Кіріспе
1913 жылы іске қосылған «Дредноут» соғыс кемесі. ХХ ғасырдың басында кофе мен каучукқа халықаралық сұраныстың өсуі Бразилияға мол кіріс әкелді. 1904 жылдың соңында Бразилияның Ұлттық конгресі ірі теңіздік қарулану бағдарламасын бастады. 1906 жылы үш кішкентай линкорға тапсырыс берді, бірақ олардың құрылысы Бразилия теңіз күштерін сатып алуды қайта қарастыруға мәжбүр етті. 1907 жылдың наурыз айында үш кемеге келісімшарт жасалды. Екі кемені британдық Armstrong Whitworth және Vickers компаниялары бірден құрастыратын болды, ал үшіншісі кейін салынды. Бразилияның бұл қадамына алаңдаған Аргентина мен Чили 1902 жылғы келісімдерін дереу жойды және өздеріне «дредноуттар» іздеді. Бразилияның Аргентинамен қарым-қатынасы жақсарып, елдің экономикалық өркендеуі бәсеңдегендіктен, үкімет Армстронгпен үшінші «дредноутты» келісімшарттан шығару туралы келіссөздер жүргізді, бірақ нәтиже болмады. Қажетті қаражатты қарызға алып, Армстронг 1910 жылдың наурыз айында «Рио-де-Жанейро» кемесінің қадасын салды. Бразилия теңіз күштері негізгі артиллериясының қуатына қарай екі бағытқа бөлінді. Теңіз министрі Минас-Жерайс класындағы кемелерде орнатылған 12 дюймдік зеңбіректердің көбеюін жақтады, ал оның ізбасары, адмирал Маркес Леао кішкентай, бірақ жылдам атуға қабілетті зеңбіректерді сақтауды қолдады. Бразилия үкіметіне қандай факторлар әсер еткені нақты белгісіз болса да, Леао президент Гермес да Фонсекамен кездесулерде өз ұстанымын қатты қорғады. 1910 жылғы қарашадағы Лэш көтерілісі, «дредноуттарға» алынған қарыздардың төлемі және бюджет тапшылығымен күрделенген нашарлаған экономика сияқты басқа да оқиғалар оларға әсер еткен болуы мүмкін. 1913 жылға қарай Бразилияның сыртқы және ішкі қарызы тиісінше 500 және 335 миллион долларға жетті, бұл ішінара 1908 жылы 22 миллион доллар, ал 1912 жылы 47 миллион доллар болған дефициттердің өсуінен болды. 1911 жылдың мамырында Фонсека шешімін қабылдады: Мен қызметке келген кезде менің алдыңғы лауазымдағы адамым 32 000 тонналық, 14 дюймдік қару-жарағы бар «Рио-де-Жанейро» соғыс кемесін салу туралы келісімшартқа қол қойған екен. Барлық жағдайларды ескергенде, мұндай кемені сатып алудың қиындығы және тоннажды азайту мағынасында келісімшартты қайта қарау қажет болды. Бұл жасалды және біз, тәжірибе көрсеткендей, шамадан тыс үлкен конструкцияларға негізделмеген қуатты бірлікке ие боламыз. 1911 жылдың 3 маусымында «Агинкорт» болып құрылатын кемеге келісімшарт жасалды және оның қадасы 1911 жылдың 14 қыркүйегінде салынды. Жоба он төрт 12 дюймдік зеңбіректерді көздейтін, тарихшы Дэвид Топлис бұл санды саяси қажеттілікпен түсіндірді: кеме бразилиялық халыққа өзінің алдыңғыларынан (12 дюймдік зеңбіректермен) гөрі күштірек болуы керек еді, бірақ зеңбіректердің диаметрін ұлғайтпай, жалғыз шешім – зеңбіректердің жалпы санын арттыру болды.
