Орта ғасырлық нұсқаулық қолжазба: Мелисенде псалтыры
Melisende Psalter
Ортағасырлық нұсқаулық: Мелисенде псалтыры – 1135 ж. жасалған, крестшілердің Иерусалемдегі өнерінің керемет үлгісі. Әдемі суреттері мен тарихы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық әсемделіп жазылған қолжазба
Medieval illuminated manuscript
Мелисенде Забурнамасы (Лондон, Британдық кітапхана, Эгертон МС 1139) – 1135 жыл шамасында крестоносшылардың Иерусалим Корольдігінде, патша Фульк әйелі королева Мелисенде үшін тапсырыс берген әсемделіп жазылған қолжазба. Бұл – Рим-католик Еуропасының, Шығыс православие Византия империясының және армян әсемделіп жазылған қолжазбаларының көркемдік стильдерінің қосылуынан туған крестоносшылар өнерінің көрнекті үлгісі. Иерусалимдегі Қасиетті қабір шіркеуінде крестоносшылар салған жазу бөлмесінде (скрипторий) жұмыс істеген жеті жазушы мен суретші осы Забурнаманы жасауға қатысқан. Оның өлшемдері 21,6 сантиметрге 14 сантиметр. Бұл қолжазба Лондондағы Британдық кітапханадағы Эгертон коллекциясының бір бөлігі болып табылады.
The Melisende Psalter (London, British Library, Egerton MS 1139) is an illuminated manuscript commissioned around 1135 in the crusader Kingdom of Jerusalem, probably by King Fulk for his wife Queen Melisende. It is a notable example of Crusader art, which resulted from a merging of the artistic styles of Roman Catholic Europe, the Eastern Orthodox Byzantine Empire and the art of the Armenian illuminated manuscript. Seven scribes and illuminators, working in the scriptorium built by the crusaders in the Church of the Holy Sepulchre in Jerusalem, were involved in the creation of the psalter. It measures 21.6 centimetres by 14 centimetres. This manuscript forms part of the Egerton Collection in the British Library in London.
Жаңа Келісім циклі
Алғашқы жиырма төрт сурет (алғашқы он екі парақтың әр жағында) Жаңа Өсиеттен көріністер бейнелейді. Батыс псалтырларында Жаңа Өсиет суреттері шығыс псалтырларынан айырмашылығы, жиі кездеседі, бірақ осы жағдайда суреттер Шығыс православиелік құлшылығында көбірек таралған көріністерді көрсетеді. Суреттелген көріністер: Жариялану, Қонаққа бару, Туу, Ғалымдардың табынуы, Исаның ғибадатханаға әкелуі, Исаның крещение алуы, Мәсіхтің сынақтан өтуі, Дағу, Лазардың қайта тірілуі, Иерусалимге салтанатты кіру (суретті қараңыз), Соңғы той, Аяқ жуу, Бақтағы қайғы, Яһуданың сатуы, Исаның айқышқа мізілгені, Айқыштан түсірілуі, Еске алу, Тозақтың жеңілуі, Қабірдегі үш Мария және Дезис. Бұл суреттерді Базилий есімді суретші салған, ол соңғы суретке (жоғарыда көрсетілгендей) Basilius me fecit (латынша "Базилий мені жасады") деп қол қойған және бұл қолжазбаның жалғыз белгілі суретшісі немесе жазушысы. Базилий туралы ештеңе белгісіз, бірақ оның грек есіміне байланысты ол Византия суретшісі болуы мүмкін деген болжам бар; сондай-ақ ол грек стилінде оқыған батыс суретшісі болуы да мүмкін, мысалы Константинопольде; немесе ол католик және православие дәстүрлерін білетін әрмен католигі болуы мүмкін.
