Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атпен тартылатын жолаушылар көлігінің жүргізушісі
Driver of a horse drawn passenger vehicle
Кочман – жолаушыларды тасымалдауға арналған атпен тартылатын көлік, яғни коч немесе каретаны жүргізетін қызметкер. Кочманды кочи, камшы немесе хакман деп те атайды. Кочманның ең басты міндеті – жылқыларды (немесе қашар сияқты басқа да жануарларды) толық бақылауда ұстау. Ал көлікке бірге ілесіп жүретін екінші қызметкер, әдетте, жаяу әскер, кочманның бақылауынан шыққан жағдайларды шешуге көмектеседі.
A coachman is an employee who drives a coach or carriage, a horse drawn vehicle designed for the conveyance of passengers. A coachman has also been called a coachee, coachy, whip, or hackman. The coachman's first concern is to remain in full control of the horses (or other similar animals such as mules) and another employee, traditionally a footman, would accompany the coach to handle any circumstances beyond the coachman's control.
Міндеттер
"Көлікші" – жүргізушіге арналған жеке орындығы бар кез келген көліктің (көлік, карета) жүргізушісі. Егер бұл қоғамдық көлік болса, иелері басқаша ұйымдастыруы мүмкін, ал көлікші көлікті жүргізуден басқа қызмет атқармайды. Жеке көлікші жұмыс берушісіне немесе жұмыс берушінің өкіліне тікелей есеп береді және үйден кейінгі ең маңызды ғимарат – аттар сарайына басшылық етеді, соның ішінде қожайынының барлық жылқыларын, көліктерін және оларға қатысты қызметкерлерді күтіп-ұстауға және қамтамасыз етуге жауапты. Қажет болған жағдайда көлікші үй көліктерін жүргізуді басқа біреуге тапсыруға болады, бірақ жұмыс берушіні жеке жүргізу – басты міндеті. Ірі үй шаруашылығында бұл ерекше мамандық болса, ал шағын үйлерде "көлікші" аттарды күтіп-ұстаушы немесе жабдықтаушы болып та жұмыс істейтін. Тіпті, астында шоферлер мен механиктер бар бас шофердің де лауазымы, кішкентай штат пен аз капитал қажет болғандықтан, көлікшіге қарағанда төмен болды. Ескі көліктерде ол "бут" деп аталатын кіріктірілген бөлімде отырып, аяқтарын "аяқ тақта" деп аталатын тіреуге тіреуіш етіп қояр еді. Ол көбінесе "қораптық пальто" немесе "қораптық жакет" киген болып бейнеленеді – иықтарында жапқыштары бар немесе жоқ, екі жақты, белі белдікпен және кең жағалы ауыр пальто; оның аты осы пальтоны көлікшінің көлік орындығында, түрлі ауа райына ұшырап отырып киюінен шыққан. Көлікшінің орындығына, әсіресе салтанатты көліктерде, әшекейлі, көбінесе жиектелген "шекеш" деп аталатын мата ілінетін. Ол аттарға су берумен қатар, сондай-ақ адамдарға да су беретін "су тарту орындарында" тамақтанатын. Көлікте отырған көлікшінің рөлі, көліктің бір атының үстінде отырған "постильон" рөлінен ерекшеленеді. Ең салтанатты шараларда көлікші өзінің бірнеше постильондарын өз атымен бірге алып жүруі мүмкін.
"Coachman" is correctly applied to the driver of any type of coach or carriage having an independent seat for the driver. If it is a public transport vehicle the owners might arrange things differently and a coachman may do no more than drive the vehicle. A private coachman reports directly to his employer or the employer's agent or factor and, being in command of the stables, the most important building after the house, is responsible for caring for and providing all the master's horses and carriages and related employees. Where necessary the coachman may delegate the driving of household vehicles but it is a primary duty to personally drive the employer. In a great house, this would have been a specialty, but in more modest households, the "coachman" would have doubled as the stablehand or groom. Even a head chauffeur with under chauffeurs and mechanics held a much lesser position needing such a small staff and little capital. In early coaches he sat on a built in compartment called a boot, bracing his feet on a footrest called a footboard. He was often pictured wearing a box coat or box jacket, a heavy overcoat with or without shoulder capes, double breasted, with fitted waist and wide lapels; its name derives from its use by coachmen riding on the box seat, exposed to all kinds of weather. An ornamented, often fringed cloth called a hammercloth might have hung over the coachman's seat, especially of a ceremonial coach. He could be seen taking refreshments at a type of public house called a watering house, which also provided water for horses. The role of the coachman, who sat on the vehicle, was contrasted with that of the postillion mounted directly on one of the drawing horses. On the grandest ceremonial occasions the coachman might escort a number of his postillions with his own horse.