{|
Rising international demand for coffee and rubber in the early 20th century brought Brazil an influx of revenue. The National Congress of Brazil inaugurated a large naval acquisition program in late 1904. They ordered three small battleships in 1906, but the launch of caused the Brazilian Navy to reconsider their purchase. In March 1907, they signed a contract for three s. Two ships would be constructed immediately by the British companies Armstrong Whitworth and Vickers, with the third to follow. Alarmed at the Brazilian move, Argentina and Chile quickly nullified their 1902 pact and sought dreadnoughts of their own. Since Brazil's relations with Argentina were warming and the country's economic boom was losing steam, the government negotiated with Armstrong to remove the third dreadnought from the contract, but without success. They borrowed the necessary money, and Armstrong laid down Rio de Janeiros keel in March 1910. The Brazilian Navy had divided into two distinct factions, based on the size of the main battery. The outgoing naval minister favoured an increase over the 12 inch guns mounted on board the Minas Geraes class, while his incoming counterpart, Admiral Marques Leão, favoured keeping the smaller but faster firing gun. While the exact influences upon the Brazilian government are unclear, Leão was advocating strongly for his position in meetings with President Hermes da Fonseca. Other events probably influenced them as well, such as the November 1910 Revolt of the Lash, payments on loans taken out for the dreadnoughts, and a worsening economy that had led to high government debt compounded by budget deficits. Brazil's external and internal debt would reach $500 and $335 million (respectively) by 1913, partly through rising deficits, which were $22 million in 1908 and $47 million by 1912. By May 1911, Fonseca had made up his mind:
When I assumed office, I found that my predecessor had signed a contract for the building of the battleship Rio de Janeiro, a vessel of 32,000 tons, with an armament of 14 in. guns. Considerations of every kind pointed to the inconvenience of acquiring such a vessel and to the revision of the contract in the sense of reducing the tonnage. This was done, and we shall possess a powerful unit which will not be built on exaggerated lines such as have not as yet stood the time of experience. A contract to build the ship that would become Agincourt was signed on 3 June 1911, and its keel was laid on 14 September 1911. The design called for fourteen 12 inch guns, an extreme number that historian David Topliss attributed to political necessity: the ship had to appear more powerful to the Brazilian populace than her predecessors (with twelve 12 inch guns) but, without increasing the gun size, the only option left was increasing the total number of guns.
Жалпы сипаттамалары
Агинкорттың жалпы ұзындығы 671 фут (205 метр), ені 89 фут (27 метр), ал толық жүктелгендегі суға бату тереңдігі 29 фут (9 метр) болды. Ол жүкпен және толық жүкпен ауыстырылды. Кеменің метацентрикалық биіктігі толық жүктелгенде 4,9 фут (1 метр) құрады. Оның бұрылу радиусы үлкен болғанмен, ұзындығына қарамастан жақсы маневрленді. Ол жақсы артиллериялық платформа болып есептелді. Агинкорт Корольдік теңіз күштеріне келгенде, ол өте ыңғайлы және ішкі жағынан жақсы жабдықталған кеме деп саналды. Көптеген құрылғыларды, соның ішінде санитарлық бөлмелердегі жабдықтарды пайдалану үшін португал тілін білу қажет болды, себебі британдықтар кемені қабылдаған кезде бастапқы нұсқаулық тақталардың барлығы ауыстырылмаған еді. Бу машинасы жиырма екі Babcock & Wilcox су түтік қазандықтарынан тұрады, олардың жұмыс қысымы Агинкорт әдетте 600 тонна көмір тасыды, бірақ максимум 800 тоннаға дейін, сондай-ақ көмірдің жану жылдамдығын арттыру үшін майға шашыруға арналған 200 тонна отын майы тасыды. Толық қуатпен ол 12 сағат бойы 22 түйін жылдамдықпен жүзе алатын еді. Электр қуатымен қамтамасыз ету үшін төрт бумен жұмыс істейтін поршеньді электр генераторлары қолданылды.
