыс қолдану туралы пікірталас жүргізу үшін негіз болады. Онда жан, құмарлық, құдайдан шабыт алу, сондай-ақ өнерді игеру және оған ұстаздану мәселелері талқыланады. Олар елді мекенге шығып бара жатқанда Сократ Федрді енді ғана естіген Лисийдің сөзін қайталауға көндіруге тырысады. Федр бірнеше рет сылтау келтіреді, бірақ Сократ Федрде сөздің көшірмесі бар деген күдікке ие. Лисийдің өзі болғанда, Федрдің өз сөйлеуін жаттықтыру үшін оны жаттығу серігі ретінде пайдалануға ешқашан рұқсат етпес еді дей келіп, Сократ Федрден жамылғысының астында не жасырғанын көрсетуін сұрайды. Федр келісіп, Лисийдің сөзін оқуға дайындық көрсетеді.

Лисийдің сөзі (230e 235e)

Федр мен Сократ өзеннен өтіп, көлеңкеде орын табады. Федр мен Сократ екеуі де Сократты ауылдағы шетелдік деп есептейтінін айтады, ал Сократ бұл кемшілікті білімге деген құштарлығына байланысты дейді, себебі "ағаштар мен дала оны үйретпейді", ал "қаладағы адамдар" үйретеді. Сократ Федрдің өзін туған жерінен шығарып алып келгені үшін ризашылық білдіреді: "Бірақ сен мені шығарып алуға көмектесетін дәрі тапқан сыңарсың. Аштық тартқан жануарды сәл шөп немесе жеміс көрсетіп алдауға болады; солайша, егер маған кітапқа оралған сөздерді ұсынсаң, сен мені бүкіл Аттикаға және қалаған жеріңе сүйреп әкете аласың деп күмәнім жоқ." Федр Лисийдің сөзін қайталай бастайды. "Жағдайымды түсінесің, сонда егер бұл орындалса, менің ойымша, бізге қаншалықты пайдалы болатынын айттым" деп бастаған сөз, нағыз ғашыққа қарағанда, ғашық емес адамға көңіл бөлгенің артықшылықтарын түсіндіреді. Оның айтуынша, ғашық емес адаммен достық объективтілік пен салмақтылықты көрсетеді; бірге көрінгенде әңгіме-дүміл тудырмайды; қызғанышқа орын бермейді; және көптеген мүмкін серіктестерге жол ашады. Сенің көңіліңді "ақыл-есінен айырылған" және сүйіспеншілікке берілген адамға емес, оны қайтара алатын адамға бөлгенің дұрыс. Ол, ең қажетке тап болғанға емес, қайтарымын бере алатынға жақсылық жасаған абзал дейді. Сөзді жеткілікті ұзақ айтқанын және тыңдаушыға қалған сұрақтарын қоюға болатынын айтып аяқтайды. Сократ Федрге жағымпаздық жасап, оның шаттанғанын және мұның бәрі Федрдің арқасы екенін айтады. Сократ сөз Федрді жарқырата түскендіктен, Федр бұл нәрселерді өзінен де жақсы түсінеді деп сендіреді және Федрдің бахик құмарлығына ілесуден бас тарта алмайтынын түсіндіреді. Федр Сократтың сықақ айтқанын сезіп, одан әзілдемеуін сұрайды. Сократ әлі де таңғалып, осы тақырыпта Лисийден де жақсы сөйлей алатынын мәлімдейді.

Phaedrus and Socrates walk through a stream and find a seat in the shade. Phaedrus and Socrates both note how anyone would consider Socrates a foreigner in the countryside, and Socrates attributes this fault to his love of learning which "trees and open country won't teach," while "men in the town" will. Socrates then proceeds to give Phaedrus credit for leading him out of his native land: "Yet you seem to have discovered a drug for getting me out. A hungry animal can be driven by dangling a carrot or a bit of greenstuff in front of it; similarly if you proffer me speeches bound in books I don't doubt you can cart me all around Attica, and anywhere else you please." Phaedrus then commences to repeat Lysias' speech. Beginning with "You understand, then, my situation: I've told you how good it would be for us in my opinion, if this worked out", the speech proceeds to explain all the reasons why it is better to give your favor to a non lover rather than a true lover. Friendship with a non lover, he says, demonstrates objectivity and prudence; it doesn't create gossip when you are seen together; it doesn't involve jealousy; and it allows for a much larger pool of possible partners. You will not be giving your favor to someone who is "more sick than sound in the head" and is not thinking straight, overcome by love. He explains that it is best to give your favor to one who can best return it, rather than one who needs it most. He concludes by stating that he thinks the speech is long enough, and the listener is welcome to ask any questions if something has been left out. Socrates, attempting to flatter Phaedrus, responds that he is in ecstasy and that it is all Phaedrus' doing. Socrates comments that as the speech seemed to make Phaedrus radiant, he is sure that Phaedrus understands these things better than he does himself, and that he cannot help follow Phaedrus' lead into his Bacchic frenzy. Phaedrus picks up on Socrates' subtle sarcasm and asks Socrates not to joke. Socrates retorts that he is still in awe, and claims to be able to make an even better speech than Lysias on the same subject.

Сократтың алғашқы сөзі (237a241d)

