Соғыс машиналарынң шабуылы: 1966 жылғы Лондон оқиғасы

Кіріспе

Doctor Who

"Соғыс машиналарын" британдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Doctor Who" үшінші маусымының оныншы және соңғы сериясы болып табылады, ол алғаш рет 1966 жылдың 25 маусымынан 16 шілдесіне дейін 4 апталық бөлімдерде көрсетілді. Сериал 1960-шы жылдардағы Лондон қаласында, Пошта мұнарасының құрылысы аяқталғаннан кейін орын алады. Сериалда уақыт саяхатшысы Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) және теңізші Бен Джексон (Майкл Крейз) өздігінен ойлайтын WOTAN компьютерінің (Геральд Тейлордың дауысы) WOTAN басқаруындағы қауіпті "Соғыс машиналарын" көмегімен Лондонға шабуыл жасауына жол бермеу үшін бірлесіп жұмыс істейді. Бұл сериал Джеки Лейннің Додо Чаплет рөлінен кетуін, сондай-ақ Майкл Крейз бен Аннеке Уиллстің жаңа серіктері Бен мен Поли рөлінде алғаш рет пайда болуын көрсетеді. Бұл Аннеке Уиллс пен Майкл Крейзді бейнелейтін жалғыз толық серия, сонымен қатар Уильям Хартнелл дәуіріндегі соңғы толық серия болып табылады.

Сюжет

ТАРДИС Лондонға, Пошта мұнарасына жақын жерге қонады, онда Бірінші Доктор мен Додо ВОТАН-ды (Оперативтік ой-пікірдің аналогы – қысқартылған атауы) жасаған профессор Бреттпен кездеседі. Төрт күннен кейін ВОТАН әлемнің басқа да ірі компьютерлерімен байланысып, оларды басып алады, соның ішінде Ақ үй, Кейп-Кеннеди және Корольдік теңіз күштерінің компьютерлері. Додо Поллимен, Бретттің хатшысы, Inferno түнгі клубына барады, онда олар Бен Джексонмен танысады, ал Доктор Сэр Чарльз Саммер басқаратын ВОТАН туралы Корольдік ғылыми клубтың мәжілісіне қатысады. Брет мәжіліске барар алдында ВОТАН оны гипнозға түсіреді. Содан кейін ол электроника саласындағы әріптесі Кримптонды шақырып, оны ВОТАН-ға алып келеді, онда ол да компьютердің ықпалына көнеді. Тауэрдегі қауіпсіздік жетекшісі, майор Грин де басып алынады және телефон арқылы түнгі клубтағы Додоға ВОТАН-ның басқару сигналдарын жібереді. Гипноздық бақылауын пайдалана отырып, ВОТАН Лондон төңірегінде он екі роботтық соғыс машинасы құрылысын жүргізу үшін жұмыс күшін жинақтайды. Осы машиналардың бірі Ковент-Гардендегі қоймада, Inferno түнгі клубының жанында салынады. Келесі күні Доктор Бретке Пошта мұнарасынан телефон соғып, оның ВОТАН бақылауында болуы мүмкін екенін сезеді. Доктор қазір бақылауда деп ойлап, Додо соғыс машиналарының Лондонның стратегиялық нүктелерінде салынып жатқанын айтады. Доктор оның гипноздық ықпалынан құтылады, ал ол сэр Чарльздың әйелімен елде қалып, емделуге жіберіледі. Доктор Бенді түнгі клубтың маңындағы аймақты тексеруге жібереді, онда ол толық құрастырылған соғыс машинасының болғанын анықтайды. Бенді машина байқайды, ал қазір гипнозға түскен Поли оны ұстайды. Бен соғыс машиналарының келесі күні сағат 12-де шабуылға шығу жоспарланғанын біледі. Ол қашып, Доктор мен сэр Чарльзға хабарлайды. Поли ВОТАН-ның жазалауы үшін Тауэрге қайта жіберіледі. Сэр Чарльзтың тапсырмасымен әскерлік топ қойманы тексеруге кіріседі. Олар кері шегінуге мәжбүр болады, бірақ Доктор машинаның алдында тұрғанда, ол тоқтап қалады – ол толыққанды бағдарламаланбаған еді. Ұзақ өтпей тағы бір соғыс машинасы – Машина 9 – көшеге шығып жатыр деген хабар таралады. Доктор машинаны электромагниттік күш өрісіне қамап, оны ВОТАН-ды жою үшін қайта бағдарлайды. Бен Пошта мұнарасына барып, Полиді ВОТАН бөлмесінен шығарып алады, ал машина кіріп, қозғалмай тұрған компьютерге шабуыл жасайды. Кримптон қаза табады, бірақ ВОТАН басқа он соғыс машинасына шабуыл жасау бұйрығын беруге үлкермей жойылады. Брет және гипнозға түскен басқалардың бәрі қалыпқа келеді. Бен мен Поли Докторды ТАРДИС-те күтіп алады, Додоның Лондонда қалуды шешкенін хабарлайды. Доктор оларға алғыс айтып, полиция бөлімшесіне қадам басады – Бен мен Поли оның ізінен келеді. Содан кейін олар кенеттен уақыт пен кеңістікке ұшып кетеді.