Қосымша атаулар
Кейде арба жүргізушісін, әсіресе Ирландияда, жарви немесе жарви деп атаған; Жарви – Джарвис есімінің лақап аты болған. Шерлок Холмс туралы алғашқы повесі «Қызыл түс» (A Study in Scarlet) шығармасында Артур Конан Дойл Лондондағы кішкентай таксидің жүргізушісін жарви деп сипаттайды. Қауіпті немесе бейсақты жүргізетін арбашылар кейде библиялық немесе мифологиялық сілтемелер қолданған: Біреулер оны Иеху деп атаған, бұл Израиль патшасы Иехуды еске түсіреді, ол шамамен 816 ж.б.д. қайтыс болғанға дейін күйме арбамен жасаған ашулы шабуылдарымен белгілі болды (2 Патшалар кітабы, 9:20). Тағы басқалары оны грек мифологиясының Фаэтон есімімен атаған, ол Гелиос ұлы, Күн арбасын айдауға тырысып, жерді өртеп жіберген. Жүк арбасын немесе көліктің басқа түрін жануарлармен тартатын адамды командалық немесе арбашы деп атаған.
A coachman was sometimes called a jarvey or jarvie, especially in Ireland; Jarvey was a nickname for Jarvis. In the first of his Sherlock Holmes stories, A Study in Scarlet, Arthur Conan Doyle refers to the driver of a small cab in London as a jarvey. A coachman who drove dangerously fast or recklessly might invoke biblical or mythological allusions: Some referred to him as a jehu, recalling King Jehu of Israel, who was noted for his furious attacks in a chariot (2 Kings 9:20) before he died about 816 BC. Others dubbed him a Phaeton, harking back to the Greek Phaëton, son of Helios who, attempting to drive the chariot of the sun, managed to set the earth on fire. The driver of a wagon or cart drawn by a draught animal was known as teamster or carter.
Венгрия фольклоры
Ағылшын тіліндегі coach, испан және португал тілдеріндегі coche, неміс тіліндегі Kutsche, словак тіліндегі koč және чех тіліндегі kočár сөздерінің бәрі, әдетте, мажар тіліндегі "kocsi" сөзінен туындаған, сөзбе-сөз "Коч қаласынан" дегенді білдіреді. Коч (айтылуы "котч") – Венгриядағы пошталық қала, ал көлік өзі Венгрияда дамыған болуы мүмкін. Венгрия ауылдарында әлі күнге дейін "Жылдың арба жүргізушісі" сайыстары өткізіледі (Польшадағы Закопанеде өткізілетіндей). Арба жүргізушісі тез арада венгр халық мұрасындағы маңызды тұлғаға айналды. "Ақылды арба жүргізуші" (tudós kocsis) ретінде ол кейіпкердің өміріне күтпеген жерден келіп, оның есімін біледі немесе оны нағыз атымен атайды. Стивен Брусттың көптеген романдары осы арба жүргізушісінің бейнесімен ойнайды.
The English word coach, the Spanish and Portuguese coche, the German Kutsche, the Slovak koč and the Czech kočár all probably derive from the Hungarian word "kocsi", literally meaning "of Kocs". Kocs (pronounced "kotch") was a Hungarian post town, and the coach itself may have been developed in Hungary. Hungarian villages still hold Coachman of the Year competitions (similar to those held in Zakopane in Poland). The coachman soon became a prominent figure in Hungarian folklore. As the Clever Coachman (tudós kocsis), he turns up unexpectedly in the hero's life, either knowing his name or naming him by his true name. Many of Steven Brust's novels play with this image of the coachman.
Басқа қолданыстар
Кочман – бұл дихан балығының (Heniochus Monoceros) тағы бір атауы. Корольдік кочман – бұл жемдік балық аулауға қолданылатын бір түрі, ол құрғақ және сулы жем ретінде де кездеседі. Бұл үлгі 1860 жылға дейін Англияда құрастырылған.
Coachman is also a synonym for the pennant coralfish (Heniochus Monoceros). The Royal Coachman is also a type of fly used for fly fishing, which exists as both a dry fly and a wet fly. The pattern was composed in England pre 1860.