Қару-жарақ
Агинкурдың он төрт BL 12 дюймдік Mk XIII 45 калибрлі зеңбірегі жеті екілік гидравликалық қуатпен басқарылатын мұнараларда орнатылған, олар апта күндерінің аттарымен бейресми аталып, жексенбіден бастап, бастан-аяққа қарай саналатын. Бұл – «Дредноут» соғыс кемесінде орнатылған ең көп мұнаралар мен ауыр зеңбіректердің саны. Зеңбіректер -3° бұрышқа дейін төмендетіліп, 13,5° бұрышқа дейін көтерілуге болатын. Олар снарядтарды бастапқы жылдамдығымен атып, 13,5° бұрышта бронебойғыш снарядтардың максималды ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. Соғыс кезінде мұнаралардың максималды көтерілу бұрышы 16°-қа дейін арттырылды, бірақ бұл қашықтықты ғана ұзартты. Атыс кезіндегі жалынның көрінісі, бір жауынгерлік крейсердің жарылғандай әсер қалдырып, қызықтырарлық болды. Толық залп берген кезде кемеге ешқандай зақым келмеді, дегенмен Агинкур алғашқы залпты жасағанда кемедегі көптеген үстел жиһаздары мен шыны ыдыстар сынып қалды. Құрылысы бойынша Агинкур он сегіз BL 6 дюймдік Mk XIII 50 калибрлі зеңбірекке ие болды. Олардың он төрті жоғарғы палубадағы брондалған казематтарда, ал қалған екеуі алдыңғы және артқы құрылымдарда, зеңбірек қалқандарымен қорғалған орналасқан. Кеме британдықтар тарапынан басып алынғаннан кейін, тағы екеуі көпiрдің жанына айналмалы орналасқан, зеңбірек қалқандарымен қорғалған. Зеңбіректер -7° бұрышқа дейін төмендетіліп, бастапқыда 13°, кейін 15° бұрышқа дейін көтерілуге болатын. Олардың атыс жылдамдығы минутына шамамен 5-7 оқ болды, бірақ дайын оқ-дәрісі таусылғаннан кейін минутына 3 оққа дейін төмендеді, себебі оқ-дәрі көтергіштерінің жылдамдығы жеткіліксіз болды немесе зеңбіректің толыққанды жұмыс істеуі үшін олардың саны аз болды. Әр зеңбірекке шамамен 150 оқ тиді. Торпедалық катерлерден қорғану үшін он 45 калибрлі жылдам атуға арналған зеңбіректер қолданылды. Олар суперқұрылымда айналмалы орналасқан және зеңбірек қалқандарымен қорғалған. Агинкур үш суасты торпеда түтігіне де ие болды; біреуі кеменің әрбір бортында, ал үшіншісі кормада орналасқан. Торпеда түтіктеріне атыс кезінде кірген су торпедалық бөлімге құйылып, түтікті қайта жүктеуге көмектесті, содан кейін су тасып жіберілді. Бұл торпеда экипажының жылдам атыс қажет болған жағдайда 1 метр тереңдікте суда жұмыс істеуге тура келетінін білдірді. Олар үшін он торпеда тасымалданды.
Өртке қарсы бақылау
Әрбір мұнараның төбесіне броньдалған қашықтық өлшегіш орнатылған. Сонымен қатар, тағы біреусі алдыңғы жағында орнатылған. 1916 жылғы Ютландия шайқасына қарай, «Агинкорт» Ұлы флоттың Дрейер отты басқару кестесімен жабдықталмаған жалғыз дредноты болуы мүмкін. Кейіннен алдыңғы жақтағы басқышқа отты басқарушы орнатылды, ал бір мұнара соғыстың соңында барлық негізгі қару-жарақты басқару үшін өзгертілді. Барбеттердің бронясы «Агинкорттың» қорғанысындағы басты кемшіліктердің бірі болды. Олардың қалыңдығы жоғарғы палуба деңгейінде 9 дюймды құрады, бірақ жоғарғы және негізгі палубалар арасында 3 дюймға дейін азайды, ал негізгі палубаның астында броня мүлдем болмады, тек «Жексенбі» барбетінде (3 дюйм) және «Жұма» мен «Сенбі» барбеттерінде (2 дюйм) ғана болды. Мұнараның бронясы алдыңғы жағында, бүйірінде және артқы жағында 12 дюйм қалыңдықпен жасалған. Мұнара төбесі алдыңғы жағынан 3 дюйм, артқы жағынан 2 дюйм қалыңдықпен келді. Екінші қару-жараққа арналған казематтар 6 дюймдік бронямен қорғалған және 6 дюймдік қалыңдықпен жасалған бөлімдермен тікелей оқтан қорғалған.