The TARDIS lands in London, near the Post Office Tower, where the First Doctor and Dodo meet Professor Brett, the creator of WOTAN (short for Will Operating Thought ANalogue). In four days' time, WOTAN will be linked to other major computers across the world to take them over, including those of the White House, Cape Kennedy and the Royal Navy. Dodo goes with Polly, Brett's secretary, to the Inferno nightclub, where they meet Ben Jackson, while the Doctor attends a Royal Scientific Club meeting about WOTAN, led by Sir Charles Summer. Before Brett can depart for the meeting, he is hypnotised by WOTAN. He then fetches Krimpton, an electronics colleague, and takes him to WOTAN, where he, too, is possessed by the computer. Major Green, the chief of security in the Tower, is also taken over, and sends WOTAN's control signals to Dodo at the nightclub via telephone. Using its hypnotic control, WOTAN enlists a workforce to construct twelve robotic War Machines around London. One of these machines is built in a warehouse in Covent Garden, close to the Inferno nightclub. The next day, the Doctor telephones Brett at the Post Office Tower, and is nearly possessed by WOTAN. Thinking the Doctor is now controlled, Dodo reveals that the War Machines are being constructed in strategic points in London. The Doctor breaks WOTAN's hypnotic control over her, and she is sent to stay with Sir Charles's wife in the country to recover. The Doctor sends Ben to investigate the area around the nightclub, where he discovers a War Machine, now fully assembled. Ben is detected by the Machine, and caught by the now hypnotised Polly. Ben learns that the War Machines are to attack at noon the next day. He escapes and alerts the Doctor and Sir Charles. Polly is sent back to the Tower to be punished by WOTAN. Under Sir Charles's instruction, an army taskforce investigates the warehouse. They are forced to retreat, but when the Doctor stands before the Machine, it stops—it had not been completely programmed. Soon after, there are reports of another War Machine—Machine 9—taking to the streets. The Doctor traps the Machine in an electromagnetic forcefield and reprogrammes it to destroy WOTAN. Ben goes to the Post Office Tower and drags Polly out of the WOTAN room as the Machine enters and attacks the immobile computer. Krimpton is killed, but WOTAN is destroyed before it can give the order for the other ten War Machines to commence their attack. Brett and all the others who have been hypnotised return to normal. Ben and Polly meet the Doctor at the TARDIS, to explain that Dodo has decided to stay in London. The Doctor thanks them and heads into the police box—followed by Ben and Polly. They are then suddenly whisked off into time and space.

