Кіріспе
Стрессорға жауап ретінде эмоционалдық қиындықтарды қамтитын психикалық бұзылу. Адаптация бұзылысы – психоәлеуметтік стрессорға қалыптан тыс жауап. Бұл психикалық ауру ретінде жіктеледі. Ересек әйелдерге ерлерге қарағанда екі есе жиірек диагноз қойылады. Балалар мен жасөспірімдер арасында қыздар мен ұлдарға адаптация бұзылысы тең мүмкіндікпен диагноз қойылады. Адаптация бұзылысының басқа атаулары – стресс-реакция синдромы (2013 жылдан бері жаңа атау) және жағдайлық депрессия, себебі бұл ең көп кездесетін белгілердің бірі.
Adjustment disorder is a maladaptive response to a psychosocial stressor. It is classified as a mental disorder. Adult women are diagnosed twice as often as men. Among children and adolescents, girls and boys are equally likely to be diagnosed with an adjustment disorder. Other names for adjustment disorder are stress response syndrome (new name as of 2013) and situational depression since it is one of the most common symptoms.
Белгілері мен симптомдары
Адаптация бұзылысының кейбір эмоционалдық белгілері: қайғы, үмітсіздік, ләззат алмау, жылау, жүйкелену, алаңдаушылық, күйзеліс, өзін-өзі алшақтату және суицидтік ойлар, мектепте/жұмыста үлгерімнің нашарлауы және т.б. Адаптация бұзылысының ерекшеліктеріне жеңіл депрессиялық симптомдар, алаңдаушылық симптомдары және травматикалық стресс симптомдары немесе олардың комбинациясы жатады. DSM 5 бойынша адаптация бұзылысының алты түрі бар, олар келесі басым симптомдармен сипатталады: депрессивті көңіл күй, алаңдаушылық, аралас депрессия және алаңдаушылық, мінез-құлықтың бұзылуы, эмоциялар мен мінез-құлықтың аралас бұзылуы және анықталмаған. Дегенмен, осы симптомдардың критерийлері толыққанды көрсетілмеген. Адаптация бұзылысы жедел немесе созылмалы болуы мүмкін, бұл оның алты айдан артық немесе кем уақытқа созылуына байланысты. DSM 5-ке сәйкес, егер адаптация бұзылысы алты айдан кем уақытқа созылса, ол жедел деп есептеледі. Егер ол алты айдан астам уақытқа созылса, созылмалы деп есептеледі. Сонымен қатар, симптомдар стрессор(лар) немесе олардың салдары тоқтағаннан кейін алты айдан аспауы керек. Алайда, стресске байланысты бұзылу – бұрыннан бар психикалық аурудың күшеюі ретінде ғана емес, сыртқы стрессордың нәтижесінде туындайды және адам жағдайға бейімделгеннен кейін әдетте жоғалады. Бұл жағдай стрессордың болмауымен сипатталатын алаңдаушылық бұзылысынан, сондай-ақ травматикалық стресс бұзылысы мен жедел стресс бұзылысынан ерекшеленеді, олар көбінесе күшті стрессормен байланысты болады. Суицидтік мінез-құлықтың барлық жастағы адаптация бұзылысы бар адамдар арасында жиі кездесетіні байқалады, ал жасөспірімдердің бестен бір бөлігі адаптация бұзылысымен суицидке барады. Брониш және Хехт (1989) зерттеуінде адаптация бұзылысы бар пациенттердің 70% -і алғашқы ем қабылдағанға дейін суицидке тырысқандығы және олар үлкен депрессиямен салыстырғанда тез жазылғандығы анықталды. Asnis және авторлар (1993) адаптация бұзылысы бар пациенттердің үлкен депрессиямен ауыратын пациенттерге қарағанда тұрақты ойлар немесе суицидке тырысу туралы жиірек хабарлайтынын анықтады. 82 адаптация бұзылысы бар пациенттерге жасалған зерттеуде Bolu және авторлар (2012) пациенттердің 22-сінің (26,8%) суицидке тырысқандықтан ауруханаға түскенін анықтады, бұл бұрынғы зерттеулермен сәйкес келеді. Сонымен қатар, осы 22 пациенттің 15-і өмірін сақтап қалу мүмкіндігі жоғары әдістерді таңдады. Henriksson және авторлар (2005) статистикалық мәліметтерге сәйкес, стрессорлардың жартысы ата-анамен, үштен бірі пәтерлестермен байланысты. Адаптация бұзылысы туралы бір гипотеза – бұл субклиникалық синдромды білдіруі мүмкін.
Емдеу
Адаптация бұзылысы және депрессиялық немесе үлкен қысыл белгілері бар адамдар депрессиялық немесе үлкен қысыл бұзылыстарына қалыпты қолданылатын емдеулерден пайда көруі мүмкін. Әртүрлі терапия түрлерін қолдану кез келген жастағы адамдарға тиімді болуы мүмкін. Сонымен қатар, адаптация бұзылысы бар, бірақ белгілері терапиямен ғана басуға тым ауыр болған адамдарға көмектесу үшін қолданылатын дәрі-дәрмектердің тізімі де бар. Егер адам дәрі қабылдауды қарастырып жатса, міндетті түрде дәрігермен кеңесуі керек. Британдық Психиатрия Журналындағы редакциялық мақалада адаптация бұзылысы "өте тұманды және барлық нәрсені қамтитын, сондықтан пайдасыз" деп сипатталған, бірақ ол DSM 5-ке сақталды, себебі клиникалық мақсатқа қызмет етеді деп саналады, дәрігерлерге уақытша, жеңіл, стигмаламаушы белгі табуға көмектеседі, әсіресе терапияны сақтандыру үшін диагноз қажет науқастар үшін. АҚШ әскерінде оның әрекеттегі әскери қызметкерлері арасындағы диагнозына қатысты алаңдаушылықтар бар. Егер үлкен қиындықтардың себебі әділетсіз әлеуметтік жүйелердің келтірген зияны болса, онда назар аудару керек, нақты бұзылу проблеманы тудыратын жүйелерде, ал қиындыққа тап болған адамда емес.