Соғыс кезіндегі өзгерістер
Ютландия шайқасынан кейін бас палубаға журналдарды қорғау үшін шамамен жоғары беріктік болат қосылды. 1917–18 жылдары төртінші палубаға екі зениттік қару орнатылды. Сол кезде алдыңғы мачтадағы бұрынғы жарықтандыру платформасына 3 метрлік арақашықтық өлшегіш қосылды. 1918 жылы бақылау мұнарасына биік бұрышты арақашықтық өлшегіш орнатылды. 1912 және 1913 жылдар аралығында кофе бағасы 20%-ға төмендеді, ал Бразилияның экспорты 12,5%-ға азайды; резеңке де осыған ұқсас 25 және 36,6%-ға төмендеді. Бұл факторлар Бразилияны 1913 жылғы қазан айында кемені сатуға мәжбүр етті, және ол 1913 жылғы 28 желтоқсанда Осман әскери-теңіз күштеріне 2 750 000 фунт стерлингке сатылды. Келесі жылы шілдедегі дағдарыс кезінде сынақтан өткізіліп, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, тамыз айында аяқталды. Соғыс кеме жеткізілуге тиіс болған теңіз сынақтары кезінде басталды. Османдық экипаж кемені алуға келгенімен, британдық үкімет кемені иелігіне алып, Корольдік теңіз флотына қосты. Түрік капитаны, Тайн өзенінде бес жүз түрік теңізшісімен бірге көлікте күтіп тұрғанда, кемесіне шығып, түрік туын көтеруге уәде берді; Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль мұндай әрекетке "қажет болған жағдайда қарулы күшпен" қарсы тұруға бұйрық берді. Сонымен қатар, британдықтар Викерс компаниясы салған екінші османдық соғыс кемесін – «Решадие» кемесін де басып алды. Бұл кеме «Сұлтан Осман I» деп аталды. Мұндай әрекет келісімшарт бойынша тек Ұлыбритания соғыста болған жағдайда ғана рұқсат етілді, бірақ Ұлыбритания әлі соғыста болмағандықтан, бұл әрекеттер заңсыз болды; алайда британдық үкімет османдықтарға фактісін көрсетуге бел буды. 3 тамызда, Германияның Бельгияға шабуыл жасауына бір күн бұрын, британдық саяси элиталар соғысқа кіру туралы келісімге келді. Британ елшісі Осман империясындағы үкіметке Ұлыбритания кемелерді басып алғанын хабарлады. Черчилль кемелердің британдықтарға қарсы қолданылуын қаламады, бірақ бұл салдарға әкелді. Бұл қадам Осман империясында үлкен наразылық тудырды, онда қоғамдық жинақтар кемелерді ішінара қаржыландырған еді. Осман үкіметі соғыс кемелерінің бюджетіне байланысты қаржылық қиындыққа тап болғанда, Осман әскери-теңіз күштеріне мейрамханалардан, кафелерден, мектептерден және базарлардан сыйлықтар түскен. Германияның «Гобен» және «Бреслау» крейсерлерін османдықтарға сыйға тарту империядағы қоғамдық пікірді Ұлыбританиядан бұрды, және олар 29 қазанда Германия мен Австро-Венгрия империясының жағында Ұлыбритания, Франция және Ресейдің Үштік Антантына қарсы соғысқа кірді. Корольдік теңіз флоты «Агинкортты» пайдалануға беру алдында өзгерістер енгізді: атап айтқанда, екі орталық мұнараның үстіндегі ұшу көпірін алып тастады. Кемеде түрік стиліндегі дәретханалар орнатылған, оларды ауыстыру қажет болды. Оның аты, «Агинкорт», Черчилльдің сүйікті аты болды және бастапқыда 1914–15 жылдарғы теңіздік смета бойынша тапсырылған, бірақ соғыс басталғанда әлі салынып үлкермеген алтыншы кемеге тағайындалған еді. Оның лақап аты, «Джин сарайы», оның сәнді жабдықтарынан және оның атының бұрмалануынан («Джин соты») пайда болды, ал қызғылт джин сол кездегі Корольдік теңіз флоты офицерлері арасында танымал сусын болды. Адмиралтейство «Агинкорт» сияқты кемені осылай шапшаң дайындауға дайын болмады, және оның экипажы «қызметтің ең жоғары және ең төменгі буындарынан: Корольдік яхталардан және қамаудағы казармалардан» алынды. «Агинкорттың» капитаны мен бас офицері HMY Victoria and Albert-тен келді, оның экипажының көп бөлігі де 1914 жылғы 3 тамызда «Агинкортқа» ауыстырылды. Көптеген теңіз резервістері бұл уақытқа дейін шақырылып, басқа кемелерге жіберілген, сондықтан түрлі әскери түрмелер мен қамаудағы лагерьлерден жазасы жеңілдетілген бірнеше кішігірім қылмыскерлер қабылданды.