Федр оны тыңдауды өтінген кезде, Сократ сөйлеуден бас тартады. Федр оған жас әрі күшті екенін ескертеді, ал Сократ "оның ойын түсіну керек" және "қарсылық көрсетуді тоқтату керек" дейді. Ақырында, Федр платан ағашына ант бергеннен кейін, егер Сократ бас тартса, Сократ үшін ешқашан басқа сөз айтпаймын деп уәде береді, Сократ басын жауып, келіседі. Сократ Лисий сияқты себептерді тізімдемей, барлық адамдар сұлулықты қалайтынын, бірақ кейбіреулері ғашық, ал кейбіреулері емес екенін түсіндірумен бастайды. Бізді, ол айтады, екі принцип басқарады: бірі - біздің қуанышқа деген туа біткен құштарлығымыз, ал екіншісі - ең жақсы нәрсені іздейтін, қалыптасқан ойымыз (237d). Ойыңызға сүйену – «ақылды болу», ал ақылсыз ләззатқа құмарлықпен бойындау – «асыра сілеу» (hubris). Әр түрлі құштарлықтарға бойын беру әр түрлі нәтижелерге әкеледі; тамаққа құмарлық – тойымсыздыққа, және т.б. Сұлулықтан ләззат алуға құштарлық, адам денесіндегі ұқсас сұлулықпен күшейтіліп, Эрос деп аталады. Өзінің құдайлық күшке тап болғанын айта отырып, және осы жерде нимфалардың ақымақтығына ұшырауы мүмкін екенін білдіреді, ол жалғастырады. Мәселе, ол түсіндіреді, осы құштарлыққа берілген адам баласын өзіне ең ұнайтын нәрсеге айналдыруды қалайды, оның балаға ең пайдалысы емес. Баланың зиялылық дамуы тежеледі, оның физикалық денсаулығы нашарлайды, жақын адамы баланың жетіліп, отбасын құруын қаламайды, себебі жақын адамы оны жақсылық емес, ләззат үшін қалыптастырады. Бір күні «ақылды ой» «махаббат ақымақтығының» орнын басады, және жақын адамының баласына берген анттары мен уәделері бұзылады. Федр сүйікті мен жақын адамы арасындағы қарым-қатынас – ең үлкен игілік деп санайды. Бұл қарым-қатынас баланың өміріне басшылық пен сүйіспеншілік әкеледі. Баланың жақын адамы осындай құнды үлгі болғандықтан, ол ұятқа қалмау үшін барлық күшін салады. Ұятты бір нәрсеге түскені – жақын адамының көңілін қалдырған сияқты, сондықтан бала үнемі барынша жақсылық жасауға тырысады. Ұяттың жоқтығы мақтаныш сезіміне орын ашады; өз жақын адамын таңғалдырған бай сезімнен туған мақтаныш. Жақын адамына әсер ету баланың өміріне көбірек білім мен басшылық әкеледі. Оның айтуынша, сүймейтін адам мұның ешқайсысын жасамайды, әрқашан ләззат алуға деген құштарлықтан гөрі ойға бағынады. Сократ, егер ол жалғаса берсе, нимфалар оны толықтай билеп алады деп қорқып, Федрус оны «жақсырақ емес нәрсеге» итермелеуден бұрын кетуге ниетті екенін айтады. Алайда, Сократ кетер алдында, оны «таныс құдайлық белгі», оның даймоны тоқтатады, ол әрқашан пайда болады және Сократ істемеуі керек нәрсені жасамас бұрын ғана. «Осы жерден» шыққан дауыс Сократқа тәңірлерге жасаған қандай да бір кінәсін кешірмей, кетуге тыйым салады. Сократ одан кейін алдыңғы екі сөздің де қорқынышты болғанын мойындайды, Лизийдің өзін бірнеше рет қайталағанын, тақырыпқа қызығушылық танытпағандай және мақтанышпен әрекеттенгендей көрінетінін айтады. Сократ өзінің «көрнеуші» екенін мәлімдейді. Ол бұл істе өте жақсы болмаса да, өзінің мақсаттарына жеткілікті, және ол өзінің кінәсін мойындайды: егер махаббат құдай немесе құдайлық нәрсе болса, ол және Федр екеуі де келіседі, онда ол жаман бола алмайды, өйткені алдыңғы сөздер оны осылай бейнелеген. Сократ басын жалаңаш етіп, Музалардың ізбасары ретінде тазарту рәсіміне түсуге уәде береді және ғашықты мадақтап сөйлейді.

When Phaedrus begs to hear it however, Socrates refuses to give the speech. Phaedrus warns him that he is younger and stronger, and Socrates should "take his meaning" and "stop playing hard to get". Finally, after Phaedrus swears on the plane tree that he will never recite another speech for Socrates if Socrates refuses, Socrates, covering his head, consents. Socrates, rather than simply listing reasons as Lysias had done, begins by explaining that while all men desire beauty, some are in love and some are not. We are all ruled, he says, by two principles: one is our inborn desire for pleasure, and the other is our acquired judgment that pursues what is best (237d). Following your judgment is "being in your right mind", while following desire towards pleasure without reason is "outrage" (hubris). Following different desires leads to different things; one who follows his desire for food is a glutton, and so on. The desire to take pleasure in beauty, reinforced by the kindred beauty in human bodies, is called Eros. Remarking that he is in the grip of something divine, and may soon be overtaken by the madness of the nymphs in this place, he goes on. The problem, he explains, is that one overcome with this desire will want to turn his boy into whatever is most pleasing to himself, rather than what is best for the boy. The boy's intellectual progress will be stifled, his physical condition will suffer, the lover will not wish the boy to mature and take a family, all because the lover is shaping him out of desire for pleasure rather than what is best. At some point, "right minded reason" will take the place of "the madness of love", and the lover's oaths and promises to his boy will be broken. Phaedrus believes that one of the greatest goods given is the relationship between lover and boy. This relationship brings guidance and love into the boy's life. Because the boy has a lover as such a valuable role model, he is on his best behavior to not get caught in something shameful. To get caught in something shameful would be like letting down his lover, therefore the boy is consistently acting his best. The absence of shame makes room for a sense of pride to come in; pride from the wealthy feeling of impressing one's own lover. Impressing one's own lover brings more learning and guidance into the boy's life. The non lover, he concludes, will do none of this, always ruled by judgment rather than desire for pleasure. Socrates, fearing that the nymphs will take complete control of him if he continues, states that he is going to leave before Phaedrus makes him "do something even worse". However, just before Socrates is about to leave, he is stopped by the "familiar divine sign", his daemon, which always occurs and only just before Socrates is about to do something he should not. A voice "from this very spot" forbids Socrates to leave before he makes atonement for some offense to the gods. Socrates then admits that he thought both of the preceding speeches were terrible, saying Lysias' repeated itself numerous times, seemed uninterested in its subject, and seemed to be showing off. Socrates states that he is a "seer". While he is not very good at it, he is good enough for his purposes, and he recognizes what his offense has been: if love is a god or something divine, as he and Phaedrus both agree he is, he cannot be bad, as the previous speeches have portrayed him. Socrates, baring his head, vows to undergo a rite of purification as a follower of the Muses, and proceeds to give a speech praising the lover.

