Кіріспе

Шығыс У штатының генералы (226–274)

Лу Кан (226 – тамыз немесе қыркүйек 274), әдеби аты – Юйцзе, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде У штатының әскери генералы және саясаткері болған. Ол У империясының үшінші императорлық канцлері Лу Сюньнің екінші ұлы. Лу Кан әкесінің орнын басты, бірақ саясатқа одан көп араласпады, негізінен У әскерінде қызмет етті. Ол төртінші және соңғы У императоры Сунь Хаоның тұсында көзге түсті. 272 жылы Бу Чанның көтерілісін сәтті басып, Удың қарсыласы Цзинь әулетінің шапқыншылық күштерін тойтарды. Силин шайқасынан кейін, Лу Кан У–Цзинь шекарасында Цзинь генералы Ян Хумен қарым-қатынасты жақсарту саясатын белсенді түрде жүргізді. Сонымен қатар, ол Сунь Хаоға үнемі ескертпелер жіберіп, зұлым императорды өзгеріп, адал басқаруға шақырды, бірақ оның кеңесі ескерілмеді. 280 жылы, Лу Канның қайтысынан кейін шамамен алты жыл өткен соң, Цзинь әулеті Уға қарсы жорық бастады және бір жыл ішінде Уды жаулап алды.

Сунь Куанның тұсында

Лу Канг – Лу Сюньнің екінші ұлы және Сун Цэнің немересі, Ву империясын құрған император Сун Куанның ағасы және ізашары. Лу Сюнь 245 жылы қайтыс болды, ол кезде Лу Канг шамамен 19 жаста болған. Әкесінің өлімінен кейін Лу Канг Әскери күш нығайту полковнигі (建武校尉) лауазымына тағайындалды және бұрын әкесінің басқаруында болған 5000 әскерге басшылық етті. Әкесінің табытын Учаннан (武昌; қазіргі Эчжоу, Хубэй) Ву әулетінің отанына (Ву округі, қазіргі Сучжоу, Цзянсу) жерлеуге алып келгеннен кейін, ол Сун Куанға құрмет көрсету үшін Ву астанасы Цзяньеге (қазіргі Нанкин, Цзянсу) барды. Цзяньеде Сун Куан Лу Кангқа Лу Сюньнің 20 қылмысы деп айтылған тізімін көрсетіп, олар туралы сұрақтар қойды. Ол Лу Кангты ешкіммен кездестірмей, бірнеше шенеуніктермен бірге тексеруге алды. Лу Канг көмектесіп, шындықты айтты. Сун Куанның Лу Сюньге деген ашуы біртіндеп басылды. 246 жылы Лу Канг полковник лауазымынан Шаңырақтың генералы (中郎將) лауазымына көтерілді және Жуге Кэмен лауазымдарды ауыстыруға бұйрық берілді – ол Учаннан Чайсаңға (柴桑; қазіргі Джиуцзян, Цзянси) көшіп, Жуге Кэ керісінше істеді. Лу Канг кетер алдында қала қабырғаларын жөндеп, үйін жаңартты, бірақ жеміс бақтарын өзгеріссіз қалдырды. Жуге Кэ Чайсаңға келгенде, Лу Канг өзіне жақсы күтілген үй қалдырғанына таң қалды. Ол сондай-ақ, Чайсаңдағы гарнизонының жағдайы нашар болғаны үшін ұялған сезімге толы болды. 251 жылы Лу Канг ауырып қалды, сондықтан емделу үшін Цзяньеге барды. Жағдайы жақсарғаннан кейін және кетерге дайындалып жатқанда, Сун Куан оны шығарып салуға келді. Көзіне жас алған Сун Куан Лу Кангқа былай деді: «Бұрын мен жалған әңгімелерге сеніп, әкеңнің жақсы ниетті кеңесін түсінбедім. Мен сені ренжіттім. Әкеңе қатысты барлық айыптауларды өртеп жібердім, ешкім оларды көре алмас үшін».