Қызмет
Агинкур 1914 жылдың 7 қыркүйегіне дейін жұмыс істеді, содан кейін Ұлы Флоттың 4-ші ұрыс эскадрильясына (BS) қосылды. Скапа-Флоудағы флот тұрақтары әлі де су асты кемелерінің шабуылына қарсы толыққанды қорғалмағандықтан, флоттың көп бөлігі теңізде болды, және Агинкур Ұлы Флотпен өзінің алғашқы сексен күнінің қырығын өткізді. Бұл "жауды оның базаларынан шығаруға бағытталған, Солтүстік теңіздегі сирек "тексерулермен" үзіліске ұшыраған, бір жарым жылдық бейәрекеттің бастауы болды". 1915 жылдың 1 қаңтарында Агинкур әлі де 4-ші БС-ге бекітілген, бірақ 1916 жылдың 31 мамырындағы Ютландия шайқасы алдында 1-ші ұрыс эскадрильясына ауыстырылды. Ол 1-ші БС-тің 6-шы дивизиясының соңғы кемесі болды, сонымен қатар , және флагман , әрбір кеме әртүрлі классқа жатқандықтан, ең әртүрлі топты құрады. 6-шы дивизия Ұлы Флоттың оңтүстікке қарай бет алғанда, адмирал Биттидің шайқас крейсерлерінің флотымен кездесу үшін және содан кейін Солтүстік теңіздегі неміс ашық теңіз флотының қарсы кемелерімен шайқасу үшін оң жақтан бағытталған колоннасы болды. Ұлы Флоттың қолбасшысы адмирал Джеллико 18:15-ке дейін оны крейсерлік формацияда ұстады, содан кейін порттық дивизияға негізделген бір қатарға орналастыруға бұйрық берді, әр кеме кезекпен 90° бұрылды. Бұл бұрылыс 6-шы дивизияны Ұлы Флоттағы неміс ашық теңіз флотының линкорларына ең жақын кемелерге айналдырды, және олар портқа бұрылғанда әрбір кемеге атыс ашты. Бұл от шоғырлануы британдықтарда "Желді бұрыш" деп аталды, себебі кемелер неміс снарядтарының шашырауынан суға батты, бірақ ешқайсысы зақымдаған жоқ. 18:24-те Агинкур негізгі қаруларымен неміс крейсеріне атыс ашты. Көп ұзамай оның алты дюймдік қарулары да соған қосылды, неміс эсминецтері ағылшын линкорларына торпедалық шабуылдар жасады, бұл неміс ашық теңіз флотының оңтүстікке бұрылуын жапты. Агинкур екі торпедадан сәтті қашып шықты, бірақ үшіншісі Марлбороға тиді. 19:15 шамасында көріну жақсарды, ол түтін мен тұманға ұшырағанға дейін нәтижесіз атыс жүргізді. 20:00 шамасында Марлборо торпедалық зақымнан туған қабырғаларына түскен күштің салдарынан жылдамдығын азайтуға мәжбүр болды, ал оның дивизиясы оның жылдамдығына бейімделді. Төмендетілген көрінуде дивизия түнде Ұлы Флоттан адасып, ауыр зақымдалған крейсерді атып жібермей өтті. Таң сәттерінде олар алдыңғы күнгі шайқастан қалған қиындықтарды көріп, 2 маусымда Скапа-Флоуға оралды. Агинкур шайқас кезінде 144 он екі дюймдік және 111 алты дюймдік снаряд атты, бірақ оның ештеңеге тигені белгілі емес. Кейін Агинкур 2-ші ұрыс эскадрильясына ауыстырылды. 1919 жылдың наурыз айында Розитте резервке қойылды. Бразилия үкіметіне сатуға жасалған сәтсіз әрекеттерден кейін, ол 1921 жылдың сәуір айында жоюға тізімге енгізілді, бірақ сол жылдың соңында тәжірибелік мақсаттар үшін пайдаланылды. Айналдыруға дайындық ретінде, бес мұнарасын және олардың барбеттерін қоймалар мен шеберханаларға айналдыру жоспарланған; 2-ші және 5-ші мұнаралар сақталған болар еді. 1922 жылдың 23 ақпанында Вашингтон теңіз келісіміне қол қойылғаннан кейін, бұл келісім Ұлыбритания флотының тоннажына шектеу қойды, айналдыру тоқтатылды және 7 сәуірде қайтадан жоюға тізімге енгізілді.