The first twenty four illustrations (on each side of the first twelve folios) depict scenes from the New Testament. New Testament images were commonly found at the beginning of western psalters, unlike in eastern psalters, but in this case the images depict scenes more common in the Eastern Orthodox liturgy. The scenes depicted are the Annunciation, Visitation, the Nativity, the Adoration of the Magi, the Presentation of Jesus at the Temple, the Baptism of Jesus, the Temptation of Christ, the Transfiguration, the Raising of Lazarus, the triumphal entry into Jerusalem (see illustration), the Last Supper, the Washing of the Feet, the Agony in the Garden, the Betrayal of Judas, the Crucifixion of Jesus, the Descent from the Cross, the Lamentation, the Harrowing of Hell, the Three Marys at the Tomb, and the Deesis. These illustrations were made by an illuminator named Basilius, who signed the last illustration (pictured above) Basilius me fecit (Latin for "Basilius made me"), and is the only named illuminator or scribe of this manuscript. Nothing is known about Basilius, but because of his Greek name it has been suggested that he was a Byzantine artist; it is also possible that he was a western artist who had been trained in a Greek style, maybe in Constantinople; or he may have been an Armenian Catholic, familiar with both Catholic and Orthodox traditions.
Күнтізбе
13 және 21-парақшаларда сол дәуірде Англияда жасалған псалтыр күнтізбелеріне ерекше ұқсас күнтізбе кездеседі. Ол Винчестердегі Сент-Свитун шіркеуінің күнтізбесіне негізделген болып көрінеді. Күнтізбе Иерусалимде кең таралғандар емес, ағылшын қасиетті күндерімен толтырылған, ал бүкіл Еуропа бойынша танымал болған қасиетті Мартиннің есімі белгісіз себептермен алтынмен жазылған. Күнтізбеде үш крест жорығына қатысты даталар айтылады: 15 шілдеде Иерусалимнің жаулануы, 21 тамызда Балдуин II-нің қазасы және 1 қазанда оның әйелі Морфияның қазасы. Әр айда зодиак белгісі бейнеленген медальон бар, ол роман стилінде, күшті исламдық ықпалмен суреттелген.
Folios 13 21 contain the calendar, which is strikingly similar to psalter calendars produced in England in the same period. It appears to be based on a calendar of St. Swithun's church in Winchester. The calendar is filled with English saint days rather than those more popular in Jerusalem, and one name, St. Martin of Tours, a saint popular throughout Europe, is written in gold, for unknown reasons. Three crusader specific dates are mentioned in the calendar: the capture of Jerusalem on July 15, the death of Baldwin II on August 21, and the death of his wife Morphia on October 1. Each month also has a medallion with a sign of the Zodiac, illustrated in a Romanesque style with heavy Islamic influences.
Забур жыршысы
22 және 196-беттерде солтүстік француз жазуымен латын псалмдары жазылған. Үшінші суретші әрбір псалмның бас әріптерін безендірген. Кейбір бас әріптер жапырақтың бүкіл жағын алып, күлгін түсті фонға алтынмен жазылған. Олар итальян және ислам өнерінің ықпалын көрсетеді, бұл суретшінің мұсылмандық ықпалы бар Оңтүстік Италияда тәлім алғанын көрсетеді.
Folios 22 196 contain the Latin psalms written in a northern French script. A third illuminator painted the initial letters of each psalm. Some initials take up the entire side of a leaf, and are drawn with gold lettering on a purple background. They show influence from Italian and Islamic art, possibly suggesting that the artist was trained in Muslim influenced southern Italy.
Қасиеттілерге дұға ету
Забурларды жазған хатшы сонымен қатар тоғыз қасиеттіге арналған 197–211-беттердегі дұғалар жинағын жазды: Құдай ана Мария, Әзірет Михаил, Жақсы хабаршы Иоанн, Әзірет Петр, Жақсы хабаршы Иоанн, Әзірет Стефан, Әзірет Николай, Мария Магдалина және Әзірет Агнес. Дұғалармен бірге роман стилінде тәлім алған төртінші суретшінің қасиеттілердің суреттері берілген, бірақ оның шеберлігі византия стилін қосуға жасалған әрекетті де көрсетеді. Забурдың осы бөлімінде бірнеше бос және әшекейленбеген жерлер бар, сондықтан ол толыққанды болмауы мүмкін.
The scribe who wrote the psalms also wrote a series of prayers on folios 197–211, dedicated to nine saints: the Virgin Mary, St. Michael, St. John the Baptist, St. Peter, St. John the Evangelist, St. Stephen, St. Nicholas, St. Mary Magdalene, and St. Agnes. The prayers are accompanied by paintings of the saints by a fourth illuminator trained in a Romanesque style, but his technique also shows an attempt to incorporate a Byzantine style. There are a few blank and undecorated spaces in this section of the psalter, and it may be incomplete.