Сунь Лян мен Сунь Сяоның тұсында

Сунь Куан 252 жылы қайтыс болды, оның орнына кіші ұлы Сунь Лян У мемлекетінің императоры болды. Таққа отырғаннан кейін Сунь Лян Лу Кангты "Қызу жігер генералы" (奮威將軍) атағымен генерал дәрежесіне көтерді. 257 жылы Ву мемлекетінің қарсыласы Вэйдің генералы Чжуге Дан Шоучуньде (壽春; қазіргі Шу округі, Анхуэй) көтеріліс бастады және Вудан көмек сұрады. Сунь Лян Лу Кангты Чайсанның (柴桑; қазіргі Джиуцзян, Цзянси) аймақтық қолбасшысы етіп тағайындады және оған Чжуге Данды қолдау үшін Шоучуньға әскер жіберуді тапсырды. Көтеріліс ақырында Вэй әскерлерімен басып тасталғанмен, Лу Канг шайқаста Вэй әскерлерінің бір бөлігін жеңуге үлкерді. Оның еңбегін мойындап, Ву үкіметі оны Солтүстікке шабуыл жасайтын генерал (征北將軍) лауазымына көтерді. 259 жылы Сунь Лянның ізбасары Сунь Сюдің тұсында Лу Канг армияны күзетін генерал (鎮軍將軍) болып тағайындалды және Силингтің (西陵; қазіргі Ичан, Хубэй) басқаруына берілді. Оның құзыретінде Гуан Юдің шағын суларынан Байдиченге дейінгі жерлер болды. Сунь Сю келесі жылы оған императорлық өкілеттік берді.

Сун Хаоның ертедегі мансабы

Сунь Сю 264 жылы қайтыс болды, ал оның немере інісі Сунь Хао У патшалығының императоры болды. Сунь Хао Лу Кангты армияны күзетін аға генерал (鎮軍大將軍) қызметіне көтерді және оны И провинциясының (益州牧) номиналды әкімі етіп тағайындады, тіпті И провинциясы У жеріне қарамаса да. 270 жылы У генералы Ши Цзи қайтыс болғаннан кейін Сунь Хао Лу Кангқа Синлинг (信陵), Силинг (西陵), Идао (夷道), Ле округінің (樂鄉) және Гонъань аудандарының әскери істерін бақылауды тапсырды. Оның әкімшілік орталығы Ле округінде (қазіргі Сонцзи қаласының шығысында, Хубэй провинциясы) орналасқан еді.

17 саясатты өзгертуді ұсыну

Лу Канг Ву үкіметінің саясатында көптеген кемшіліктер бар екенін естігенде, уайымға батып, Сун Хаоға мынадай ескерту жолдады: Лу Канг ұсынған 17 саяси өзгеріс уақыт өте келе жоғалып кетті.

Бастапқы кезеңдер

272 жылы Силингте (西陵; қазіргі Ичан, Хубэй) орналасқан әскери қолбасшы Бу Чан Вуға қарсы көтеріліс бастады және Цзинь әулетіне қашуға ниеттенді. Лу Канг көтеріліс туралы хабар алған соң, бірден қол астындағылары Зуо И (左奕), Ву Ян, Цай Гонг (蔡貢) және басқаларын жеке-жеке күштермен Силингке тікелей баруға бұйрық берді. Ол адамдарына Бу Чанның орнын қоршау үшін Чисиден (赤谿) Гушиге (故市) дейін қорғаныс құрылыстарын салуды тапсырды, сонымен бірге бұл аймақты Цзинь әскерлерінің шабуылынан қорғауды да міндеттеді. Оларға жау келгендей күндіз-түні жұмыс істеп, құрылыс жұмыстарын аяқтауға бұйырды, нәтижесінде әскерлері шаршап, қажыды. Лу Кангтың қол астындағылары: «Біздің қазіргі күшімізбен Цзинь әскерлері келмес бұрын Бу Чанға шабуыл жасап, оны жоя аламыз. Неге қорғаныс құрылыстарын салып, өзімізді шаршатамыз?» деді. Лу Канг түсіндірді: «Силингтің бекіністері өте мықты және онда жеткілікті жабдықталғандық бар. Оның үстіне, Силингтің қорғанысын салуды мен бақыладым. Егер қазір шабуыл жасасақ, оны оңай басып ала алмаймын деп ойлаймын. Егер Цзинь әскерлері пайда болып, бізде лайықты қорғаныс құрылыстары болмаса, Бу Чан мен Цзиньнің арасында қалып, жаудан қорғануға ештеңеміз болмайды». Офицерлер Лу Кангты Силингке шабуыл жасауға бірнеше рет көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты. Соңында, Иду әкімшілігінің басшысы Лей Тан (雷譚) Лу Кангты көріп, оны Силингке шабуыл жасауға көндіру үшін мейірімді сөздер айтты. Өзінің дұрыстығын дәлелдеу үшін Лу Канг мойынсұнып, Силингке шабуыл жасауға бұйрық берді. Оның күткеніндей, олар қаланы басып алуға қол жеткізе алмады, сондықтан офицерлер шабуылдау туралы ойларынан бас тартып, Лу Кангтың қорғаныс құрылыстарын салу туралы бұйрығын орындады.