Өндіріс

Бұл әңгіменің жұмыс атаулары "Компьютерлер" болды. Бұл оқиғаның идеясы Кит Педлер сериалға ғылыми кеңесші лауазымына сұхбат берген кезде туындады. Продюсерлер барлық үміткерлерден жаңа салынған Пошта мұнарасы бір күні қалай билікке келсе, не боларын сұрады. Педлер бұл телефон желісі арқылы сыртқы әлеммен байланыс жасайтын, қате компьютердің ісі болуы мүмкін деп ұсынды. Продюсерлер бұл идеяны ұнатып, Педлерге жұмыс ұсынды және осы идеяны сценарийге дамытты ("Оқиға идеясы" деп көрсетілген санаулы сценарийлердің бірі). Содан кейін Пэт Данлоп Педлердің идеясы бойынша толық телеспекльдер жиынтығын жазуға шақырылды, бірақ басқа жұмыстармен айналысқаннан кейін жұмыстан бас тартты, ал телеспекльдерді кейіннен бұрынғы сериалдың ("Жабайылар") авторы болған Иан Стюарт Блэк аяқтады. "Соғыс машинасының" тек бір ғана декорациясы жасалды, өндіріс тобы түрлі машиналарды көрсету үшін сандарды өзгертіп отырды. Бұл сериалдағы әрбір бөлімнің аты стандартты бөлімдерден өзгеше стильде жазылған. "Doctor Who" логотипі жоғалып кеткеннен кейін, атаудың үстіне жазылуының орнына экран сол жағында төрт кері түсті тіктөртбұрыштары бар қатты фонға ауысады (ескі үлгідегі компьютерлік перфокартаны еске түсіреді). Атау бір буыннан бір сөзбен жоғары қарай жылжиды – "THE", "WAR", "MACH", "INES" – соңында толық атау екі жолға бөлініп жарқырап шығады. Келесі жарқырауда сценарий авторы, одан кейін "ЭПИЗОД" сөзі, ал соңғы жарқырауда нақты эпизод нөмірі көрсетіледі. Осы атылым тізбегіндегі барлық әріптер сол кезде магниттік сиямен таңбаларды тану үшін жиі қолданылатын сандық E 13B шрифтына негізделген шрифтпен жазылған. Әрбір төрт эпизодтың атылым тізбегінде шамалы өзгерістер бар. Продюсерлер қазіргі заманғы Жерде көбірек эпизодтарды түсіру туралы шешім қабылдады, себебі көрермендер бұрынғыдай тарихи эпизодтардан жалыққан деп ойлады. Осының нәтижесінде бұл оқиға тарихи оқиғалардан бас тартудың басталуын білдіреді. Келесі екі тарихи оқиға, "Контрабандистер" ("Соғыс машиналарынан" кейін) және 4-ші маусымдағы "Гайлендтер", 19-шы маусымдағы "Қара орхидеяға" дейін соңғы тарихи оқиғалар болуы керек еді. Бұл оқиға сонымен қатар Докторды оқиғадағы кейіпкерлердің бірі "Доктор Хью" деп атаған сирек жағдайлардың бірі, егер бұл оқиға оқыс болмаса.

Working titles for this story included The Computers. The idea for this story came about when Kit Pedler was being interviewed for a position as science adviser to the series. The producers asked all of the interviewees what would happen if the recently built Post Office Tower somehow took over. Pedler suggested that it would be the work of a rogue computer that communicated with the outside world by means of the telephone system. The producers liked this suggestion and not only offered Pedler the job but developed the idea into a script (one of the few to feature a 'Story Idea by' credit). Pat Dunlop was then hired to write a full set of teleplays from Pedler's idea, but quit after becoming busy with other work, and the teleplays were subsequently done by Ian Stuart Black, who had also written the previous serial, The Savages. Only one War Machine prop was actually constructed; the production team changed the numbers, to represent the different machines. The titling style of each episode in this serial differs from the standard titles of other serials. Instead of a title overlay, after the "Doctor Who" logo has faded, the screen shifts to a solid background containing four inversely coloured rectangles aligned down the left hand side (reminiscent to an old style computer punched card). The title, one syllable at a time, scrolls upwards—"THE", "WAR", "MACH", "INES"—with a final flash displaying the complete title on two lines. Another flash reveals the writer, the next flash reveals the word "EPISODE", and the final flash shows the actual episode number. All of the lettering displayed in this titling sequence is shown in a typeface based on the numeric E 13B font that was then in common use for magnetic ink character recognition. Each of the four episodes' title sequences have slight variations to them. The decision to set more episodes on present day Earth was taken because the producers felt that the audience was becoming bored with the purely historical episodes that had been a major element of the show to date. As a result, this story marks the beginning of the turn away from historical stories. The next two historical stories, The Smugglers (which immediately follows The War Machines) and Season 4's The Highlanders, were to be the last purely historical stories until Season 19's Black Orchid. This story is also one of the very rare instances where The Doctor is referred to as "Doctor Who" by a character in the story, aside from when intended to be comical.

