Кіріспе

Сурин филдер фестивалі – Таиландтың Исан аймағындағы Сурин провинциясында жыл сайын өткізілетін мәдени фестиваль. Әдетте, бұл шара қарашаның үшінші аптасында демалыс күндері ұйымдастырылады. Фестивальдің тамыры орта ғасырларда Сурин провинциясында өткізілген патшалық аңшылықтарға дейін жетеді. Суриннің түпкі тұрғындары, куй тайпасы, пилдерді ұстау және оларды жұмысқа баулумен ғасырлар бойы айналысып келеді. Аюттая патшалығы билікке келген соң, аңшылықтар көпшілікке арналған салтанатты шараларға айналды, ал жабайы пилдердің орнына үйретілген пилдер қолданыла бастады. Фестиваль қазіргі түрінде алғаш рет 1960 жылдары ұйымдастырылды, Камбоджадағы азаматтық соғыс және пилдердің экономикалық құнының төмендеуі пил бақталарын (махуттар) ойын-сауық және туризм саласында жұмыс іздеуге мәжбүр етті. Қазіргі екі күндік шараға жануарлардың күші мен шеберлігін көрсететін түрлі қойылымдар кіреді, мысалы, футбол ойындары және Тайланд Корольдік Армиясымен тартыс. Сондай-ақ, пилдердің сурет салуы, поло ойнауы және түйіршіктерді хош иісті шеңберлермен ойнауы да көрсетіледі. Көптеген мерекелік шерулер ұйымдастырылады. Шара өтетін орны – Си Наронг стадионы, Таиландтың Туризм басқармасы тарапынан «әлемдегі ең ірі үй пилдерінің ауылы» деп аталды.

Ежелгі дәстүр

Көне заманнан бері мыңдаған пилдердің Тайланд төңірегіндегі орманды кеңістікте еркін жүргеніне сенімді. Суринде осы пилдерді ұстау үшін арнайы іс-шаралар ұйымдастырылып, оларды қоршап алып, аулаған. Бұл аулар өте ритуалдық сипатқа ие болған және көптеген мифологиялық элементтерді қамтыған. Сондай-ақ, бұл аулар экономикалық мақсатқа да қызмет еткен, себебі ұсталған пилдер үйретіліп, жүк тасуға немесе кейде соғысқа қолданылған. Бұл дәстүрлі аулар туралы ежелгі тарихшылар Страбон, Арриан және Мегастен де айтқан.

14 - 18 ғасырлар

Аюттая патшалары билікте болған кезде, піл аулаулар көпшілікке тамашалануға айналып, ритуалдық мәнін жоғалтты. Піл аулаулар патшалық демеушілікпен ұйымдастырылатын шараға айналды, онда жергілікті саяхатшылар мен шетелдік қонақтар шақырылып, көрермен болар еді. Осы іс-шараға патша шақыруымен келген көрнекті шетелдік саяхатшылардың арасында Франсуа Тимолеон де Шоизи болды. Ол күнделігінде патшаның нақты аулау күні жетпесе де, шетелдік қонақтары үшін арнайы піл аулау ұйымдастырғанын жазды.

XIX ғасырдың аяғынан 1960 жылға дейін

Соғыстан кейінгі кезеңнің соңына жақындағанда, пилдерді шоғырландыру іс-шаралары көбірек сахналанып, нағыз аңшылықтан алыстады. Шара барысында қолға үйретілген, тіпті жаттықтырылған пилдерді пайдалану жиі кездесетін болды. Шоғырландырулар негізінен патшалық қонақтарды көңіл көтеру үшін ұйымдастырылды. Мысалы, Чулалонгкорн патшасы, сондай-ақ Рама V патшасы, 1891 жылы Ресейдің Николай II ханзадасының, оның таққа мұрагер ханзада ретіндегі әлемдік сапары кезінде, арнайы шоғырландыру өткізді. Элиза Рухама Скидмор 1903 жылы Таиландқа және оның провинцияларына сапар шегіп, Ұлттық Географиялық Қоғамның (NGS) өкілі ретінде шоғырландыруды көруге патшалық шақыру алды. Ол өзінің тәжірибесі туралы "Әлемдегі ең үлкен аңшылық" деген тақырыппен мақала жазды. Уақыт өте келе, шоғырландырулар сахналану деңгейін арттырды. Шоғырландыруда қолданылған пилдер көбінесе қолға үйретілген пилдер болатын, олар жабайы жануарлардың рөлін ойнауға мәжбүр болды. Нағыз аңшылықтан жасалған аңшылыққа көшу туризмнің өркендеуінен бұрын болды, сондықтан туристер ешқашан нағыз аңшылыққа куә болған жоқ. 1938 жылға қарай, шоғырландыру іс-шарасы мұндай деңгейге жетті, көрермендердің әйелдерінен келесі қандай пилді ұстау керектігін таңдау сұралатын болды.