Жан (245c249d)

Ол жанның өлмейтіндігін қысқаша дәлелдеумен бастайды. Жан әрқашан қозғалыста болады және өзін-өзі қозғалтқыш ретінде бастамасы жоқ. Өздігінен қозғалатын нәрсе – қозғалатын барлық нәрсенің бастауы. Сондықтан оны жою мүмкін емес. Сырттан қозғалатын денелік нәрселерде жан жоқ, ал іштен қозғалатындарда бар. Барлық жандар өзін-өзі қозғалтады, демек, олардың өлмейтіндігі қажет. Содан кейін танымал арба аллегориясы басталады. Сократтың айтуынша, жан – «қанатты аттар мен олардың арбашысының табиғи одағы». Құдайлардың екі жақсы аты бар, ал қалғандарының арасында біреуі әдемі әрі жақсы, екіншісі – мүлдем басқаша. Жандар өлмейтін болғандықтан, денесі жоқтар аспанның барлық кеңістігін қанаттары толық сақталып тұрғанша аралайды. Жан қанатын тастағанда жерге түсіп, денеге ие болады, содан кейін ол өзінен-өзі қозғалғандай көрінеді. Бұл қанаттар ауыр нәрселерді құдайлардың мекеніне көтеріп, олардың даналығы, игілігі және сұлулығының нұрымен өсіп, күш алады. Бірақ нашарлық пен жамандық қанаттарды қысқартып, жоғалтады. Көкте Зевс басқаратын шеру бар, ол барлық нәрсені қадағалап, тәртіпке келтіреді. Гестиядан басқа барлық құдайлар осы шеруге Зевске ілеседі. Құдайлардың арбалары тепе-теңдікке ие және басқаруға оңай, ал басқа арбашылар жаман атымен күресуге мәжбүр, оны дұрыс жаттықтырмаса, жерге сүйреп әкетеді. Шеру жоғары көтерілгенде, аспанның биік қыртысына жетеді, онда құдайлар тұрып, аспаннан тысқа қарап, айналма қозғалыспен қарап отырады. Сократтың айтуынша, аспаннан тысқары жатқан нәрсені сипаттау өте қиын, себебі ол түссіз, пішінсіз және қатты емес, өйткені ол нағыз білімнің нысаны, тек ақыл-ойымен ғана көрінеді. Құдайлар осы нәрселерге риза болып, күш алады. Өте жақсы сезініп, толық айналым жасағанша айналып жүреді. Жолда олар әділдік, өзіне ұстану, білім және басқа да нәрселерді өзгермейтін қалпында көреді. Барлығын көріп, жеп болған соң, айналып аспанға қайта оралады. Құдайларға ең жақын жүретін өлмейтін жандар арбаларын аспан шетіне көтеріп, шындыққа көз жүгірте алады. Олар кейбір нәрселерді көріп, кейбіреулерін жіберіп алады, аттарымен күресуге мәжбүр, көтеріліп, құлайды. Басқа жандар, көтерілуге тырысып, көтеріле алмайды, шулы, терлі дау-жанжалмен бастаусыз қалады, шындықты көрмейді. Олардың кейін баратын жері олардың пікірлеріне, шындыққа емес, байланысты. Кез келген жанға нағыз нәрсені көруге мүмкіндік берілсе, ол көбірек көре алатын тағы бір айналымға ие болады, соңында барлық жандар жерге қайта оралады. Олар көргендеріне қарай әртүрлі адамдардың денесіне кіреді; философтар мен суретшілер ең көбін көрген, ал патшалар, мемлекет қайраткерлері, дәрігерлер, пайғамбарлар, ақындар, жұмысшылар, софистер және тирандар сәйкесінше солардың артынан келеді. Содан кейін жандар қайта туылау циклына түседі. Жанның қанатын өсіріп, келген жеріне оралуына әдетте 10 000 жыл кетеді, бірақ философтар үш рет қатарынан осындай өмірді таңдағаннан кейін 3 000 жылдан кейін ғана қанатын өсіріп қайта оралады. Себебі олар ең көбін көрген және әрқашан естеліктерін мүмкіндігінше жақын сақтайды, ал философтар ең жоғары деңгейдегі бастамашылықты сақтайды. Олар адамның қамын ойламай, құдайлыққа ұмтылады. Қарапайым халық оларды осы үшін кінәлайды, бірақ олар даналықты сүйетін адамның құдаймен иеленгенін білмейді. Бұл – төртінші түрдегі мақтаныш, махаббат.

