Кіріспе
Тахограф – көлік құралына орнатылатын, оның жылдамдығы мен қашықтығын автоматты түрде, сондай-ақ жүргізушінің таңдаған режимдердегі іс-әрекеттерін тіркейтін құрылғы. Көлік қозғалыста болғанда жүргізу режимі автоматты түрде қосылады, ал қазіргі тахографтардың бас бөліктері көлік тоқтағанда әдетте басқа жұмыс режиміне ауысады. Жүргізуші қозғалыссыз тұрғанда демалыс және қолжетімділік режимдерін қолмен таңдай алады. Тахограф жүйесі көлік құралының беріліс қорына орнатылған жіберуші құрылғыдан, тахографтың бас бөлігінен және жазу құралынан тұрады. Тахографтардың бас бөліктері аналогты немесе цифрлық типте болады. 2006 жылғы 1 мамырдан бастап ЕО-да өндірілген барлық көлік құралдары цифрлық тахограф бас бөлігімен жабдықталуы тиіс. Аналогты тахографтар үшін жазу құралы – мақта жабынмен қапталған қағаз дискілер, ал цифрлық тахографтар үшін екі түрлі жазу құралы бар: ішкі жад (әр түрлі жүктеу құрылғылары арқылы ddd файлы түрінде оқылуы мүмкін) және флеш-жады бар микрочипті қамтитын цифрлық жүргізуші карталары. Цифрлық жүргізуші карталары мәліметтерді кейіннен ddd файлы ретінде оқылатын форматта сақтайды. Бұл файлдар – ішкі жадтан жүктеу құрылғысымен оқылғандар да, жүргізуші карталарынан оқылғандар да – тахографты талдау/архивтеу бағдарламасына импортталуы мүмкін. Жүргізушілер мен олардың жұмыс берушілері өздерінің іс-әрекеттерін дәл тіркеуге, жазбаларды сақтауға (ішкі жадтан және жүргізуші карталарынан алынған файлдардың барлығы сақталуы керек) және жүргізушілердің жұмыс уақытын реттейтін ережелерді сақтауға жауапты көлік органдарына талап бойынша ұсынуға заңды міндетті. Олар теңіз саласында да қолданылады, мысалы, Рейн өзеніндегі кеме қатынасы жөніндегі Орталық комиссия арқылы.
the device used for recording vehicle data
A tachograph is a device fitted to a vehicle that automatically records its speed and distance, together with the driver's activity selected from a choice of modes. The drive mode is activated automatically when the vehicle is in motion, and modern tachograph heads usually default to the other work mode upon coming to rest. The rest and availability modes can be manually selected by the driver whilst stationary. A tachograph system comprises a sender unit mounted to the vehicle gearbox, the tachograph head and a recording medium. Tachograph heads are of either analogue or digital types. All relevant vehicles manufactured in the EU since 1 May 2006 must be fitted with digital tachograph heads. The recording medium for analogue heads are wax coated paper discs, and for digital heads there are two recording mediums: internal memory (which can be read out with one of a variety of download devices into a so called ddd file) and digital driver cards containing a microchip with flash memory. Digital driver cards store data in a format that can later also be read out as a ddd file. These files – both those read from internal memory with a download device, and those read from the driver cards – can be imported into tachograph analysis/archival software. Drivers and their employers are legally required to accurately record their activities, retain the records (files from internal memory and from driver cards must both be retained) and produce them on demand to transport authorities who are in charge of enforcing regulations governing drivers' working hours. They are also used in the maritime world, for example through the Central Commission for Navigation on the Rhine.
Шығу тегі
Тахограф бастапқыда теміржолдар үшін енгізілген, осылайша компаниялар бұзушылықтарды жақсырақ тіркеуге мүмкіндік алды. Оны мемлекеттік қызметкер, инженер және жазушы Max Maria von Weber ойлап тапты. Даниэль тахометрі 1844 жылдан бері теміржол саласында қолданылып келеді. Хаслер оқиға тіркегіші 1920 жылдары пайда болды.