Қазіргі заманғы мәдени фестиваль ретінде қайта пайда болу

Патшалық қолдауды жоғалтқаннан кейін 34 жылдан аспаған уақыт өткен соң, бұл шара ритуалдардан гөрі көшпенділік пен әсемдікке толы, танымал әлеуметтік фестиваль ретінде қайта жанданды. Кейбір деректер бойынша, мұндай алғашқы жиын 1955 жылы ұйымдастырылып, тойланды, ал басқаларының мәліметінше, алғашқы шара 1960 жылдары өткізілген. Бүгінде пілдер мен оларды баптаушылар фестивальға қатысу үшін Суринге 100 шақырым сапар шегеді. Фестивальдің дәстүрлі элементтері мен ерекшеліктері дерлік жойылып, ол толығымен туристік фестивальге айналды.

Дайындық

Фестиваль басталғанға дейін шамамен бір апта бұрын Куй аңшылары "Пак Кум Луанг" деп аталатын таңғы рәсімді орындайды. Бұл рәсімге олардың ата-бабалары ежелгі заманда істегендей, лассоға қасиетті Пакам киелі орнында дұға ету, содан кейін шошқаның басын, тауық, шарап, хош иіс жаққыштар мен шөптерді сыйлау кіреді. Қажетті белгі алғаннан кейін, ақсақалдар аңшы мүйізін үрлеп, 60 шақырымдық фестивальге сапарды бастауға шақырады. Сапар көбінесе жүк көліктерімен жасалады. Пилдер мен олардың махуттары фестивальге кем дегенде бес күн бұрын жетеді және осы уақытты көшелерде серуендеп, жолаушыларға мінуге мүмкіндік беріп, өнерлерін жаттықтырумен өткізеді. Махуттардың әйелдері де олармен бірге саяхаттайды. Пилдер құрметті қонақтарды тасымалдайды, олар келген кезде аттан түседі. Кейбір пилдер тай-кхмер-лаос шайқастарындағы майдан киімдерінің нақты көшірмелерін киеді. Пилдер шеруіне жергілікті мектеп оқушылары мен олардың ұстаздары дәстүрлі киімдерде билеп, музыка ойнап қосылады. Барлық пилдер келген соң, той басталады. Тойға арналған үстелдердің ұзындығы 400 метрге жетеді және олар әдетте дәстүрлі жібек матамен безендіріледі. Тағамдар пилдерге ұсынылады, ал қалдықтарын жергілікті тұрғындар үйлеріне алып кетеді. 2003 жылдың 14 қарашасында бұл швед столы 269 азия пилінің қатысуымен 45 тоннадан астам жеміс-жидек пен көкөніс жегені үшін "ең үлкен пил швед столы" бойынша Гиннестің әлемдік рекордын орнатты. Сенбі күні таң атқаннан кейін барлық пилдер мен олардың махуттары "Силдер" стадионына жиналады. Стадиондағы салтанатты рәсім салтанаттың төрағасының сөзімен басталады, содан кейін пил балалары стадион айналасында көрсетіледі. Содан кейін бұқа пилдердің салтанатты шеруі басталады. Одан кейін Куй аңшылары лассоға дұға етеді және пил аулаудағы шеберліктерін көрсетеді. Олар пилдерді жалғыз жұмыс істейтін аңшылардың қалай аулағанын, ал кейде басқа пилдерді аулау үшін пил темір аттарының қалай пайдаланылғанын көрсетеді. Құй халқы ежелгі заманнан бері жабайы пилдерді ұстауға пайдалануға болатын үйретілген пилдерді өсіріп келеді, оларды Хонки немесе Кумки деп атайды. Пил аулау техникасын көрсеткеннен кейін, акробатикалық көрсетілімдер, футбол және поло матчтары, сондай-ақ үйретілген пилдердің ағаш кесу сияқты атқаратын жұмыстары көрсетіледі. Сурин пилдерінің күшін көрсететін тағы бір оқиға – пил мен әскердің тартысқан кездесуі. Бұл жарыс 50 әскери қызметкерге қарсы ең үлкен бұқа пилмен басталады. Бұқа пил сарбаздарды жеңген сайын, тағы 15 сарбаз қосылады, сонда 100 сарбаз бір бұқа пилге қарсы шығады, тіпті сонда да бұқа пил көбінесе жеңіске жетеді. Көрсетілімнің финалы – сиамдық және бірмалық күштер арасындағы тарихи шайқастың қайта жандандырылуы. Күштер дәстүрлі түстерде киінген – Сиам үшін қызыл, Бірма үшін көк. Олар дәстүрлі шайқас тактикасына сәйкес орналасады, алдыңғы қатарда жаяу әскерлер, орталық бөлігінде "патша" пилді қорғайтын пилдер және артқы күзет болады. Шайқас сиамдықтардың жеңісімен аяқталады.