He begins by briefly proving the immortality of the soul. A soul is always in motion and as a self mover has no beginning. A self mover is itself the source of everything else that moves. So, by the same token, it cannot be destroyed. Bodily objects moved from the outside have no soul, while those that move from within have a soul. Moving from within, all souls are self movers, and hence their immortality is necessary. Then begins the famous chariot allegory. A soul, says Socrates, is like the "natural union of a team of winged horses and their charioteer". While the gods have two good horses, everyone else has a mixture: one is beautiful and good, while the other is neither. As souls are immortal, those lacking bodies patrol all of heaven so long as their wings are in perfect condition. When a soul sheds its wings, it comes to earth and takes on an earthly body that then seems to move itself. These wings lift up heavy things to where the gods dwell and are nourished and grow in the presence of the wisdom, goodness, and beauty of the divine. However, foulness and ugliness make the wings shrink and disappear. In heaven, he explains, there is a procession led by Zeus, who looks after everything and puts things in order. All the gods, except for Hestia, follow Zeus in this procession. While the chariots of the gods are balanced and easier to control, other charioteers must struggle with their bad horse, which will drag them down to earth if it has not been properly trained. As the procession works its way upward, it eventually makes it up to the high ridge of heaven where the gods take their stands and are taken in a circular motion to gaze at all that is beyond heaven. What is outside of heaven, says Socrates, is quite difficult to describe, lacking color, shape, or solidity, as it is the subject of all true knowledge, visible only to intelligence. The gods delight in these things and are nourished. Feeling wonderful, they are taken around until they make a complete circle. On the way they are able to see Justice, Self control, Knowledge, and other things as they are in themselves, unchanging. When they have seen all things and feasted on them, coming all the way around, they sink back down inside heaven. The immortal souls that follow the gods most closely are able to just barely raise their chariots up to the rim and look out on reality. They see some things and miss others, having to deal with their horses; they rise and fall at varying times. Other souls, while straining to keep up, are unable to rise, and in noisy, sweaty discord they leave uninitiated, not having seen reality. Where they go after is then dependent on their own opinions, rather than the truth. Any soul that catches sight of any true thing is granted another circuit where it can see more; eventually, all souls fall back to earth. Those that have been initiated are put into varying human incarnations, depending on how much they have seen; those made into philosophers and artists have seen the most, while kings, statesmen, doctors, prophets, poets, manual laborers, sophists, and tyrants follow respectively. Souls then begin cycles of reincarnation. It generally takes 10,000 years for a soul to grow its wings and return to where it came, but philosophers, after having chosen such a life three times in a row, grow their wings and return after only 3,000 years. This is because they have seen the most and always keep its memory as close as possible, and philosophers maintain the highest level of initiation. They ignore human concerns and are drawn towards the divine. While ordinary people rebuke them for this, they are unaware that the lover of wisdom is possessed by a god. This is the fourth sort of madness, that of love.

Махаббаттың ақымақтығы (249d257b)

Адам осы жердегі сұлулықты көріп, аспаннан тыс жердегі шынайы сұлулықты еске түсіргеннен кейін осы сүйіспеншілікті танытады. Естеріне түсіргенде қанаттары қайтадан өсе бастайды, бірақ олар әлі көтеріле алмайтындықтан, азапты жоғары қарай қарап, төмендегі жағдайға назар аудармайды, содан кейін ол ақылсыздыққа айыптайды. Бұл құдайдың иеленуінің барлық адамдар үшін алатын ең жақсы түрі. Жақсы жігітті көрген адам өзінің шынайы сұлулығын сезінсе, оны ғашық деп атайды. Барлығы да шындықты көрген, өйткені олар адам болуы керек, бірақ бәрі де оны оңай есіне түсірмейді. Естеріне түсіретіндер естерін түсіргенде, таңғалады, сұлулық туралы естелік оларды басып алады. Оның айтуынша, сұлулық - аспаннан тыс жерде көруге болатын ең жарқын нәрселердің бірі, ал жерде ол біздің көздеріміз арқылы, біздің сезімдеріміз арқылы жарқырайды. Кейбіреулері осыдан біраз уақыт бұрын ғана мәсіхші болып келгендіктен, осы ескертуді сұлулық деп те, тән құмарлықтары деп те қабылдайды. Сонымен, тіпті әдемі денеге деген сүйіспеншілікпен көрінген кезде де, ләззат алудың бұл жолы "құдайдан" келген ақымақтық емес, тек адамның ақыл-ойынан адасуы ғана. Ал жаңадан келгендер, өздерінің шынайы сұлулығын жақсы түсірген дене түрін көргенде, қанаттары өсе бастайды. Бұл жан әдемі балаға қарап, ең зор қуанышқа бөленеді. Ал баладан бөлініп кеткенде, қатты азап шегіп, құштарлық сезінеді. Осы екі сезімнің арасында қалған ғашық ең ауыр азапта, ал бала - аурудың жалғыз дәрігері. Сократ содан кейін арба туралы аңызға қайта оралады. Арбаға мінген жігіт сүйіктісінің көздеріне қарап, ыстық ықылас пен құштарлыққа бөленеді. Жақсы жылқы ұят сезімінен биленеді, ал жаман жылқы құмарлықпен жеңіп, балаға жақындау үшін қолынан келгеннің бәрін жасайды және оған жыныстық ләззат ұсынады. Жаман жылқы ақырында өзінің арбашысын және серіктесін киіп, оларды жігітке қарай сүйреп кетеді, бірақ арбашы баланың бет-әлпетіне қараған кезде, оның естелігі оның құдайлармен болған сұлулық пен өзін-өзі бақылау формаларын көруге әкеледі және қатаң түрде кері шегереді. Бұл қайта-қайта қайталанып, жаман жылқы ақырында мойынсұнады және ақырында баланың бет-әлпетін көргенде қорқып қалады, сөйлеушінің жаны жігіттің соңынан құрметпен және қастерлеп жүруге мүмкіндік береді. Сүйікті жігітпен бірге жүреді. Ол өзінің олжасына жақындаған сайын, және махаббат қайталанады, жыныстық қатынас үшін мүмкіндік қайтадан пайда болады. Егер ғашықтар мен сүйіктілер осы құмарлықты жеңсе, онда олар "нағыз Олимпиадалық жарыстарда" жеңіске жетеді; бұл адамның өзін-өзі ұстауы мен құдайлық ақымақтықтың керемет үйлесімі, ал өлімнен кейін олардың жандары көкке оралады. Олар ауырлықтан арылмайды, бірақ олар өлгеннен кейін ешқандай жазадан құтқарылады және уақыт келгенде қанаттары бірге болады. Сүйікті достық құдайлық, Сократ қорытындылайды, ал сүймейтін достық тек арзан, адамгершілік дивидендтер ұсынады және жанды 9,000 жыл бойы жер бетінде шатастырады. Ол бұрынғы сөздері үшін құдайлардан кешірім сұрайды, ал Федрус оған дұғаға қосылады.