Қақпақтар
Піл сүйегінен жасалған мұқабалар, бірнеше шағын түркіз бұршақтармен әшекейленген, алдыңғы жағында Дәуіт патшаның өмірінен және Пруденцийдің "Психомахиясынан" сахналарды, ал артқы жағында Матай Ілтебісіндегі алты мейірімділік ісін орындап жатқан тағы бір патшаны бейнелейді. Екеуі де Византия, ислам және батыс өнерінің ықпалында жасалған. Мұқабалардағы геометриялық өрнектер ислам өнерінен әсіресе ықпал алған. Артқы жақтағы патша Византиялық императорлық киіммен киінген, бірақ, көбінесе крест жорығының патшасын, мүмкін Фулькті бейнелейді. Оның үстінде сокол бейнеленген, бұл патшаның Фульк екенін көрсететін болса керек, өйткені "сокол" және "Фульк" ескі француз тілінде "Фук" деп айтылған. Бұл жерде патшаның атын ойынға салу үшін "фулика" деген тағы бір құстың аты қолданылған болуы мүмкін. Соколдың астында латын тілінде "гирфалькон" деген мағына беретін "геродиус" деген сөз қашалған. Суретші Базилий сияқты қол қоймаған. Забурдың тірегі Византиялық жібек және күміс жіппен, сондай-ақ қызыл, көк және жасыл грек кресттерімен (олар патшалықтың гербінде де кездеседі) әшекейленген. Тіректі византиялық үлгіде оқыған батыстық шебер тіккен, өйткені оның тігісі жергілікті гректер жасаған Византиялық жібек тіректеріне қарағанда тегіс емес.
The ivory covers, decorated with some small turquoise beads, show scenes from the life of King David and from the Psychomachia of Prudentius on the front side, and another king performing the six works of mercy from the Gospel of Matthew on the back side, both showing influence from Byzantine, Islamic, and western art. The geometric designs on the covers are especially influenced by Islamic art. The king on the back side is dressed in Byzantine imperial clothes, but most likely represents a crusader king, perhaps Fulk. There is a carving of a falcon above him, which is possibly a clue that the king is Fulk, as "falcon" and "Fulk" in Old French were both Fouque. Another bird name, fulica, was possibly also implied here as a pun on the king's name. Underneath the falcon, the word herodius is carved, Latin for gyrfalcon. The artist has not signed in the same way Basilius has. The spine of the psalter is decorated with Byzantine silk and silver thread, as well as red, blue, and green Greek crosses (which are also found in the royal arms of the kingdom). The spine was stitched by an artisan who was perhaps a westerner trained in a Byzantine style, as his stitching is not as smooth as other examples of Byzantine silk spines made by native Greeks.