Ережелер
Қоғамдық қауіпсіздік үшін көптеген елдерде автобустар мен жүк көліктері сияқты кейбір көліктердің жүргізушілерінің жұмыс уақытына шектеулер қойылады. Тахограф осыны қадағалауға және қажетті демалыстарды алуды қамтамасыз етуге көмектеседі.
Германияда (тарихи)
1952 жылғы 19 желтоқсандағы Verkehrs Sicherungs Gesetz (Германияның Жол қауіпсіздігі заңы) Германияда 7,5 тоннадан асатын барлық коммерциялық көліктер үшін тахографтарды міндетті етті. 1953 жылғы 23 наурыз және 23 желтоқсаннан бастап, барлық жаңа коммерциялық көліктер мен автобустар Straßenverkehrs Zulassungs Ordnung § 57a заңына сәйкес осы құрылғымен жабдықталуы тиіс. Тахографтар жалпы салмағы 3,5 тоннадан асатын және кемінде 9 жолаушыны тасымалдауға құрылған көліктерде міндетті, егер көлік коммерциялық мақсатта пайдаланылса. Олар жол стандарты ұйымдары жүргізушілердің жұмыс және демалыс уақытын тексеру үшін, сондай-ақ жол-апаттық жағдайларды тергеу кезінде қолданылады. Жүргізуші өзімен бірге ағымдағы аптаның барлық күндеріне және өткен аптаның соңғы күні жүргізген кезеңге қатысты тахограф жазбаларын алып жүруі керек. Компаниялар осы жазбаларды 1 жыл сақтауға міндетті. Германиядағы жұмыс уақыты ережелерінің 16-тармағы, егер жазбалар жұмыс уақытын растау үшін пайдаланылса, сақтау мерзімін 2 жылға дейін ұзартады.
ЕО-да
ЕЭК 3821/85 ережесі 1985 жылғы 20 желтоқсаннан бастап жол көлігіндегі бақылау құрылғылары туралы, 1986 жылғы 29 қыркүйектен бастап ЕЭК-те тахографтарды міндетті етті. (Регламент 1463/70, Регламент 2828/77-мен толықтырылып, 1979 жылғы 1 шілдеден бастап тахографтарды міндетті етті. Осы регламенттерге сілтемелер 3821/85 регламентінде бар). "Халықаралық тасымалмен айналысатын жүргізушілердің жұмысына қатысты еуропалық келісім" (AETR, француз тілінде "Accord Européen sur les Transports Routiers") 1985 жылғы 31 шілдеде күшіне енді. 2007 жылғы 11 сәуірде қабылданған Еуропалық Одақтың 561/2006/ЕҚ регламенті кәсіби жүргізушілердің жұмыс істеу және демалу уақытын белгіледі. Бұл уақыт аралықтарын жұмыс берушілер, полиция және басқа да уәкілетті органдар тахографтың көмегімен тексеруге болады. 2014 жылғы 4 ақпандағы Еуропалық Парламент пен Кеңестің (ЕО) 165/2014 регламенті 3821/85 регламентін жойды және 561/2006 регламентіне өзгерістер енгізді. 2014 жылғы регламент "ақылды" тахографтардың техникалық талаптарын енгізді. "Ақылды" тахограф күнделікті жұмыс кезеңінің басталуы мен аяқталуында, сондай-ақ жинақталған жүргізудің әрбір үш сағаттық аралығында автомобильдің орнын жаһандық спутниктік навигациялық жүйе арқылы автоматты түрде тіркейді.
