Кіріспе

Александр Глазуновтың балеті. Фокиннің 1909 жылғы балеті.

Les Sylphides (le silfid) – Фредерик Шопеннің фортепиано музыкасына Александр Глазунов таңдап, оркестрлеген, сюжетсіз, қысқа балет-бланк. Балет "романтикалық арман" деп сипатталып, көбінесе көңіл-күй мен би туралы ғана балеттің алғашқы мысалы ретінде аталады. Ол бұл түрінде 1893 жылдың желтоқсан айында Николай Римский-Корсаковтың дирижерлігімен жұртшылыққа ұсынылды.

Өнер тарихы

Балеттің тұңғыш көрсетілімін анықтау қиындық тудырады. Оны 1907 жылы Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында «Романтикалық арман: Шопен музыкасына балет» ретінде көрсетуге болады. Дегенмен, бұл «Шопиняна» балетінің негізін қалады, ол тіпті Фокиннің қолында да әртүрлі формаларға ие болды. «Силфидтер» аталған, қазіргі танылған шығарманың тұңғыш көрсетілімі 1909 жылдың 2 маусымында Сергей Дягилевтің «Русские балет» труппасымен Париждегі Шатель театрында өтті. Дягилевтің премьерасы ең әйгілісі, себебі оның солистері Тамара Карсавина, Васлав Нижинский (ақын, арманшыл немесе жас жігіт рөлінде), Анна Павлова және Александра Балдина болды. Павлованың алғаш рет билеген ұзын ақ киімі, кейіннен бүкіл әйелдер балет корпусы қабылдаған, Леон Бакст жасаған және Мари Тальонинің сильфа ретінде бейнеленген литографиясынан шабыттанған. Лондондық премьера, Дягилев балетінің алғашқы маусымы, Корольдік опера театрында болды. Силфидтерге тән құпиялылықпен, Солтүстік Америкадағы тұңғыш көрсетілімді 1911 жылдың 14 маусымында Нью-Йорктегі Зимний садтағы рұқсатсыз нұсқасымен белгілеуге болады (Дягилев труппасынан тек Балдина қатысты). Алайда, сол континентте Дягилев балеттерінің ресми премьерасы 1916 жылдың 20 қаңтарында Нью-Йорк қаласындағы Century театрында Лидия Лопокованың қатысуымен өтті (ол бес жыл бұрынғы рұқсатсыз өндірісте де болған). Нижинский осы компаниямен 1916 жылдың 14 сәуірінде Метрополитен операсында биледі, онда ол Роберт Шуманның фортепиано сюитасына ұқсас «Papillons» шығармасымен жұптастырылды, бұл хореографияны да Фокин қойған. Фокин басқа да бірнеше труппалар үшін балет қойып, өзі мен әйелі Вера Фокина көп жыл бойы басты рөлдерді орындады.

Бастапқы өндіріс

Шопинянаның Фокин қойған сахналық нұсқасы басқа музыкалық құрамына ие болды. Сондай-ақ, Шопиняна бастапқыда Шопеннің фортепиано музыкасымен қойылған драмалық немесе мінездемелі билердің жиынтығы болған. Глазуновтың сюитасы негізінен Шопеннің төрт шығармасын ғана қамтыды; Фокин сюитаға вальс қосуды қалап, Глазуновтан осы балеті үшін оркестрлеуін сұрады. А мажордағы Полонез, Op. 40, № 1
Ф мажордағы Ноктюрн, Op. 15, № 1
До минорындағы Мазурка, Op. 50, № 3
До минорындағы Вальс, Op. 64, № 2, Мишель Фокин қосымша ретінде
А мажордағы Тарантелла, Op. 43

Жаңадан оркестрленген вальс Фокинге балетті дерлік түпкілікті формасына дейін қайта хореографиялауға, оған сәйкес Шопеннің басқа шығармаларын таңдауға және оларды Мариинский театрының репетиторы Морис Келлер оркестрлеуге шабыттандырды.

Балеттер Русе қойылымы

1909 жылы Фокиннің балеті Парижде Диагилевтің "Ресей маусымы" аясында тұсаукесерленгенде, Диагилев Глазунов оркестрлеген вальсті қоспағанда, барлық билерді қайта оркестрлеуді Анатолий Лядовқа, Сергей Танеевке, Николай Черепнинге және Игорь Стравинскийге тапсырды. Равелдің оркестрлеуі жоғалып кетті. Бриттеннің оркестрлеуі жоғалған деп есептелді, бірақ 2013 жылы Америка балет театрының мұрағатында оған тиесілі деп саналатын ноталар табылды. Рой Дугластың нұсқасы бірнеше рет жазылып алынды және көбінесе бұрынғы нұсқаларды ығыстырды. Ол 1936 жылы Дугластың "Шопен музыкасының өте нашар оркестрлеулері" деп атаған нәрсені алмастыру мақсатымен жазылған.