Цзянлинг маңындағы бөгеттің бұзылуы

Ян Ху бастаған Цзинь әскерлері Цзянлинг округіне жақындаған кезде, Ву офицерлері Лю Канға Цзянлингтен шығып, Силингке шабуыл жасамауға кеңес берді, бірақ Лу Кан былай деді: "Цзянлингтің бекіністері мықты және оны қорғауға жеткілікті әскерлері бар, сондықтан алаңдаудың қажеті жоқ. Жау Цзянлингті басып алса да, оны ұзақ уақытқа дейін ұстай алмайды, ал біздің шығындарымыз азаяды. Бірақ егер біз Силингті жоғалтсақ, оңтүстік төбедегі тайпалар қиын жағдайға түседі, бұл үлкен проблемаларға әкеледі. Мен Силингті басып алудан гөрі Цзянлингті тастап кетуге дайынмын. Сонымен қатар, Цзянлинг қазірдің өзінде жақсы қорғалған". Цзянлинг жазық жерде орналасқан, оған жету оңай еді. Алайда, Лу Кан кейіннен Чжан Сяньге (張咸) өзеннің ағысын тоқтату үшін және суларын жазық жерлерді су басуға бағыттау үшін үлкен бөгет салуды тапсырды, соның арқасында қаланың төңірегінде жау үшін өтпес кедергі пайда болар еді. Ян Ху келген кезде, ол осы кедергіден пайдаланып, қайықтармен жабдықты тасымалдауды жоспарлады, бірақ оның жер әскерінің өтуі үшін бөгетті жоюға ниеттенгені туралы жалған ақпарат таратты. Лу Кан мұны естігенде, Ян Худың әрекетін түсінді және Чжан Сяньге бөгетті жоюға бұйырды. Лу Канның офицерлері таңғалып, оны бұған келіспеуге тырысты, өйткені олар бұл жауға көмектесуге тең деп ойлады, бірақ Лу Кан оларды тыңдамады. Ян Ху Даньянға (當陽; қазіргі Цзинмэннің оңтүстік-батысы, Хубэй) жеткенде, бөгеттің қирағанын естіп, көңілі қалыпты. Ол енді жабдығын құрлықпен тасымалдауға мәжбүр болды, бұл көп уақыт пен күш-жігерді қажет етті.