Аналогты тахографтар
2006 жылғы 1 мамырға дейін шығарылған көптеген тахографтар аналогты типте болды. Кейінгі аналогты тахограф бас үлгілері модульдік конструкцияға ие, бұл бас машинаның приборлық тақтасындағы стандартты DIN ұясына орнатуға мүмкіндік береді. Бұл физикалық өлшемдері бірдей жасалған болашақ цифрлық модельдерге салыстырмалы түрде оңай жаңартуға жол ашады. Аналогты тахографтың басы 24 сағаттық айналымды қамтитын, балауыз жағалған қағаз дискіде сызықтар салып жүру үшін қаламдарды пайдаланады. Егер дискіні 24 сағаттан астам уақытқа бас ішінде қалдырса, екінші сызық бірінші сызықтың үстіне жазылады, және дискі алынғанға дейін осылай жалғаса береді. Дискіні оның арналу мерзімінен ұзақ пайдалану ЕО 561/2006 регламентін бұзу болып табылады. Жылдамдық және қашықтық өрістерінде бірнеше бір-біріне үстіне жабысқан сызықтарды оқуға болады, бірақ белсенділік өрісінде бұл қиын, себебі бір сызық екіншісімен оңай жасырылуы мүмкін. Аналогты тахографтың бас жақтары жүргізушіге дискіні ауыстыру қажеттігі туралы ешқандай хабарлама бермейді. Аналогты деректер көзбен қарап алынады және қолмен талдау құралдарымен күшейтілуі мүмкін. Аналогты дискілерді компьютер арқылы электронды түрде сканерлеуге және талдауға болады, бірақ бұл аналогты-цифрлық түрлендіру процесі ең жақсы нәтижелер алу үшін адам сарапшысының түсіндіруін қажет етеді, себебі бастапқы дискідегі кір немесе балауыз бетіндегі сызаттар сияқты кемшіліктер сызықтар ретінде қате оқылуы мүмкін.
Аналогтық диаграмма (ЕО)
Аналогтық кесте ЕО стандартында мақұлданған болуы керек. Мақұлданған ел кестеге жазылған, мысалы, E11 белгісі кестеге Ұлыбританияда ЕО-да қолдануға рұқсат етілгенін көрсетеді. Кесте ауыр қағаздан жасалған, беті қара түсті және жұқа ақ жабынмен қапталған, оған бірнеше белгілер басылған. Қағаздың астындағы қара қағазды көрсету үшін бетін сызып немесе сүртіп алуға болады. Бұл сиясыз іздер жасауға мүмкіндік береді. Кестенің ортасында груша тәрізді тесік бар, ол тахографтың басына орнатылғанда дұрыс туралануын қамтамасыз етеді. Стилустің балауыз бетіне тиіп қалуын болдырмайтын, оны кері бұрып салуға кедергі келтіретін ешқандай құрылғы жоқ. Орталық бөлігі жүргізушіге қолмен жазылатын ақпаратты сақтау үшін арналған. Бұл жүргізушінің аты-жөні, дискіге қатысты күндер, спидометрдің бастапқы және соңғы көрсеткіштері және көліктің тіркеу белгісін қамтиды. Бас балауыз бетінде үш із қалдырады. Бұл іздер үш жеке стилус немесе бір көп мақсатты стилус арқылы жасалады. Орталық бөлікке ең жақын із – қашықтық ізбегі. Стилус жүрілген қашықтыққа қарай жоғары-төмен қозғалады, «V» ізбегі деп аталатын зигзаг үлгісін құрайды. Әр 5 километр сайын толық бұрылыс жасалады, сондықтан әрбір «V» 10 километрді білдіреді. Зигзагтарды санау арқылы жүрілген жалпы қашықтықты есептеп, орталық бөліктегі спидометр көрсеткіштерімен салыстыруға болады. Белгілі бір күндегі іздің соңғы орны мен келесі күнгі бастапқы орнының салыстырылуы көліктің аралық уақытта қозғалғанын көрсетеді. Орталық аймақтағы із – режим ізбегі. Жүргізушінің белсенділігі осы аймақта көрсетіледі және әрқашан жүргізу, басқа жұмыс, қолжетімділік немесе демалыс ретінде көрсетіледі. Ескі тахографтар режимін белсенділік жолағындағы төрт концентрлік жолдың бірінде жұқа сызық түрінде көрсеткен. Бұл бас құрылғылары