Кастинг

Сандра Браянт "The Macra Terror" фильмінде Джон Харви сияқты түсті. Джон Ролф кейінірек "Ай базасында" Сэм және "Жасыл өлімде" Фелл рөлін ойнады. Фрэнк Джарвис кейін "Админ" фильмінде Анкх, ал "Кроллдың күші" фильмінде Скарт рөлін сомдады. Майкл Крейз 4-ші эпизодта естілген полицейдің дауысын жазды. WOTAN алғашқы үш эпизодтың соңында "And WOTAN" деген аталыммен көрсетілді, бұл сериядағы ойдан шығарылған кейіпкердің өзі ретінде көрсетілген жалғыз жағдай. Джеки Лейннің келісімі осы оқиғаның өндірісінің ортасында аяқталды. Ол екінші эпизодтан кейін қайтадан көрінбейді; Додоның кадрдан тыс кеткені туралы Поли Докторға хабарлайды. BBC жаңалықтар оқырманы Кеннет Кендалл өзінің ролінде пайда болды. Сол сияқты, радио хабаршысы Дуайт Уайлидің дауысы естіледі. Майк Рид, кейіннен комедия актері және "ИстЭндерс" сериалындағы Франк Батчер рөлімен танылды, эпизодтық рольде түсті.

Жоғалған эпизодтарды қалпына келтіру

Саундтрегінен басқа (жанкүйерлер эфирден жазған), бұл сериал 1970-ші жылдары эпизодтарды жою кезінде жоғалып кетті. Оқиғаның түпнұсқа бейнежазбалары Уильям Хартнеллдің соңғы түсірілген сериалдарының бірі болды және 1974 жылдың наурызына дейін сақталды. BBC Enterprises-те сақталған 16 мм фильмнің тележазбалары да осындай жағдайдағы соңғы туындылар болды, олар 1978 жылдың басына дейін сақталды, материалды жаппай жою жанкүйер Иан Левиннің араласуымен тоқтатылғанша. 1978 жылдың соңында Австралиядағы коллекционер 2-ші эпизодтың көшірмесін ұсынды. Кейін 1984 жылы Нигериядан барлық төрт эпизодтың көшірмелері қайтарылды. 2, 3 және 4-ші эпизодтарда қиылымдар болды, бірақ олардың көпшілігі 2-ші эпизодтың басқа көшірмесі, BBC-нің Blue Peter бағдарламасындағы промо-материал және Австралиядан алынған цензураланған фрагменттердің арқасында қалпына келтірілді. Кейбір қалпына келтірілген кадрларға сәйкес саундтрек болмады, сондықтан жоғалған дыбыс эфирден жазбалардан қалпына келтірілді. «Соғыс машиналарын» қазіргі уақытта Уильям Хартнелл дәуірінен сақталған соңғы толық сериал деп есептеледі; келесі сериал («Контрабандистер») толығымен жоқ, ал Хартнеллдің соңғы сериалдарының («Оныншы планета») 4-ші эпизоды жоғалған. Қазіргі таңда BBC мұрағатында Майкл Крейз бен Эннеке Уиллс Бен мен Поли рөліндегі жалғыз толық сериал осы болып табылады. Бүгінгі күні тек 3-ші және 4-ші эпизодтар ғана бастапқыда жоспарланғандай толық сақталмаған. 3-ші эпизодта Кримптонмен болған қысқа диалог жоқ. Бұл VHS нұсқасында WOTAN-ның кадрымен және эфирден жазбалардан алынған диалогпен ауыстырылды. Сонымен қатар, 3-ші эпизодта қоймадағы шайқастың шамамен 59 секундтық бөлігі жоқ. Алайда, бұл көрініс VHS нұсқасында жарияланбады, себебі бос орынды толтыруға жеткілікті визуалды материал жоқ деп саналды. 4-ші эпизодта тек аз ғана материал жоқ. Біріншісі телефон будкасындағы адамға қатысты. Телефонмен сөйлесіп жатқан адамның жақын кадрының бір бөлігі жоғалды, бірақ бұл VHS нұсқасында телефон будкасының алыс кадрының басына аудио қосылып өтеліп шықты. Сонымен қатар, Полли ВОТАН-ға есеп бергенде диалогтың екі жолы жоқ. DVD нұсқасында барлық эпизодтар қайта құрастырылып, бастапқы ұзындығына келтірілді, сондай-ақ эпизодтардың барлық түрлі көздерден қалай қайта құрастырылғандығын көрсететін 9 минуттық деректі фильм бар.

