Кіріспе
Беневенто епискобы; Католик әулиесі Януарий (/dʒænjuˈɛəriəs/; Януарий; Неапольдік), сондай-ақ Януарий I беневенттік деп те аталады, Беневенто епискобы және Католик шіркеуі мен Шығыс Православ шіркеуінің шейіті және әулиесі. Оның өмірі туралы замандас көздер сақталмаған, бірақ кейінгі деректер мен аңыздарда оның Ұлы қуғын-сүргін кезінде шейіт болғаны айтылады. Ал одан кейінгі мәліметтер негізінен христиандық көздерден, мысалы, Acta Bononensia (BHL 4132, 6 ғасырдан бұрынғы емес) және Acta Vaticana (BHL 4115, 9 ғасыр) мен халықтық дәстүрлерден алынған.
Januarius (,/dʒ//æ//n//.//j//u/'/ɛər//i//ə//s/ JANyooAIReeəs; Ianuarius; Neapolitan and ), also known as Januarius I of Benevento, was Bishop of Benevento and is a martyr and saint of the Catholic Church and the Eastern Orthodox Church. While no contemporary sources on his life are preserved, later sources and legends claim that he died during the Great Persecution, and what follows is mostly derived from later Christian sources, such as the Acta Bononensia (BHL 4132, not earlier than 6th century) and the Acta Vaticana (BHL 4115, 9th century), and from later folk traditions.
Аңыз
Әртүрлі агиографиялық деректерге сәйкес, Януар Беневенто қаласында бай патриций отбасында дүниеге келген. Оның әулеті Самнитер тайпасының Каудини руынан таратынын айтады. 15 жасында ол Беневентодағы өзінің приходтың жергілікті діни қызметкері болды, сол кезде қаланың көп бөлігі әлі де жазыққыштар болып саналды. 20 жасында Януар Неаполь епископы болып, діни білімі кезінде танысқан Никомедиялық Юлиана және Әулие Соссиймен дос болды. Император Диоклетианның христиандарды бір жарым жыл бойы қудалау кезінде ол өзінің дінбауырларын жасырып, оларды қолға түсірмеуге тырысты. Айына қарай, ол Соссийді түрмеде барып көріп келген кезде өзі де тұтқындалды. Ол және оның әріптестері Поццуолидегі Флавий амфитеатрында жабайы аюларға тасталуға сотталды, бірақ халықтың наразылығынан қорқып, үкім өзгертілді және олар Поццуоли маңындағы Солфатара кратерінде басы кесілді. refn|group=n|Бұл жерлер туралы толық мәліметтер үшін Католик энциклопедиясының «Әулие Януар» мақаласын қараңыз, онда Януар мен Әулие Мартиннің Паулинге 431 жылы қайтыс болғанға үш күн бұрын көрінгендігі айтылған. Януар туралы есепте ол «епископ және шейіт, Неаполь шіркеуінің көрнекті мүшесі» болғаны ғана айтылады. refn|group=n|Латынша: Ianuarius, episcopus simul et martyr, Neapolitanae urbis illustrat ecclesiam. Шығыс шіркеуінде бұл мереке 21 сәуірде тойланады. Неаполь қаласының елуден астам ресми қамқоршы әулиелері бар, бірақ оның басты қамқоршысы – Әулие Януар. АҚШ-та Сан-Дженнаро мерекесі Нью-Йорктің Кішкентай Италиясы үшін де жылдың ең маңызды оқиғаларының бірі болып табылады, онда әулиенің түрлі түсті мүсіні көше жәрмеңкесінің ортасымен бірнеше блокқа дейін әкелінеді.
Ескерткіштер
Ертедегі агиография бойынша, Януарийдің қабірлік қалдықтары Неаполь епископы Святой Северийдің бұйрығымен "қабырғалар сыртында" (extra moenia) орналасқан Неаполь катакомбаларына көшірілді. Тоғызыншы ғасырдың басында оның денесі Беневенто князі Сико арқылы Беневентоға көшірілді, ал басы Неапольде қалды. Кейіннен, Фредерик Барбаросса кезіндегі қақтығыстар тұсында оның денесі тағы көшірілді, бұл жолы Монтеверджине аумақтық аббаттығына, ол 1480 жылы қайта табылды. Кардинал Оливьеро Карафаның ықпалымен 1497 жылы оның денесі Неапольге қайта көшірілді, онда ол қаланың қасиетті қамқоршысы болып саналады. Карафа біріктірілген дене мен басты лайықты түрде орналастыру үшін собордың төменгі жағында әсем безенділген Суккорпо криптасын салдырды. Суккорпо 1506 жылы аяқталды және қаланың Жоғары Ренессанс кезеңінің маңызды ескерткіштерінің бірі болып есептеледі.