Соңғы кезеңдер

Сюй Инь (徐胤), Бадонг қолбасшылығындағы Цзинь гарнизонының қолбасшысы (қазіргі Фэнцзие округі, Чунцин), әскери теңіз күштерін Цзяньпинге (建平; қазіргі Цзигуи округі, Хубэй) қарай бастады, ал Цзинь провинциясының инспекторы Ян Чжао (楊肇) әскерлерін Силинге (西陵) жетеледі. Лу Кан бұйрық берді: Чжан Сянь (張咸) Цзянлингтің (江陵) қорғанысын нығайтсын; Гонган округінің (公安縣) командирі Сун Цун (孫遵) өзеннің оңтүстік жағалауын күзетсін және Ян Хуға (楊胡) қарсы тұрсын; Лю Лю (留慮) мен Чжу Ван (朱琬) Сюй Иньнің шабуылына қарсы тұрсын. Ол жеке өзі үш әскерді басқарып, бұрын салынған қорғаныс құрылыстарын пайдаланып Ян Чжаоға қарсы тұрды. Бірақ Лу Канның қол астындағылары Чжу Цзяо (朱喬) мен Юй Цзан (俞贊) Ян Чжао жағына шықты. Лу Кан: «Юй Цзан ұзақ уақыттан бері маған қызмет етеді және менің жағдайымды жақсы біледі. Ол менің әскерімдегі тайпалық сарбаздардың бұйрықтарымды орындауға құштар болмауы мүмкін екенін біледі, сондықтан ол жауға осы әлсіздікті пайдалануды ұсынатын болады», – деді. Сол түні Лу Кан әскеріндегі тайпалық сарбаздарды өзіне сенетін, тәжірибелі сарбаздарға ауыстырды. Келесі күні, Лу Кан күткендей, Ян Чжао шабуылын Лу Кан әскерінде бұрын тайпалық сарбаздардан құралған бөлімге бағыттады, бірақ олар ауыстырылғанын білмеді. Лу Кан садақшыларына қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді, олар жауға жебелер жаудырып, ауыр шығын келтірді. Шамамен бір айдан кейін Ян Чжао Лу Каннан жеңіле алмады және амал таусылды. Ол бір түні әскерін кері шегерді. Лу Кан жауды қуғысы келді, бірақ Силинде (西陵) әлі де Бу Чан (蒲闡) болғандықтан, ол оның артынан шабуылдау мүмкіндігін пайдалануынан қорқып, жеткілікті әскері болмады. Сондықтан ол барабан соғуға және Ян Чжаоның шегініп бара жатқан әскеріне шабуылға дайындалып жатқандай көрінуге бұйрық берді. Ян Чжаоның әскері мұны көргенде, қорқып, қару-жарақтарын тастап қашты. Лу Кан Ян Чжаоны қуғынға аз қаруланған сарбаздар тобын жіберіп, жауға қатты соққы берді. Ян Ху (楊胡) және басқа Цзинь генералдары Ян Чжаоның жеңілгені туралы хабар алғаннан кейін әскерлерін кері қайтарды. Лу Кан Силинге шабуыл жасап, басып алды. Бу Чан, оның отбасы және жоғары лауазымды шенеуніктер опасыздық үшін өлім жазасына кесілді, ал қалған 10 мыңнан астам адам Лу Канның Ву әкімдігіне (吳) жасаған өтініші бойынша кешірілді. Лу Кан Силиннің (西陵) бекіністерін жөндеп, содан кейін шығысқа, Ле округіне (樂鄉; қазіргі Сонцзи, Хубэй) қайтты. Силинде жеңіске жеткеннен кейін де ол қарапайымдылығын сақтап, бұрынғыдай мінез-құлық танытты. Оның қарапайымдылығы сарбаздарының құрметі мен сүйіспеншілігін жеңіп алды.

Янг Хумен татуласу

Цзинь Ян Цю (晉陽秋) Лу Канның Цзинь генералы Ян Хумен, қарсыласып тұрғанына қарамастан, достық қарым-қатынаста болғанын жазды. Олардың достығы Көктем мен Күз дәуіріндегі Зичан мен Джижаның достығымен салыстырылды. Лу Кан бірде Ян Хуға шарап жіберді, ол оны күдіксіз ішті. Кейіннен Лу Кан ауырғанда, Ян Ху оған дәрі жіберді, Лу Кан да еш күдіксіз алды. Сол кездегі адамдар Лу Кан мен Ян Ху арасындағы қарым-қатынасты Көктем мен Күз дәуіріндегі Хуа Юань мен Зифанның қарым-қатынасына теңеді. Хан Цзинь Чунцю (漢晉春秋) Лу Кан мен Ян Ху арасындағы осы ерекше достықты одан әрі сипаттады. Цзинь жеріне оралғаннан кейін Ян Ху ізгілік пен әдептілікті насихаттай бастады, көптеген Ву халқы оған қызығушылық танытты. Лу Кан Ву-Цзинь шекарасында орналасқан Ву әскерлеріне: "Егер олар ізгілікпен билік етсе, ал біз мемлекетімізді тирандықпен басқарсақ, біз тіпті соғыссыз жеңіліске ұшыраймыз. Сіздер шекараны жақсы қорғап, ұсақ-түйек мәселелерге байланысты дау тудырмауыңызды тілеймін" деді. Ву-Цзинь шекарасында бейбітшілік пен тұрақтылық орнады, себебі екі тарап та жақындасу саясатын ұстанды және бір-бірімен келісімді қарым-қатынаста болды. Егер бір жақтан мал шекарадан кездейсоқ өтіп кетсе, екінші жақ мал иелеріне шекарадан өтіп, малын алып кетуге рұқсат берді. Егер шекарада аң аулау кезінде екі жақтың азаматтары жарақаттанса, екінші жақ оларды қауіпсіз үйлеріне қайтарып жіберді. Лу Кан ауырғанда Ян Худан дәрі сұрады. Ян Ху: "Бұл дәрінің сапасы өте жақсы. Мен оны өзім дайындадым. Сен ауырғаныңды естіген соң, тіпті өзім сынап та көрмедім, бірден саған жібердім" деді. Лу Канның қол астындағылары Ян Худың дәрісін қабылдамауға кеңес берді, олар Ян Ху оған зиян келтіруі мүмкін деп қорқынышты, бірақ Лу Кан оларды тыңдамады. Ву императоры Сунь Хао Ву мен Цзинь арасындағы бейбіт қарым-қатынас туралы хабар алғаннан кейін Лу Канды сөкпек үшін елші жіберді, бірақ Лу Кан: "Ауылдағы қарапайым шаруалар да өз уәделерін орындауы керек, мен, мемлекеттік қызметкер, одан да кем емеспін. Егер мен ізгілікпен өмір сүрмесем, Ян Худан мүлдем өзгеше болып көрінермін. Бұл Ян Хуға ешқандай зиян келтірмейді" деп жауап берді. Дегенмен, Лу Кан мен Ян Худың осы әрекеттеріне келіспейтін адамдар да болды, олар екі адам өз мемлекеттеріне адал болмайды деп санады.