қолмен басқарылатын бас деп аталды, өйткені режимді ауыстырғыш арқылы белсенділік қолмен таңдалды. Автоматты бас құрылғылары қолмен басқарылатын бас құрылғыларын ығыстырды және олардан екі негізгі аспектіде ерекшеленеді. Біріншіден, автоматты бас құрылғысы режимді ауыстырғыштың орнатылуына қарамастан, көлік қозғалғанда жүргізу режимін әрқашан көрсетеді. Осы себепті жүргізу режимін режимді ауыстырғыш арқылы таңдауға болмайды. Екіншіден, белсенділік кестеде әртүрлі қалыңдықтардағы блок іздері ретінде көрсетіледі. Тынығу режимі жұқа сызық, қолжетімділік сәл қалың сызық, басқа жұмыс одан да сәл қалың және жүргізу ізбегі ең қалың болып көрінеді. Сыртқы жиектің жанындағы із – жылдамдық ізбегі. Дискіге жылдамдық шкаласы басылған, ал стилус кез келген уақытта көліктің жылдамдығына сәйкес белгі жасайды. Жылдамдық дұрыс тіркелуі үшін кестенің ең жоғары жылдамдық (Vmax) көрсеткіші тахографтың бас құрылғысымен сәйкес болуы керек. Жоғары жылдамдықтағы іздің қашықтық ізбегінде тығыз орналасқан зигзаг үлгісімен сәйкес келуі күтіледі. Дискінің сыртқы шеңбері 24 сағаттық шкаламен толықтырылған. Кестенің артқы бетіне жүргізушіге алдыңғы жағындағы ақпаратқа қолмен жазу арқылы қосымшалар немесе түзетулер енгізуге мүмкіндік беретін тор басылған.
Аварияларды тексеруде қолдану
Германияда ережелерді сақтаудан басқа, тахографтар көбінесе жылдамдық режимін бақылау және оны бұзғандарды жазалау үшін қолданылады. Бұл тәжірибе 1990 жылдары Германияның жоғары аймақтық сотымен бекітілді. Сонымен қатар, жол апаты болғаннан кейін дискілер микроскоп арқылы тексеріліп, соқтығысқан жерде болған жағдай анықталады.
Құқық бұзушылық
Тахографтармен түрлі тәсілдермен манипуляция жасауға болады, мысалы, маркерді сәл бұрау, қолдың қозғалысын резеңке немесе көбікпен тоқтату, құрылғыны қысқа мерзімге тоқтандыру, магнит арқылы беріліс қозғалысын анықтаудан уыстау немесе (ескі аналогты) тахографтың қуат көзін өшіру үшін сақтандырғышты жарып, жұмысын толығымен тоқтату, нәтижесінде ешқандай ақпарат жазылмайды. Сонымен қатар, міндетті жұмысты бастағанда кестені "салуды ұмыту" жағдайы да болады. Дискілерді рұқсатсыз алмастыру (содан кейін екеуінің біреуін тастап, кейбір іс-әрекеттерді "жасыру") Еуропа бойынша кеңінен таралған. "Ghosting" – бұл тағы бір көп тараған амал, онда екінші кестеге жүргізуші туралы жалған мәліметтер енгізіліп, алыс қашықтыққа бару кезінде кабинада екінші жүргізушінің бар екенін көрсетуге тырысады, бұл бір жүргізушінің күндік жұмыс уақытында орындалуы мүмкін емес.
ЕС-те цифрлық тахографты енгізу
Цифрлық тахографтар сигналдарды шифрланған түрде жіберіп, құрылғыны бұрмалауды әлдеқайда қиындатады. ЕО 1360/2002 регламенті жоғарыда сипатталған және 2005 жылғы 1 тамыздан кейін өндірілген барлық көліктер үшін цифрлық тахографтарды міндетті етеді. 2006 жылғы 1 мамырдан бастап ЕЭК регламенті VO(EWG)3820/85-ке сәйкес келетін барлық жаңа көліктерге цифрлық тахографтар талап етілді, бұл туралы 2006 жылғы 11 сәуірдегі Еуропалық Одақтың ресми хабарламасы L102-де жарияланған. Мексикада цифрлық тахографтар 1994 жылдан бері қолданылып келеді, бірақ бұл федералдық регламент емес. Мексикада жақында жүзеге асырылған жаңа технологиялар GPS мүмкіндіктерін қамтиды, мысалы, карта жасау, биіктік және орналасқан жерге байланысты бейне жазуды іске қосу.