Қан
Қасиетті Януар жыл сайын қанының сұйылуымен әйгілі, аңыз бойынша, оның қанын Евсебия есімді әйел қасиеттінің өлімінен кейін бірден құтқарып алған. 1382 жылы жазылған Неаполь тарихында Қасиетті Януарға табыну егжей-тегжейлі сипатталған, бірақ онда реликвия не керемет туралы ештеңе айтылмаған. Бірінші нақты дата 1389 жылға келеді, осы жылы ол ерігені анықталды. Содан кейін, келесі екі жарым ғасыр бойы ресми хабарламалар шыға бастады, олардың мәліметінше, қан өздігінен жыл сайын бір рет, содан кейін екі рет, ал соңында жылына үш рет еріген. Қанның алғашқы ерігені туралы хабарламада қасиеттінің бас сүйегіне тікелей сілтеме жасалмаса да, көп ұзамай бұл реликвия еріту процесін іске қосады деген пікірлер пайда болды, қан өзіне тиесілі дене мүшесін танып, "қайта тірілуін күтіп, асығысқандай" болды. Бұл түсінік тек XVIII ғасырда толыққанды жойылды. Мыңдаған адамдар осы оқиғаға куә болу үшін жылына үш рет Неаполь соборында жиналады: 19 қыркүйекте (Қасиетті Януар күні, оның шейіт болуын еске алу), 16 желтоқсанда (Неаполь мен оның архиепископтығын қамқорлығы үшін тойлау) және мамыр айының бірінші жексенбісіне дейінгі сенбіде (оның реликвияларының қайта біріктірілуін еске алу). Қан кейбір басқа жағдайларда да, мысалы, папаның сапары кезінде өздігінен сұйықталады делінеді. Ол 1848 жылы Папа Пий IX-тың қатысуымен сұйытылған, бірақ 1979 жылы Иоанн Павел II немесе 2007 жылы Бенедикт XVI кезінде сұйықтанбаған. 2015 жылдың 21 наурызында Папа Франциск Неаполь соборында болған кезде құрғаған қанға құрмет көрсетіп, оның үстінен Иеміздің дұғасын оқып, оны сүйді. Архиепископ Сепе содан кейін былай деп мәлімдеді: "Қан жартылай сұйықталды, бұл Қасиетті Януар біздің папамызды және Неапольді жақсы көретінін көрсетеді".
Сырлау рәсімдері
Қан екі герметикалық кішкентай ампулаларда сақталады, олар 17 ғасырдан бері екі дөңгелек шыны табақтың арасында, 12 см еніндегі күміс реликвиарда сақталған. Кіші, цилиндр пішіндес ампуланың қабырғаларында тек бірнеше қызғылт дақтар бар, ал көбісі Карл III алып, Испанияға әкеткен. Шамамен 60 мл сыйымдылығы бар, бадам пішіндес үлкен ампуланың 60%-ы қою қызғылт затпен толтырылған. Сұйылу кейде бірден болады, бірақ бірнеше сағатқа немесе тіпті күндерге созылуы мүмкін. Дуомодағы жазбаларға сәйкес, сирек жағдайларда құрамы сұйылмаған, ампулалар сейфтен алынғанда сұйық күйде табылған, немесе әдеттегі мерзімнен тыс сұйылып кеткен. 1989 жылы осыған ұқсас қорытындылармен бір топ талдау жүргізді. Сенімсіз дереккөз: дата=2015 жылғы қазан. Алайда, осы байқаулардың дұрыстығы күмәнді. Бұл түсіндірмелер техникалық қиындықтарға келіп соқтырады, мысалы, құбылыстың өзгеруі және оның қоршаған орта температурасына тәуелді болмауы. Мұндай заттың тұтқырлығы қозғалмаса артады, ал қозғалғанда немесе араластырылғанда төмендейді. Зерттеушілер ампуладағы "қанның" түсі мен қасиеттерін қайта жасайтын, гидратталған темір оксидінен (FeO(OH)) тұратын суспензияны ұсынды. Бұл суспензия ежелгі заманнан бері жергілікті жерде қолжетімді қарапайым химиялық заттардан дайындалуы мүмкін. 