One comes to manifest this sort of love after seeing beauty here on earth and being reminded of true beauty as it was seen beyond heaven. When reminded, the wings begin to grow back, but as they are not yet able to rise, the afflicted gaze aloft and pay no attention to what goes on below, bringing on the charge of madness. This is the best form that possession by a god can take, for all those connected to it. When one is reminded of true beauty by the sight of a beautiful boy, he is called a lover. While all have seen reality, as they must have to be human, not all are so easily reminded of it. Those that can remember are startled when they see a reminder, and are overcome with the memory of beauty. Beauty, he states, was among the most radiant things to see beyond heaven, and on earth it sparkles through vision, the clearest of our senses. Some have not been recently initiated, and mistake this reminder for beauty itself and only pursue desires of the flesh. This pursuit of pleasure, then, even when manifested in the love of beautiful bodies, is not "divine" madness, but rather just having lost one's head. The recent initiates, on the other hand, are overcome when they see a bodily form that has captured true beauty well, and their wings begin to grow. When this soul looks upon the beautiful boy it experiences the utmost joy; when separated from the boy, intense pain and longing occur, and the wings begin to harden. Caught between these two feelings, the lover is in utmost anguish, with the boy the only doctor for the pain. Socrates then returns to the myth of the chariot. The charioteer is filled with warmth and desire as he gazes into the eyes of the one he loves. The good horse is controlled by its sense of shame, but the bad horse, overcome with desire, does everything it can to go up to the boy and suggest to it the pleasures of sex. The bad horse eventually wears out its charioteer and partner, and drags them towards the boy; yet when the charioteer looks into the boy's face, his memory is carried back to the sight of the forms of beauty and self control he had with the gods, and pulls back violently on the reins. As this occurs over and over, the bad horse eventually becomes obedient and finally dies of fright when seeing the boy's face, allowing the lover's soul to follow the boy in reverence and awe. The lover now pursues the boy. As he gets closer to his quarry, and the love is reciprocated, the opportunity for sexual contact again presents itself. If the lover and beloved surpass this desire they have won the "true Olympic Contests"; it is the perfect combination of human self control and divine madness, and after death, their souls return to heaven. Those who give in do not become weightless, but they are spared any punishment after their death, and will eventually grow wings together when the time comes. A lover's friendship is divine, Socrates concludes, while that of a non lover offers only cheap, human dividends, and tosses the soul about on earth for 9,000 years. He apologizes to the gods for the previous speeches, and Phaedrus joins him in the prayer.

Риторика мен жазуды талқылау (257c279c)

Федр бұл сөйлеудің Лисийдің шығармаларынан әлдеқайда жақсы екенін мойындағаннан кейін, олар риториканың табиғаты мен қолданылуы туралы талқылауды бастайды. Сөйлеудің өзі кінәлі емес екенін, шын мәнінде ұятты нәрсе – ұятты немесе жаман сөйлеу немесе жазумен айналысу екенін көрсеткеннен кейін, Сократ жақсыны жаман жазудан не ерекшелейтінін сұрайды, олар мұны қабылдайды. Федрдің айтуынша, жақсы баяндамашы болу үшін, адам сөйлейтін нәрсенің шындығын білуінің қажеті жоқ, керісінше, дұрыс ынандыруды білу керек, ал ынандыру – сөз сөйлеу мен сөйлеудің мақсаты. Сократ алдымен Федрдің сөзімен айтқанда, жақсы ниеттен жамандықты ажырата алмаған оратор «қате өнім» жинап алады деп қарсылық білдіреді. Сократ сөйлеу өнерін жоққа шығармайды. Оның айтуынша, тіпті шындықты білетін адам да, сендіру өнерін білмесе, сенімділік туғызбай алады; екінші жағынан, «Спартанның айтуынша, шындықты ұғынмай сөйлеудің нағыз өнері жоқ және ешқашан болмайды». Сонымен, сөз сөйлеу шеберлігін игеру үшін, адам екі түрлі нәрсені жүйелі түрде бөліп алуы керек: бір түрі, «темір» және «күміс» сияқты, барлық тыңдаушыларға бірдей әсер етеді; екінші түрі, «жақсылық» немесе «әділет» сияқты, адамдарды әртүрлі бағытта жетелейді. Лисий бұл айырмашылықты жасай алмады, сондықтан ол тіпті «сүйіспеншіліктің» не екенін анықтамады; оның сөзінің қалған бөлігі кездейсоқ жинақталған сияқты, және тұтастай алғанда, өте нашар құрылған. Сократ былай деп жалғастырады: «Әрбір сөйлеу тірі жаратылыс сияқты өз денесінде болуы керек; ол бассыз да, аяқсыз да болмауы керек; оның ортасы мен шеттері бір-біріне және бүкіл шығармаға сәйкес болуы керек». Сократтың сөзі, керісінше, тезиспен басталады және соған сәйкес бөліністерді жасауға кіріседі, құдайлық махаббатты тауып, оны игіліктердің ең үлкені ретінде көрсетеді. Дегенмен, олар келіседі, бұл бөліністерді жасаудың өнері диалектикалық, риторикалық емес, риториканың қандай бөлігі қалдырылғанын көру керек. Сократ пен Федр өткен заманның ұлы ораторлары жазған сөйлеудің әртүрлі құралдарын, «Алдын ала сөз» мен «Айтатын фактілерден» бастап, «Рекапитуляция» арқылы аяқтағанда, Сократ бұл матаның аздап тозығы жеткенін айтады. Ол осы құралдарды білетін адамды дене қызуын қалай көтеруді және төмендетуді білетін, бірақ оны қалай жасаудың жақсы немесе жаман екенін білмейтін дәрігермен салыстырып, кітап оқыған немесе кейбір дәрілерді тапқан адам бұл өнерді білмейді деп мәлімдейді. Ең ұзын үзінділерді қарапайым тақырыптарға немесе ең қысқа үзінділерді үлкен маңызды тақырыптарға қалай құрастыруды білетін адам, егер ол мұны үйрету – трагедия жасау туралы білім беру деп мәлімдесе, ұқсас болады; егер біреу лираның ең төменгі және ең жоғары ноталарын үйренгеннен кейін үйлесімділікті меңгердім деп айтса, музыкант бұл білімді үйлесімділікке ие болудан бұрын үйрену керек деп айтады, бірақ бұл үйлесімділіктің өзі емес. Сонымен, риторика өнерін «Преамбулалар» және «Рекапитуляциялар» арқылы үйретуге тырысатындарға осылай деуге болады; олар диалектиканы білмейді және алдын ала білу үшін қажетті нәрсені ғана үйретеді. Олар жақсы мен жаманды жазу арқылы талқылайды. Сократ мысырлық Теут құдайының Мысыр халқына Теут сыйларын таратуға тиіс болған Тамус патшаға жазу сыйлығын сын көзбен қарай отырып, қысқаша аңыз айтады. Теоф жазуды есте сақтаудың емшісі ретінде ашқанын айтқаннан кейін, Тамус оның шынайы әсері керісінше болуы мүмкін деп жауап береді; ол есте сақтау үшін емес, есте сақтау үшін емші, ол даналықтың көрінісімен, бірақ шындықпен емес дейді. Болашақ ұрпақ дұрыс тәлімсіз көп нәрсе естиді, олар дана болып көрінеді, бірақ олар солай емес, олармен татуласу қиынға соғады. Сократтың айтуынша, өнердің ешқандай жазбаша нұсқауы нақты немесе нақты нәтиже бере алмайды, тек жазудың не туралы екенін білетіндерді еске түсіреді. Сондай-ақ, олар сөйлей де, сұрақтарға жауап бере де, өздерін қорғай да алмайды. Осыған сәйкес, оның заңды қарындасы – бұл диалектика; ол білетін адамның тірі, тыныс алатын сөзі, оны жазу сөзін тек бейне деп атауға болады. Білетін адам жазудың орнына диалектика өнерін қолданады: «Диалектик дұрыс жанды таңдайды және оның ішінде біліммен бірге сөйлеуді себуді таңдайды – оны сеуіп жатқан адам сияқты өзіне де көмектесе алатын сөйлеу, ол құнарсыз емес, бірақ басқалардың мінез-құлқында көбірек сөйлеу өсетін тұқым береді. Мұндай сөйлеу тұқымның мәңгілік өлмеушілігін қамтамасыз етеді және оны иеленген адамды бақытты етеді, ол кез келген адамның бақытындай».

