Кіріспе

Ағаш S пішінді ертедегі қола аспап, қола аспаптар, қола, аэрофон. Hornbostel sachs = 423.213 Hornbostel sachs desc = кең конустық тесігі бар саусақ тесіктері бар лаброзондар. Дамыған кезі = 16 ғасырдың соңы. Диапазоны = жыланның диапазоны; C₂ төменгі ноталар амбушюр арқылы алынады. Мақалалар = Музыканттар: Клиффорд Беван, Бернард Фурте, Мишель Годард, Фил Хамфрис, Алан Ламсден, Кристофер Монк, Эндрю ван дер Бек, Стив Уик, Дуглас Йео. Өндірушілер: | Кристофер Монк аспаптары | Early Music Shop | Пьер Рибо | Швейцариялық жылан жасаушы Стефан Бергер француз джаз музыканты Мишель Годардпен бірлесіп, жақсы сақталған музейлік аспаптарды зерттеу нәтижесінде жақсартылған жыланды жасады, сондай-ақ көміртегі талшығынан жасалған жеңіл модельді де шығарады. Ағылшын жыланшы және музыкатанушы Клиффорд Беван Бергердің аспаптарының үлкен жетістіктерін атап өтті, соның арқасында музыканттар енді жыланға "жауласу емес, серіктестікпен" жақындаса алады.

Өлшемі

[[Файл:MIMEd L 2929 . Контрабас жылан, номиналды биіктігі 16 фут C (есікке қарсы). Контрабас жылан, шамамен 1840 жыл. Эдинбург университетінің Сент-Сесилия залы. Жыланның қазіргі замандағы жаңаруы кезінде Кристофер Монк шеберханасында 1990 жылдары тағы екі контрабас жылан жасалды. Олар түпнұсқа қарапайым жылан пішіміне негізделген және "Джордж" және "Джордж II" деп аталды. Біріншісі, музыкатанушы және жылан ойнаушы Филип Палмердің тапсырысымен жасалған, қазір американдық тромбонист және жылан ойнаушы Дуглас Йёге тиесілі және оның жыланға арналған жазбаларының кейбірінде пайда болады.

Тарих

Жыланның нақты шығу тегі туралы тікелей материалдық немесе құжаттамалық дәлелдер шамалы. Француз тарихшысы Жан Лебеуф өзінің 1743 жылғы "Тарихшылық және азаматтық тарихқа қатысты естеліктер" атты еңбегінде жыланды 1590 жылы Францияның Осер қаласындағы дін қызметкері Эдме Гийом ойлап тапқан деп мәлімдеді. Бұл есеп жиі қабылданып жүргенімен, кейбір ғалымдар жыланның 16 ғасырда Италияда қолданылған үлкен, S пішіндес бас корнеттерінен пайда болғанын болжайды. Ол Францияда 17 ғасырдың басынан бастап хордың кантus фирмус және бас дауыстарын күшейту үшін қолданылған. Бұл түпнұсқа дәстүрлі жылан "жылан ординар" немесе "жылан д'эглиз" деп аталған. 18 ғасырдың ортасында жылан камералық ансамбльдерде, содан кейін оркестрлерде пайда бола бастады. Моцарт 1771 жылғы "Асканио Альбада" операсында оркестрде екі жыланды қолданды.

Әскери жыландар

18 ғасырдың соңына қарай, әскери оркестрлерде жыланның танымалдылығы артуы, марш жасайтын немесе атқа отырған музыканттарға ыңғайлы болу үшін аспаптың одан әрі дамуына әкелді. Англияда, тығыз қисықтармен, интонациясын жақсарту үшін қосымша клапан-пернелермен және оның беріктігі мен тұрақтылығын арттыру үшін иілген бөліктері арасында металл тіректермен жабдықталған, ерекше әскери жылан жасалды. Францияда сол шамада бірнеше шеберлер Пиффольт жасаған (олар оның атымен де танымал) жылан милитер аспабын шығарды, ол тенор саксофонды еске түсіретін жоғары қаратылған құбырмен тік түтіктерден құралған.

Тіке тұрған жыландар мен бассондар

Жыланның бірнеше тік конфигурациялары, көбінесе тік жылан немесе бас мүйіз деп аталатын, 19-шы ғасырдың басында жасалды. Алғашқы жыланның алты дыбыс тесігі мен саусақ қою тәсілін сақтай отырып, бұл аспаптар фаготка ұқсайды, тік түтіктер қысқа U пішіндес қосылысқа бекітіледі және жоғары қарап тұратын резонаторға ие.