Aside from its soundtrack (recorded off air by fans), this serial was lost in the junking of episodes in the 1970s. The master videotapes for the story were the last of those starring William Hartnell to be wiped, surviving until March 1974. The 16 mm film telerecording copies held by BBC Enterprises were also the last of their kind to be destroyed, surviving until early 1978, shortly before the junking of material was halted by the intervention of fan Ian Levine. In late 1978, a collector in Australia provided a copy of episode 2. Later in 1984 copies of all four episodes were returned from Nigeria. Episodes 2, 3 and 4 all had cuts to them, but most have been restored due to a combination of the other copy of episode 2, material used in a promotional item on the BBC's Blue Peter and censored clips from Australia. Some of the restored footage did not have its accompanying soundtrack, and so the missing sound was restored from the off air recordings. The War Machines is currently the last surviving complete serial from the William Hartnell era; the following serial (The Smugglers) is entirely missing, while Hartnell's final serial (The Tenth Planet) is missing episode 4. Currently, this is the only complete serial featuring Michael Craze and Anneke Wills as Ben and Polly that exists in the BBC archives. To date, only episodes 3 and 4 do not exist in their entirety as was originally intended. Episode 3 is missing a visual brief bit of dialogue with Krimpton talking. This was replaced in the VHS release with a combination of a shot of WOTAN with the accompanied dialogue from the off air recordings. Episode 3 is also missing around 59 seconds' worth of the battle in the warehouse. This scene, however, has not been re instated for the VHS release as it was felt that there wouldn't be enough visual material to drop into the gap. Episode 4 is missing only a small amount of material. The first instance occurs with the man in the telephone box. Part of the continuing close up of the man talking on the telephone is missing, but this was compensated on the VHS release by continuing in audio only over the top of the beginning of the high shot of the phone box. There are also two lines of dialogue missing when Polly reports back to WOTAN. The DVD release has all of the episodes recreated and restored to their original length, as well as a 9 minute documentary showing how the episodes were reconstructed from all the disparate sources.

Баспаға шығарылған

Иан Стюарт Блэк жазған осы сериалдың романы 1989 жылғы ақпан айында Target Books баспасынан шықты.

Үй медиасы

Сериал 1997 жылы VHS форматында шығарылды, қосымша материал ретінде Blue Peter бағдарламасынан алынған бір элемент және BBC1 "глоб идентификаторы" (оқиғаның бірінші бөлімінен) енгізілді. 2-аймақтық DVD 2008 жылдың 25 тамызында, ал 1-аймақтық DVD 2009 жылдың 6 қаңтарында жарық көрді. Алғашқы VHS шығарылысынан бері технологияның дамуына байланысты, онда болмаған бөлімдер аудио және тиісті бейнематериалдарды қолданып қайта жаңартылды. Сонымен қатар, 2007 жылы сериалдың саундтрегінен тұратын аудио CD, Аннеке Уиллспен байланыстыратын әңгіме және қосымша сұхбат шығарылды.