After Phaedrus concedes that this speech was certainly better than any Lysias could compose, they begin a discussion of the nature and uses of rhetoric itself. After showing that speech making itself isn't something reproachful, and that what is truly shameful is to engage in speaking or writing shamefully or badly, Socrates asks what distinguishes good from bad writing, and they take this up. Phaedrus claims that to be a good speechmaker, one does not need to know the truth of what he is speaking on, but rather how to properly persuade, persuasion being the purpose of speechmaking and oration. Socrates first objects that an orator who does not know bad from good will, in Phaedrus's words, harvest "a crop of really poor quality". Yet Socrates does not dismiss the art of speechmaking. Rather, he says, it may be that even one who knew the truth could not produce conviction without knowing the art of persuasion; on the other hand, "As the Spartan said, there is no genuine art of speaking without a grasp of the truth, and there never will be". To acquire the art of rhetoric, then, one must make systematic divisions between two different kinds of things: one sort, like "iron" and "silver", suggests the same to all listeners; the other sort, such as "good" or "justice", lead people in different directions. Lysias failed to make this distinction, and accordingly, failed to even define what "love" itself is in the beginning; the rest of his speech appears thrown together at random, and is, on the whole, very poorly constructed. Socrates then goes on to say,
"Every speech must be put together like a living creature, with a body of its own; it must be neither without head nor without legs; and it must have a middle and extremities that are fitting both to one another and to the whole work." Socrates's speech, on the other hand, starts with a thesis and proceeds to make divisions accordingly, finding divine love, and setting it out as the greatest of goods. And yet, they agree, the art of making these divisions is dialectic, not rhetoric, and it must be seen what part of rhetoric may have been left out. When Socrates and Phaedrus proceed to recount the various tools of speechmaking as written down by the great orators of the past, starting with the "Preamble" and the "Statement Facts" and concluding with the "Recapitulation", Socrates states that the fabric seems a little threadbare. He goes on to compare one with only knowledge of these tools to a doctor who knows how to raise and lower a body's temperature but does not know when it is good or bad to do so, stating that one who has simply read a book or came across some potions knows nothing of the art. One who knows how to compose the longest passages on trivial topics or the briefest passages on topics of great importance is similar, when he claims that to teach this is to impart the knowledge of composing tragedies; if one were to claim to have mastered harmony after learning the lowest and highest notes on the lyre, a musician would say that this knowledge is what one must learn before one masters harmony, but it is not the knowledge of harmony itself. This, then, is what must be said to those who attempt to teach the art of rhetoric through "Preambles" and "Recapitulations"; they are ignorant of dialectic, and teach only what is necessary to learn as preliminaries. They go on to discuss what is good or bad in writing. Socrates tells a brief legend, critically commenting on the gift of writing from the Egyptian god Theuth to King Thamus, who was to disperse Theuth's gifts to the people of Egypt. After Theuth remarks on his discovery of writing as a remedy for the memory, Thamus responds that its true effects are likely to be the opposite; it is a remedy for reminding, not remembering, he says, with the appearance but not the reality of wisdom. Future generations will hear much without being properly taught, and will appear wise but not be so, making them difficult to get along with. No written instructions for an art can yield results clear or certain, Socrates states, but rather can only remind those that already know what writing is about. Furthermore, writings are silent; they cannot speak, answer questions, or come to their own defense. Accordingly, the legitimate sister of this is, in fact, dialectic; it is the living, breathing discourse of one who knows, of which the written word can only be called an image. The one who knows uses the art of dialectic rather than writing:
"The dialectician chooses a proper soul and plants and sows within it discourse accompanied by knowledge—discourse capable of helping itself as well as the man who planted it, which is not barren but produces a seed from which more discourse grows in the character of others. Such discourse makes the seed forever immortal and renders the man who has it happy as any human being can be."