2010 жылы Неапольдегі Фредерик II университетінің молекулалық биология кафедрасының профессоры Джузеппе Герачи 18 ғасырдан бері Тосканадағы Ареццо маңындағы Камальдолидің Еремосынан алынған ескі қанды қамтитын құтыға эксперимент жүргізді. Профессор Герачи Камальдолидің реликвиясы да қанның қатты және сұйық фазаларын тербеу арқылы өзгерте алатынын көрсетті. Ол осы құбылысты Камальдоли реликвиясымен бірдей жағдайда сақталған өзінің қанымен қайталады. Ол: "Бұл өзгерістердің себебін түсіндіретін нақты ғылыми факт жоқ. Қозғалысқа қанды еріту қабілетін беру жеткіліксіз, қазынадағы сұйықтықтың күйі әлі анықталмаған себептермен өзгереді" деді. Ол соңында "қан бар, керемет жоқ" деген қорытынды жасады. Бұл құбылыс көбінесе Кампанияның қасиеттілеріне тән, басқа жерде кездеспейді. Үш итальяндық химиктердің тобы ортағасырлық шеберлерге белгілі жергілікті материалдар мен техникаларды қолдана отырып, құтыдағы сұйықтықтың барлық сипаттамалары мен қасиеттерін қайта жасайтын сұйықтықты жасауға қол жеткізді. Джордан Ланкастер бұл практиканың христиандық дінде Везувий тауының күтпеген атқылауларынан жергілікті халықты қорғауға бағытталған пұтқа табыну ритуалдарының сақталуы болуы мүмкін деген болжам жасады.
In 2010, Giuseppe Geraci, a professor in the Department of Molecular Biology at Naples's Frederick II University, conducted an experiment on a vial containing old blood—a relic dating back to the 18th century from the Eremo di Camaldoli near Arezzo in Tuscany—having the same characteristics of the blood of St. Januarius. Prof. Geraci showed that the Camaldoli relic also contains blood that can change its solid liquid phase by shaking. He further reproduced the phenomenon with his own blood stored in the same conditions as the Camaldoli relic. He stated that, "There is no univocal scientific fact that explains why these changes take place. It is not enough to attribute to the movement the ability to dissolve the blood, the liquid contained in the Treasure case changes state for reasons still to be identified." He ultimately argued that "there's blood, no miracle". saints from Campania and virtually nowhere else. A team of three Italian chemists managed to create a liquid that reproduces all the characteristics and behavior of the liquid in the vial, using only local materials and techniques that were known to medieval workers. Jordan Lancaster leaves open the possibility that the practice was a Christian survival of a pagan ritual intended to protect the locals from unexpected eruptions from Mount Vesuvius.
Қазынаның мұражайы
Сан-Януариус қазынасы – жеті ғасыр бойы папалар, корольдер, императорлар, белгілі және қарапайым адамдардан жиналған тамаша туындылар мен сыйлықтар жинағы. Сарапшылар тобының жинақтағы барлық заттарды талдау нәтижесінде жүргізген зерттеулеріне сәйкес, Сан-Януариус қазынасының құндылығы Ұлыбританияның королевасы Елизавета II-нің және Ресей патшасының тәждерінен де жоғары. Қазына – бұл өнер шедеврлерінің бірегей жинағы, ол 1527 жылы Неаполь қаласының шешімімен құрылған ежелгі бейтарап мекеме – Сан-Януариус шіркеуінің өкілдігінің арқасында бүгінгі күнге дейін сақталған. Бүгінде қазына Сан-Януариус қазынасы мұражайында қойылған, оның кіреберісі Неаполь күмбезінің оң жағында, аркадалардың астында орналасқан. Мұражайға бару арқылы Сан-Дженнаро шіркеуіне собор жабық болған кезде де кіруге болады.