Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сарпсборг (немесе), тарихи түрде Борг деп белгілі, Норвегияның Эстфолд округіндегі қала және муниципалитет. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Сарпсборг қаласы. Сарпсборг көршілес Фредрикстадпен біріктірілгенде Норвегиядағы бесінші ең ірі қалалық аймақты құрайды. 2018 жылдың 1 қаңтарына қарай, Норвегия Статистика бюросы мәліметінше, осы екі муниципалитетте барлығы 136 127 адам тұрады, оның ішінде Сарпсборгта 55 840, ал Фредрикстадта 81 278 адам. 2021 жылғы статистикаға сәйкес, қала халқының 19% балалары "ұзақ мерзімді төмен кірісті" отбасыларда өседі; бұл Норвегиядағы қалалар арасындағы ең жоғары көрсеткіш, ал жалпыұлттық көрсеткіш 11,3% құрайды.
Sarpsborg ( or ), historically Borg, is a city and municipality in Østfold county, Norway. The administrative centre of the municipality is the city of Sarpsborg. Sarpsborg is part of the fifth largest urban area in Norway when paired with neighbouring Fredrikstad. As of 1 January 2018, according to Statistics Norway these two municipalities have a total population of 136,127 with 55,840 in Sarpsborg and 81,278 in Fredrikstad. Statistics for 2021, say that the city has a population where 19% of the children belong to families that have "low income in the long term"; that is the highest level for a city (in Norway); the national level is 11.3%.
Атауы
Скандинав дәуірінде қала жай ғана Борг деп аталған (борг сөзінен шыққан, яғни "қамал" дегенді білдіреді). Бұған Олав Харальдссон салған бекініс себеп болды (тарих бөлімін қараңыз). Кейіннен Сарп шатқасының (Sarp Falls) атауының жіктелу формасы қосылды, Сарпсборг осы атаудың қай бөлігін қалай алғаны белгісіз, екі түсінік ең көп таралған. Біріншісі – исланд тіліндегі Sarpr сөзінен шыққан, ол ағылшын тілінде "құс клеткасы" деген мағынаны білдіреді. Екінші түсіндірме бойынша, Sarpr "жұтатын" дегенді білдіреді, бұл, әдетте, жергілікті шатқасқа сілтеме жасайды. Скандинав дәуірінде Эстфолд округі Боргарсисла деп аталған, ол "Борг округі (sýsla)" дегенді білдіреді, ал оңтүстік-шығыс Норвегияның заңдық ауданы Боргартинг деп аталған, яғни "Боргтың ассамблеясы/соты". Ескі атау Борг епархиясында (1968) және Боргартинг апелляциялық сотында (1995) қайта қолданылды.
In Norse times the city was just called Borg (from borg which means "castle"). The background for this was the fortification built by Olav Haraldsson (see History section). Later the genitive case of the name of the waterfall Sarpr (Sarp Falls) was added, it's unclear how Sarpsborg received this part of its name, two interpretations are the most prevalent. The first coming from the Icelandic word Sarpr which means birdcage in English. The other interpretation is that Sarpr means "the one who swallows", probably referring to the local waterfall. In Norse times Østfold county was called Borgarsýsla which means "the county (sýsla) of Borg" and the law district of southeast Norway was called Borgarþing meaning "the thing/court of Borg". The old name has been revived in the diocese of Borg (1968) and Borgarting Court of Appeal (1995).
Елтаңба
Герб қазіргі заманға тән және 1991 жылғы 13 қарашада бекітілген. Ол 1556 жылға дейінгі герб негізінде жасалған және қамалдың үстінде аю бейнеленген. Аюды 13 ғасырдың белгілі бір кезеңінде Сарпсборг графы (Комс де Саресбург), Альв Эрлингсон енгізген. Ол аюды өзінің күшін бейнелеу үшін пайдаланған. Қаланың бастапқы атын берген бекініс (борг) символы болып табылады.
The coat of arms is from modern times and was granted on 13 November 1991. It is based on a coat of arms dating from 1556 and shows a bear above a castle. The bear was introduced as early as some time in the 13th century, by the earl of Sarpsborg (Comes de Saresburgh), Alv Erlingsson. He used the bear to symbolise his strength. The castle symbolises the fortress (borg) that gave the city its original name.
Экономика
Боррегард индустриясы қаланың ең маңызды өнеркәсібі болып табылады және әрқашан солай болды. Қала сонымен қатар Норвегияның екінші ірі сыра қайнату тобы – Ханса Борг Брюггери бөлігі болып табылатын Борг Брюггери орналасқан жер.
Borregaard Industries is, and always has been, the most important industry in the city. The city is also the home of Borg Bryggerier, part of the Hansa Borg Bryggerier, which is Norway's second largest brewery group.
Спорт
1950-1960 жылдары Сарпсборг футбол (футбол) командасы – Сарпсборг ФК арқылы танымал болды, бірақ қазір оның хоккей командасы – «Спарта Уорриорс» көбірек белгілі. Футболдан «Сарпсборг 08» жергілікті көшбасшылықты өз қолына алды, қазіргі уақытта ең жоғары ұлттық лигада ойнап жатыр. 2009 жылдың 6 қарашасында Фредрикстад стадионында өткен плей-офф ойынында олар өзінің басты қарсыласы ФФК-ны жоғары дивизионнан төмендетіп жіберді. «Сарпсборг 08» әйелдер футбол командасы 2011 жылдың соңында 1-дивизионға жол алды, сонымен бірге клубтың 19 жасқа дейінгі қыздары Жастар кубогының финалына өтті. «Сарпсборг БК» ең жоғары банди лигасында ойнайды. Сарпсборг екі элиталық флорбол командасы – «Сарпсборг IBK» және «Греåкер IBK» арқасында танымал.
During the 1950s and 1960s, Sarpsborg was famous for its football (soccer) team, Sarpsborg FK, but is now more known for its ice hockey team, Sparta Warriors. In football, Sarpsborg 08 FF has taken over the local throne, currently playing at the highest national level. On 6 November 2009, they sent arch rival FFK down from the top division in a play off game in Fredrikstad stadion. Sarpsborg 08 has a women's football team that was promoted to the women's Division 1 at the end of 2011, at the same time as the club's under 19 girls reached the Junior Cup Final. Sarpsborg BK plays in the highest bandy division. Sarpsborg is famous for its two elite leagues teams in floorball, Sarpsborg IBK and Greåker IBK.
Климат
Сарпсборгтың ылғалды континенттік климаты (Dfb) немесе қыстың қолданылған шегіне байланысты (АҚШ немесе Еуропа стандарттары бойынша) орташа мұхиттық климаты (Cfb) бар. Ең жоғары температура 2018 жылдың шілдесінде тіркелген. Ең төменгі температура 2002 жылдың желтоқсан айында тіркелді. Метеорологиялық станция 1991 жылы іске қосылғандықтан, бұл деректер ұзақ мерзімдік кезеңді толық көрсетпеуі мүмкін. Көктемдегі соңғы түнгі аяздың орташа күні 20 сәуір, ал күзгі алғашқы аяздың орташа күні 22 қазан, осылайша мұздаусыз маусым 184 күнге созылады (1981-2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш).
Sarpsborg has a humid continental climate (Dfb) or temperate oceanic climate (Cfb), depending on winter threshold used ( as in US or as in Europe). The all time high was recorded in July 2018. The all time low was set in December 2002. Since the weather station was incepted in 1991, the records may not be representative of a longer time frame. The average date for the last overnight freeze (low below ) in spring is 20 April and average date for first freeze in autumn is 22 October giving a frost free season of 184 days (1981 2010 average).