Ақымақтық пен құдайлық шабыт

"Федр" диалогында Сократ өмірдегі ең үлкен нығметтердің кейбіреуі ақылсыздықтан туындайды деген өте батыл тұжырым жасайды; кейін ол бұл туралы айта отырып, құдайлар шабыттандырған ақылсыздық туралы екенін нақтылайды. "Федр" – Платонның Сократты Афина қаласынан тыс, елдің ортасында көрсеткен жалғыз диалогы. Осы аймақта рухтар мен нимфалар мекендейтініне сендірілген, Сократ бұл туралы ұзақ палинодтан кейін, цикадалардың даусын тыңдау туралы айтқанда еске салады. "Ландшафттар мен ағаштар маған ештеңе үйретпейді, тек адамдар ғана үйретеді" деп бастапқыда айтқаннан кейін, Сократ жалпы құдайлардың, Пан және нимфалар сияқты табиғат құдайларының, сондай-ақ Музалардың болуы мен әрекеті туралы үнемі пікір білдіреді, оның үстіне өзінің даймонының ерекше сипаттамасын береді. Құдайлық шабыттың маңыздылығы дін, поэзия, өнер және, ең бастысы, махаббатпен байланысты екендігі көрсетіледі. Эрос, "Симпозиумдағы" сияқты, жай ғана ләззат іздеуден өзгеше, оған жоғары, рухани мақсат беріледі. "Ион" диалогынан, поэзия мен әдебиет сыншылығындағы ақылсыздық пен құдайлық шабыт туралы сөз қозғалғаннан айырмашылығы, мұндағы ақылсыздық сүйіспеншілік пен өнерде ақылмен, біліммен және өзін-өзі бақылаумен тығыз байланысуы керек. Бұл өте батыл тұжырым Платонның еңбектерін оқыған және зерттегендерді ғасырлар бойы толғандырып келеді, себебі ол Сократтың адам өмірінің иррационалдық элементтерінде шынайы құндылықты көргенін анық көрсетеді, оған қарамастан, көптеген басқа диалогтарда ол сұлулықты іздеуге және даналықтың ең әдемі нәрсе екендігіне шақырады.

Педерастия

Ежелгі грек өмірінде кең таралған педерастикалық қатынастар осы диалогта да маңызды орын алады. Сүйіспеншілік тақырыбынан өзге, сөздерде екіұштылық пен жыныстық меңзеулер көптеп кездеседі; Федр мен Сократтың арасындағы тартымдылықты байқауға болады. Федр Сократты алғашқы сөзін айтуға ынталандырғанда, түскі уақытта күннің ыстығы басылмағандықтан, "түзу боймен, олар айтқандай" кетпеу керектігін ескертеді. Сократ Федрдің плащ астында не жасырғанын білгісі келеді, және тағы басқа да жайттар орын алады. Сөздерде талқыланған қарым-қатынастар нақты педерастикалық сипатқа ие. Дегенмен, бұл түрлі жолдармен жұмсатылады; сүйікті мен сүйіктінің рөлдері ауысып тұрады, бұл Симпозиумда да байқалады. Сократ, көрінеу сүйікті болса да, Федрді бірнеше рет жолға салуға шақырады, ал диалог Сократ пен Федрдің грек педерастиясына тән сүйікті/сүйікті қарым-қатынасына қатысу емес, "достар" ретінде аяқталады. Бастапқыда олар тазалық ағашының астына отырады, оның атының өзі осыны көрсетеді – көбінесе "монах бұрышы" деп аталатын бұл ағаш монахтар тарапынан жыныстық құштарлықты басу үшін қолданылып, антиафродизиак ретінде қарастырылған. Сократ педерастикалық қарым-қатынасты идеалды түрде жыныстық қанағаттандырусыз деп есептейді; бұл қарым-қатынас жыныстық ләззат алу үшін емес, құдайлық безуарттық түрі болып табылады, ол екі жаққа да рухани жетілуге көмектеседі.

Риторика, философия және өнер

Федр сонымен қатар өнерді қалай қолдану керектігін түсіндіруде көп нәрсе береді. Риторика туралы пікір-таластар, оның дұрыс қолданылуы философия болып табылады, Сократтың «жанның акушері» рөлімен Теэтетте көптеген ұқсастықтарға ие; сипатталған диалектик ерекше резонанс тудырады. Өнерді қолдану үшін, адам шындықты түсінуі керек және дұрыс сендіру үшін жанды толыққанды түсінуі керек. Сонымен қатар, жан үшін не жақсы, не жаман екенін, соның салдарынан жанды неге көндіру керектігін білуі керек. Өнер құралдарын меңгеру – өнердің өзін меңгеру емес, тек оның бастапқы кезеңдерін меңгеру ғана. Бұл лираның ең жоғары және ең төменгі ноталарын білген соң, өзім жақсы орындай аламын деп мақтан тұтуға ұқсайды. Өнермен айналысу үшін, сол өнердің мақсаты мен оның көмегімен неге қол жеткізуге болатынын білу керек. Философиядағы құдайлық шабыттың ролі де ескерілуі керек; философ төртінші түрдегі ақымақтыққа – махаббатқа ұшырайды, және осы құдайлық шабыт оны және оның жақынына жақсылыққа бастайды, бірақ тек өзін-өзі бақылаумен шектелгенде. Жазу, жеке қарастырылғанмен, ақырында философия мен риторикамен теңестіріледі, біраз депрессивті болып көрінеді; жазу білетін адамдарға еске түсіруден басқа ештеңе істей алмайды делінеді. Диалектика мен риторикадан айырмашылығы, жазуды нақты жағдайларға немесе оқушыларға бейімдеу мүмкін емес; жазушының оқырманның жанын тексеру мүмкіндігі жоқ, осылайша сендірудің дұрыс жолын анықтауға болады. Шабуылға ұшырағанда ол өзін қорғай алмайды, сұрақтарға жауап бере алмайды немесе сынға қарсы тұра алмайды. Сондықтан философ жазуды басқаларды оқыту үшін емес, «өзін көңіл көтеру үшін» және осыған ұқсас нәрселер үшін пайдаланады. Осылайша, жазушы тек өзінің жазбаларының құндылығы аз екенін дәлелдей алса ғана философ болып саналады. Диалогты аяқтаған жазу туралы соңғы сын, Платонды жалпы түсіндіруге тырысатындар үшін әңгімедегі ең қызықты аспекттердің бірі болып көрінеді; Платон, әрине, көптеген жазба еңбектері арқылы бізге жетті, ал бүгінгі философия негізінен жазба мәтіндерді оқу мен жазумен айналысады. Платонның әрқашан қатысатын басты кейіпкері және идеалды адамы Сократтың Платонның диалектик сипаттамасына толық сәйкес келетінін және ешқашан ештеңе жазбағанын еске түсіру орынды. Бұл көзқарас жетінші хатта да көрінеді, онда Платон (немесе псевдоплатондық автор) маңызды нәрселерді жазбауды айтады.

