Кіріспе

Америкалық Рождестволық ән "Jingle Bells" – әлемдегі ең көп орындалатын әндердің бірі. Оны 1850 жылы Джеймс Лорд Пирпонт Массачусетс штатының Медфорд қаласындағы Симпсон тавернасында жазған. 1857 жылдың қыркүйегінде "Бір атпен ашық шана" деген атпен жарияланған. Ән бастапқыда жексенбі мектебінің хоры үшін Алғыс айту күніне немесе той-қуаныш әні ретінде жазылған деген болжам бар. Рождествомен тікелей байланысы болмаса да, 1860 және 1870 жылдары ол қысқы және Рождестволық музыкамен байланысты болды, ал 1880 жылдары түрлі салондық әндер мен колледж антологияларында пайда болды. Алғаш рет 1889 жылы Эдисон цилиндріне жазылған; бұл жазба алғашқы Рождестволық жазба саналады, бірақ жоғалған, алайда 1898 жылы Edison Records компаниясы жазған нұсқасы сақталған. Әнге авторлық құқық "J. Pierpont әні мен хоры, жазылған және шығарылған" деп көрсетілген. Бұл ән бастапқыда той-қуаныш әні ретінде жазылған болуы мүмкін, бірақ алғаш орындалғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң ғана Рождестволық әнге айналды. Пирпонт, кейін Конфедерацияны қолдаған, әнді "Джон П. Ордвей, Эск." деген кісіге арнады, ол "Ордвейдің эолиандары" деп аталатын қаралаған музыканттар тобының ұйымдастырушысы болған. Пирпонттың "Jingle Bells" әнін алғаш рет қайда және қашан жазғаны әлі де даулы мәселе. Массачусетс штатының Медфорд қаласындағы Медфорд скверінің орталығындағы 19 High Street мекенжайында орналасқан тақтада "Jingle Bells" әнінің "туған жері" деп көрсетілген және Пирпонт 1850 жылы сол кездегі Симпсон тавернасында әнді жазғанын айтады. Бұрынғы жергілікті тарих бойынша, ән 19 ғасырда қалада өткен танымал шана жарыстарынан шабыттанған. Ән 1859 жылы Оливер Дитсон және Компаниясы, 277 Вашингтон көшесі, Бостон қаласымен "Jingle Bells; немесе, Бір атпен ашық шана" деген жаңа атаумен қайта жарияланды. Мұқабасында әннің атының айналасында шана қоңырауларының суреті бейнеленген. Шана қоңыраулары шанаға байланып, дың-дың етіп дыбыс шығарды. "Jingle Bells" әні алғаш рет 1857 жылдың 15 қыркүйегінде Бостон қаласындағы Ордвей залында қаралаған музыкант Джонни Пелл орындады. Бұл ән сол кездегі танымал "шана әндері" стиліне жататын. Пирпонттың мәтіні сол кездегі көптеген басқа да танымал шанамен саяхаттау әндерінің мәтіндерімен ұқсас; зерттеуші Кина Хамилл бұл, оның үнемі ақшаға мұқтаж болуымен бірге, оны әнді тек қаржылық мақсатта жазуға және жариялауға итермелегенін айтады: "Ән туралы барлық нәрсе басқа адамдардан және басқа әндерден көшірілген, онда түпнұсқа ештеңе жоқ". "Upsot" сөзінің екі мағынасы қызық деп есептелді, себебі шанамен саяхаттау еркек пен әйелге алыс орман немесе далада, ешкімнің бақылауысыз бірге болуға сирек мүмкіндік берді. Сақталған ең ертерек дауыстық жазбаны 1898 жылы Эдисон ерлер квартеті Эдисон цилиндрінде (және 1898 жылғы Колумбия қоңыр балауыз 4090) "Sleigh Ride Party" атты Рождестволық попурдең бөлігі ретінде жасады. Бұл ән хит-парадта 19-орынға жетіп, миллионнан астам данасы сатылды. 1951 жылы Лес Пол гитарамен көпжолға жазылған нұсқасымен 10-орынға көтерілді. 2001 жылы Уэйн Оллуин, Руси Тейлор және Билл Фармер орындаған "House of Mouse" нұсқасы жарық көрді. 2006 жылы Кимберли Локк Billboard Adult Contemporary хит-парадында 1-орынға шықты.

Бастапқы мәтін

1857 жылғы түпнұсқалық өлеңнің алғашқы екі шумағы мен қосымшасы қазіргі танымал нұсқадан сәл өзгеше болған. Бұл сөздерді кім ауыстырғаны белгісіз. Онда Әке Уақыт, Жаңа жыл сәбиі және Жаңа жыл күні туралы сілтемелер бар. "Jingle Bells" әнінің бірнеше неміс тіліндегі нұсқалары бар, оның ішінде Рой Блэктің "Ein kleiner weißer Schneemann" әні де бар.