Күні және алушы
Забур жырлығының нақты күні және кімге жасалғаны белгісіз, бірақ Византия стильдерін қолдану (крестоносшылар бұл стильді «аристократиялық» деп санаған), патшалардың бейнелері және латын тіліндегі дұғалардағы әйелдерге тән сөздердің қолданылуына қарағанда, ол әлдебір патшалықтың ақсүйек әйелі үшін жасалған болуы мүмкін. Қайырлы деректерге сүйенсек, королева Мелисенде осы жырлықты алған адам болуы ықтимал. Күнтізбедегі және басқа да жерлердегі ағылшын тілінің ықпалы, әлдебір Англия патшалық отбасымен неке арқылы байланысқан Фулк патшадан келген болуы мүмкін. Сонымен қатар, Иерусалимді басып алудан басқа, күнтізбеде крестоносшыларға қатысты нақты айтылған күн – Мелисенденің әкесі король Балдуин II және анасы королева Морфияның қайтыс болған күні ғана. Псалтырдағы католик және православие элементтерінің үйлесімі Мелисенденің әртүрлі тәрбиесін көрсетеді (Балдуин католик болса, Морфия грек православиесінен шыққан армян еді). Егер Мелисенде осы жырлықты алған болса, онда оны Фульк тапсырыс берген болуы мүмкін, шамамен 1135 жылы. Осыған дейін Фульк пен Мелисенде патшалықтағы үстемдік үшін күресіп, Мелисенде Фулькке қарсы көтерілісшілермен біріккен еді; 1134 жылы олар татуласып, псалтир Балдуин II қайтыс болғаннан кейін, яғни 1131 жылдан соң жазылған болуы керек. Екінші жағынан, ол Мелисенде 1161 жылы қайтыс болғанға дейін жазылған болуы да мүмкін. Иерусалимде жасалған басқа мәтіндермен палеографиялық салыстырулар оның 1140-шы немесе тіпті 50-ші жылдары жазылғандығын көрсетеді, бірақ кейінгі мәтіндер Мелисенде Забур жырлығын үлгі ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Бұл қолжазба, шамамен 19 ғасырдың басында Гренобльдегі Гранде Шартрез монастыріне тиесілі болған. 1840 жылға қарай ол Лиондағы Көркемсурет мұражайының директоры Амброаз Комармондқа тиесілі болды. Одан кейін оны Гульельмо Либри (1802-1869 ж.ж.) сатып алды, ол француз мемлекеттік кітапханаларынан ортағасырлық қолжазбаларды ұрлағанымен танымал; ол оны Лондон кітап сатушылары Пэйн мен Фоссқа сатты, олар 1845 жылдың қараша айында оны Британ мұражайына өткізді.
The exact date of the psalter, and for whom it was made, is unknown, although it is obviously made for a noblewoman of the kingdom, based on the use of Byzantine styles (considered to be "aristocratic" by the crusaders), the depictions of kings, and the use of feminine word endings in the Latin prayers. Through circumstantial evidence Queen Melisende can probably be identified as the recipient. The English influence in the calendar and elsewhere likely comes from King Fulk, who was related to the English royal family by marriage. It is also notable that aside from the capture of Jerusalem, the only crusader specific dates in the calendar are the deaths of Melisende's parents, King Baldwin II and Queen Morphia. The mixture of Catholic and Orthodox elements in the psalter may reflect Melisende's mixed upbringing (Baldwin was Catholic and Morphia was an Armenian of the Greek Orthodox faith). If Melisende was indeed the recipient, then the psalter was most likely commissioned by Fulk, probably around 1135. Prior to this, Fulk and Melisende had been fighting for superiority in the kingdom, and Melisende had allied with rebels against Fulk; by 1134 they had reconciled, and the psalter had to have been written after 1131, the date of Baldwin II's death. On the other hand, it could have been written anytime before Melisende's death in 1161. Palaeographical comparisons to other texts produced in Jerusalem suggest it was written in the 1140s or even 50s, but the later texts may have used the Melisende Psalter as a source. The manuscript was perhaps owned by Grande Chartreuse, Grenoble, in the early 19th century. By about 1840 it was owned by Ambroise Comarmond, director of the Museum of Fine Arts of Lyon. Its next owner was Guglielmo Libri (b. 1802, d. 1869), who is most famous for stealing medieval manuscripts from French public libraries; he sold it to the London bookdealers Payne and Foss, who in turn sold to the British Museum in November 1845.
Танымал мәдениетте
Тарихи стратегиялық симуляциялық ойын, Crusader Kings III-те, Мелисенде псальтері – егер билеушінің жұбайы немесе жақыны оны адаса, Фульктің Мелисенденің құрметін қайтару үшін оған сыйлық бергеніне сілтеме ретінде жиналай алатын зат. Ол "Зинақорлық псальтері" деп аталады, ал сыртқы жағындағы фил сүйегінің және түркіз моншақтарының егжей-тегжейлі сипаттамасы бұл нысанды Мелисенде псальтері деп анықтайды.
In the historical grand strategy simulation game, Crusader Kings III, the Melisende Psalter is an object the ruler can collect if their spouse or lover is cheating on them, as a reference to Fulk's attempt to win back Melisende's favor with the gift during her affair with Hugh II of Jaffa. It is called 'The Psalter of Cuckoldry', with a description of the detailing of the ivory front and its turquoise beads to define the object as the Melisende Psalter.