The Phaedrus also gives us much in the way of explaining how art should be practiced. The discussion of rhetoric, the proper practice of which is found to actually be philosophy, has many similarities with Socrates's role as a "midwife of the soul" in the Theaetetus; the dialectician, as described, is particularly resonant. To practice the art, one must have a grasp of the truth and a detailed understanding of the soul in order to properly persuade. Moreover, one must have an idea of what is good or bad for the soul and, as a result, know what the soul should be persuaded towards. To have mastered the tools of an art is not to have mastered the art itself, but only its preliminaries. This is much like the person who claims to have mastered harmony after learning the highest and lowest notes of the lyre. To practice an art, one must know what that art is for and what it can help one achieve. The role of divine inspiration in philosophy must also be considered; the philosopher is struck with the fourth kind of madness, that of love, and it is this divine inspiration that leads him and his beloved towards the good—but only when tempered with self control. Writing, examined separately but ultimately equated with philosophy and rhetoric, is somewhat deprecated; it is stated that writing can do little but remind those who already know. Unlike dialectic and rhetoric, writing cannot be tailored to specific situations or students; the writer does not have the luxury of examining his reader's soul in order to determine the proper way to persuade. When attacked it cannot defend itself, and is unable to answer questions or refute criticism. As such, the philosopher uses writing "for the sake of amusing himself" and other similar things rather than for teaching others. A writer, then, is only a philosopher when he can himself argue that his writing is of little worth, among other requirements. This final critique of writing with which the dialogue concludes seems to be one of the more interesting facets of the conversation for those who seek to interpret Plato in general; Plato, of course, comes down to us through his numerous written works, and philosophy today is concerned almost purely with the reading and writing of written texts. It seems proper to recall that Plato's ever present protagonist and ideal man, Socrates, fits Plato's description of the dialectician perfectly, and never wrote a thing. There is an echo of this point of view in the Seventh Letter, wherein Plato (or the pseudo Platonic author) says not to write down things of importance.

Жан: жанды жетелеу; өмір өзіндік қозғалыс ретінде; өзіндік қозғалыс және ақыл-ой

Джессика Мосс Федрдің тұтастығы жанды басқару мотиві арқылы қамтамасыз етіледі деп санайды. Мысалы, риторика туралы пікір-таласта спикер жанды қандай да бір шешімге немесе әрекетке бастайтын рөлде бейнеленеді. Сократтың ұлы мифі жанды аспан айналымында күймеші мен оның жылқылары ретінде бейнелегенде осы мотивті ең айқын көрсетеді. Бұл Платонның диалогтарында өмір – қозғалыс деген атақты платондық доктринаның алғаш рет пайда болуымен байланысты: жан, өмірдің принципі (немесе бастауы) болатындықтан, өзін-өзі қозғалтады, ал сыртқы күш көзіне мұқтаж жансыз заттардан өзгеше. Өмірдің өзінен қозғалыс екендігі және жанның өзін-өзі қозғалтушы екендігі туралы көзқарас Платон жанның мәңгілігіне кепілдік беру үшін пайдаланады, бұл Фейдонда кездеспейтін жанның мәңгілігіне қатысты жаңа аргумент болып табылады. Платон жанның санасы бар деген тұжырымға сүйенеді, оның қозғалысы қалай мүмкін екенін түсіндіру үшін: Платон жанның өзін-өзі қозғалтушы екендігі туралы тұжырымды жанның санасы бар екендігі туралы тұжырыммен біріктіреді, жанның бастапқыда қалай қозғала алатынын түсіндіру үшін (мысалы, тірі кезде оған бекітілген денесін қалай қозғай алатынын). Жан ойлары арқылы заттарды қозғалтады.

Басқа да техникалық сипаттағы сілтемелер

Томас Маннның «Венециядағы өлім» повесінде баяндаушының жас ғашығы Тадцио Федрмен байланыстырылған. Мэри Реноның 1953 жылғы «Арбашы» романында Федрдің мәтіні кейіпкерлердің (Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі гомосексуалдар) арасында таратылады және арбашы мен оның ақ және қара аттарының бейнесі кейіпкер толыққанды және толыққанды емес махаббаттың арасында таңдау жасау үшін күрескенде қайта-қайта пайда болады. «Морис» фильмінің маңызды көрінісінде студенттер, соның ішінде Морис та, Диан Корнуоллистің аударма сабағына қатысады, онда екі студент Федрге (Стефан 251a, 255a–e) негізделген мәтінді ауызша ағылшын тіліне аударады, сол кезде Диан «Гректердің айтуға келмейтін жаман әдеті туралы сілтеуді жойыңыз» деп нұсқау береді. 2016 жылғы Терренс Маликтың «Шешімдер аттары» фильмі Федрдан шабыттанған. Роберт М. Пирсигтің «Зен және мотоциклді жөндеу өнері» атты өмірбаяндық романында Пирсиг электроконвульсивті терапиядан өткенге дейінгі өзінің бұрынғы жасын үшінші тұлғада «Федр» деп атайды, бұл оның белгілі бір білім беру және философиялық идеяларға қарсылығын көрсету мақсатында жасалған. Кейіпкер «Лила: Адептілік туралы зерттеу» атты жалғастыруда қайта пайда болады. Вирджиния Вулфтың 1922 жылғы «Якобтың бөлмесі» романында Якоб «ұлы сана» деп сипатталған Британдық мұражайға барғаннан кейін бөлмесінде Федрді жалғыз оқиды. Уэс Андерсонның «Француздық диспетчер» фильмінде «Манифестке түзетулерге» кіріспе Федрде кездесетін сөздерге ұқсас сөздерді қамтиды.