Кіріспе

Француз пошташысы, өз күшімен қамалдың мүсінін салғандығымен танымал Фердинанд Шеваль (Ferdinand Cheval; 19 сәуір 1836 - 19 тамыз 1924), көбінесе "Пошта тасушы Шеваль" (Facteur Cheval) деген лақап атымен белгілі француз пошташысы болды. Ол 33 жыл бойы Францияның оңтүстік-шығысындағы Отерівте Le Palais idéal ("Идеал сарайы") салған. Бұл – наив өнер сәулетінің керемет мысалы.

Шығу тегі

Шеваль Шарм-сюр-л’Эрбассада кедей шаруа отбасында дүниеге келді. 13 жасында мектепті тастап, нан пісірушінің шәкірті болды, бірақ кейін пошта тасушы болып жұмыс істеді. Оның құдайына алған жері бүгінде Идеал сарайы тұрған орынды қамтиды. Ол былай деп еске алды: “Мен өте жылдам басып бара жатқанда, аяғым бір нәрсеге ілініп, бірнеше метр қашықтыққа құлады, себебін білгім келді. Бұрынғыда, түсімде сарай, қамал немесе үңгірлер салғанмын, оны дұрыс жеткізе алмаймын. Күліп тастамау үшін ешкімге айтпадым, тіпті өзім де ұялатынмын. Содан кейін, он бес жыл өткен соң, арманымды ұмытып, оны мүлдем ойламағанда, аяғым еске түсірді. Аяғым тасқа ілініп, құлауға шамалы қалды. Оның не екенін білгім келді. Бұл өте ерекше пішіндес тас еді, оны қалтама салып, бос уақытымда тамашалауға алдым. Келесі күні сол жерге қайта бардым. Одан да әдемі тастар таптым, оларды бір жерге жинап, қуаныштан мас болдым. Бұл – сумен қалыптасқан және уақыт күшімен қатайған құмтас. Ол кесек тас сияқты қатты болады. Ол адам баласы еліктей алмайтын, өте ерекше мүсінді бейнелейді, кез келген жануарды, кез келген карикатураны сомдайды. “Табиғат мүсін жасауға дайын болса, мен де құрылыс және сәулет ісіне кірісемін” дедім өзіме. Келесі 33 жыл бойы Шеваль күнделікті пошта тасығанда тастарды жинап, оларды үйіне алып барып, Идеал сарайын салған. Оның еңбегі Анаис Ниннің эссесінде баяндалған. 1932 жылы неміс суретшісі Макс Эрнст «Пошташы» атты коллаж жасады. Коллаж Пегги Гуггенхаймнің қорына тиесілі және онда көрсетіледі. 1958 жылы Адо Киру Шевальдің сарайы туралы қысқа фильм түсірді. Шевальдің туындыларына тәнті болған Пикассо 1937 жылы қазір «Пошташы Шевальдің эскиздер кітабы» деп танылатын, мультфильм стиліндегі әңгімелейтін суреттер сериясын жасады. Пикассо оны француз почта қызметінің (P. T. T.) әріптерімен белгіленген, әдеттегі пошташы киімін киіп, қолында құрылыс құралдары мен хат ұстаған, егіз тәрізді жаратылыс (немесе аң) ретінде бейнеледі. Бұл жаратылыс өзі салған нәрсесінің алдында тұрды. Суретте Пикассо әжуалықпен Шевальдің денесін жылқының, ал басын құстың пішінінде салған. Пикассо мұны Шевальдің есімі мен кәсібіне қатысты қызық ойын жасау үшін жасады, себебі құстар хабаршы (Шеваль пошташы болғандықтан) және «Шеваль» сөзінің мағынасы – жылқы. 2018 жылы Уилл Варли өзінің Spirit of Minnie студиялық альбомына Шеваль және Идеал сарайы туралы «Пошташы» әнін қосты.