Бағбан

Алғашқы тік жыландардың арасында "бассон рус" (basson russe) болды, бірақ ол орыс емес, сонымен қатар бассон да емес. Атауы, мүмкін, "бассон прусский" (basson prusse) сөзінің бұрмалануынан туған, себебі оны сол кездегі прус әскерінің оркестрлері қолданған. Бұл аспаптар көбінесе Лионда жасалып, Францияда сол кезде танымал болған буцин стиліндегі әсем зооморфтық қоңыраулармен жабдықталған, олардың пішіні мен бояуы айдаһар немесе жылан басына ұқсас болған. Осыған шамалас уақытта әскери оркестрлерде "жылан павильон" (serpent à pavillon) да пайда болды, оның қоңырауы қалыпты мұражай аспаптарына тән, кейінірек офиклеидке (ophicleide) ұқсас кеңейген пішінімен ерекшеленген.

Ағылшындық бассовый мүйіз

1799 жылы Лондонда француз музыканты және өнертапқышы Луи Александре Фришот жасаған ағылшын бассорының V пішінді толығымен металл конструкциясы болды, оны неміс композиторы Феликс Мендельсон су шайнағына ұқсайтынын айтқан. Дегенмен ол оның дыбысына қатты риза болды және бесінші симфониясы мен «Жазғы түнгі арман» увертюрасы сияқты бірнеше шығармаларында осы аспапты пайдаланды. Басс рог Ұлыбритания мен Ирландиядағы азаматтық және әскери музыкалық ұйымдарда танымал болды, сондай-ақ Еуропа оркестрлеріне тарады, ол офиклеидтің және кейіннен Басс тубаның ойлап табушыларына әсер етті.

Ертедегі цимбассо

Жылан 19-шы ғасырдың басында Спонтини, Россини және Беллини сияқты композиторлардың итальяндық опералық партитураларында серпентон түрінде пайда болады. Ол жыланның көптен бері шешілмей келген мәселесін – қиын және нашар естілетін B ноталарын шешті. Аспап B нотасынан жарты тон төмен құрылған және үлкен ашық дыбыс тесігімен жабдықталған, ол аспапты кілті басылғанға дейін C нотасында ұстайды, дыбыс тесігін жауып, анық және дыбысты B нотасын шығарады.

Қазіргі заманғы қайта жаңғыру

Тік жыландар дәуірі қысқа болды, олардың 19 ғасырдың бірінші жартысында ойлап табылуынан бастап, офиклеид және кейіннен клапанды мыс аспаптармен алмастырылуына дейін жалғасты. Немец опера композиторы Рихард Вагнер 1840 жылғы «Риенци» операсында үшінші фагот ретінде жыланды қолданған, бірақ 1869 жылғы «Нибелунг сақинасы» циклының премьерасына дейін ол ең төменгі жез бөлімдерін туба мен контрабас тромбоны үшін жазып отырды. Осының салдарынан, жылан 1900 жылға қарай ансамбльдерден дерлік жоғалып кетті. 20 ғасырдың ортасынан бері жыланға деген қызығушылық қайта жанданып, оның өндірісі де қайта басталды. Кристофер Монк өзінің корнеттері мен жыландарының көшірмелерін жасап, оларды тарихи тұрғыдан дұрыс орындалатын қойылымдарда ойнай бастады. 1968 жылы ол әріптесімен бірге оларды арзанға шығару үшін құрама ағаш шайыры материалдан жасау әдісін ойлап тапты, бұл осы аспаптарға қызығушылықты арттыруға және олардың қолжетімділігін ұлғайтуға көмектесті. 1976 жылы ол ағылшын музыканттары Эндрю ван дер Бек және Алан Ламсденмен бірге Лондондық жылан триосын құрды, олар Еуропа мен Солтүстік Америкада жаңа туындылар мен тарихи аранжировкаларды орындады. Сол уақытта Францияда тарихи аспаптар маманы Бернар Фурте және джаз музыканты Мишель Годар жыланды қолдануды насихаттап, жас жылан ойнаушыларын даярлайтын академия құрды.

Қадамдастығы мен өнімділігі

Жыланның диапазоны үшін нақты стандарт жоқ, ол аспапқа және ойнаушыға байланысты өзгереді, бірақ әдетте орта C-ден екі октава төмендегі C-ден C-ге дейін үш октаваны қамтиды. Шебер ойнаушылар төменгі C нотасын барлық саңылауларды жауып, еріншелеуді (амбушюр) төменге бағыттап, A1 немесе тіпті F1 дейін диапазонды кеңейте алады.