Қатал және қатал заңдарға қарсы

Силинг шайқасынан кейін Лу Канг генерал-протектор (都護) болып тағайындалды. Ол Учанның сол жақ қолбасшысы Сюэ Ин түрмеге қамалғанын естігенде, Сун Хаоға ескертпе жолдады:

Сун Хаоға соңғы кеңес

273 жылы Лу Канг Ұлы маршал (大司馬) және Цзин провинциясының әкімі (荊州牧) болып тағайындалды. 274 жылы жазда ауырып қалды. Сол кезде ол Сун Хаоға ескерту жолдады:

Ұрпақтар

Лу Канг 274 жылы күзде, 20 тамыз бен 17 қыркүйек аралығында қайтыс болды. Оның ұлы Лу Ян (陸晏) оның лауазымын мұра етті. Лу Ян және оның кіші бауырлары – Лу Цзин (陸景), Лу Сюань (陸玄), Лу Цзи (陸機) және Лу Юнь (陸雲) – әкесінің әскерлеріне бірлесіп басшылық етіп, У мемлекетінде генералдар болып қызмет етті. Лу Канның тағы бір ұлы болды, Лу Дан (陸耽), ол Лу Юньнан кіші болды. Лу Ян генерал-майор (裨將軍) қызметіне тағайындалды және Идао (夷道) қолбасшысы болды. 280 жылы Цзинь әулеті Шығыс Уға қарсы жорық бастады. Цзинь генералы Ван Цзюнь әскери флотқа жетекшілік етіп, Янцзы өзені арқылы Уға қарай шығысқа қарай жүзіп, Лу Кангтың болжағандай, барлық У аймақтарын басып алды – ол бұрын Сун Хаоға Удың батыс шекарасын нығайтуға кеңес берген еді. Лу Ян 280 жылы 22 наурызда Ван Цзюнь әскерлерімен болған шайқаста қаза тапты. Лу Цзин У мемлекетінде генерал болып қызмет етті және Цзиньнің Уды жаулап алу кезінде соғыста қаза тапты. Лу Цзи, Лу Юнь және Лу Дан У мемлекеті құлағаннан кейін Цзинь әулетіне қызмет етуге келді. Олар сегіз ханзада соғысы кезінде отбасыларымен бірге жазаланды.

Бағалау

Сангуозиде Лу Канның өмірбаянын жазған Чэнь Шу Лу Кан туралы былай деп пікір білдірді: "Лу Кан өз мемлекетіне адал және сенімді болды, әрі әкесі сияқты өте қабілетті және дарынды еді. Оның мінез-құлқы мақтауға лайық, өте жақсы болды. Ол сонымен қатар, ұсақ-түйектерді естен шығармай, жағдайды толыққанды басқара білді. Сондықтан ол мұндай үлкен істерге қол жеткізе алды!"