Кіріспе

Теңізде тіршілік ететін, жалпақ құрттарға ұқсас жануарлар тобы.

Acoelomorpha – теңіз немесе тұзды-ащы суларда тіршілік ететін, өте қарапайым және кішкентай, жұмсақ денелі жануарлардың субфиласы, олардың денесі планулаға ұқсас ерекшеліктерге ие. Олар көбінесе шөгінділердің ұсақ бөлшектері арасында, планктон ретінде жүзіп немесе балдырлар мен маржандар сияқты басқа организмдердің үстімен қозғалады. Екі тұщы су түрлерін қоспағанда, барлық белгілі ацеломорфтар теңіздік жануарлар болып табылады.

Этимология

"Акоэломорф" термині ежелгі грек тіліндегі ἀ сөзінен туындайды, ол жоқтығы немесе болмауының белгісі болып табылатын альфа-приватив, κοιλία – "қуыс", ал μορφή – "тұлға" деген мағынаны білдіреді. Бұл ацеломорфтардың дене қуысы сұйықтықпен толтырылмаған құрылысқа ие екенін көрсетеді.

Жіктеу

Ацеломорфалар субфилумы екі класқа бөлінеді. Кем дегенде 408 сипатталған түр бар, олардың көпшілігі Акоела класындағы Crucimusculata инфрақатарына жатады. Акоелалар - оннан астам тұқымдасқа жататын, кішкентай жалпақ құрттар. Немертодерматидалар - екі тұқымдасқа бөлінетін, көбінесе интерстициалдық, миллиметрлік мөлшердегі құрттар.

Филогения

Ацеломорфтардың жұмсақ денелері және кейбір маңызды екіжақты белгілерінің жоқтығы оларды жіктеуді қиындатады. Дәстүрлі түрде, фенотиптік ерекшеліктерге сүйене отырып, ацеломорфтар Платигельминттер типіне жатқызылды, ол бұрын барлық басқа екіжақты типтердің туыс тобы деп есептелді. Алайда, 20-шы және 21-ші ғасырлардың тоғысында жүргізілген молекулалық филогенетикалық зерттеулер олардың платигельминттермен тығыз байланысты емес, жылдам эволюцияға ұшыраған организмдер екенін көрсетті, соның салдарынан жалпақ құрттардың полифилиясы анықталды. Шындығында, Акоэломорфалар екіжақты эволюцияның кілті болып табылатын, жеке және терең тармақталған типті құрайтын сияқты. Дегенмен, олардың эволюциялық жақындығы әлі де түсініксіз, себебі олар барлық басқа екіжақты жануарлардың туыс тобы болуы мүмкін.

Сонымен қатар, морфологиялық, даму және молекулалық белгілерді салыстыру екі мәселені көтерді. Ксенотурбеллида ацеломорфтардың туыс тобы болып табылады, Xenacoelomorpha кладын құрайды. Акоэломорфа мен Ксенотурбелла арасындағы жақын эволюциялық байланыс морфология (эпидермалық кірпіктердің құрылымы), эмбриология (жемелі дербес сатысыз тікелей даму) және жүздеген белоктардың біріктірілуімен расталады. Ксенакоэломорфаның екіжақты жануарлар арасындағы филогенетикалық орны, таксондық және гендік сынамалардың артуына, жарияланған деректердің (қайта) талдауына және филогеномдық зерттеулерде тізбектік эволюцияның күрделі модельдерін қолдануға қарамастан, әлі де толық анықталған жоқ. Екі эволюциялық гипотеза арасында қайшылық бар: бір жағынан, Ксенакоэломорфалар деутеростомдардағы Амбулакрарияның туыс тобы (яғни, Ксенакоэломорфа гипотезасы), ал екінші жағынан, Ксенакоэломорфалар барлық басқа екіжақты жануарлардың туыс тобы (яғни, Нефрозоа гипотезасы). Алайда, Нефрозоа гипотезасы филогеномдық қорытындыларды жасауда модельдік қателерге байланысты әдістемелік қателерді көрсетеді. Ацеломорфтардың жүйке жүйесі кірпіктелген эпидермис астындағы бойлық жүйке шоғырларынан тұрады. Алдыңғы бөлігіне жақын, бұл шоғырлар сақина тәрізді комиссурамен біріктіріледі, бірақ нағыз миды құрамайды, дегенмен бұл ұйым екіжақты жануарлардың жүйке жүйесінің басқа да дамыған түрлеріндегі басқару орталығының алғышарты болды деп болжанады. Басы кесілгеннен кейін, мұндай "ми" (немесе ми тәрізді ганглий) бірнеше апта ішінде жаңадан өседі. Сезім органдары гравитацияға бағдарлануға көмектесетін статоцист және кейбір жағдайларда жарықты сезуге қабілетті ататек пигменттік дақтарды қамтиды.