Филиппиндегі испан тілінің мәртебесі

Кіріспе

Филиппинде испан тілінің мәртебесі
Филиппинде испан тілінің жалпы шолуы

Испан тілі 16 ғасырдың соңынан 1898 жылға дейін испан билігінің үш ғасырдан астам уақытында Филиппиндегі жалғыз ресми тіл болды, содан кейін американдық билік кезінде ағылшын тілімен бірге ресми тіл мәртебесіне ие болды. Бұл мәртебе 1946 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де сақталды (қазір филиппин және ағылшын тілдерімен қатар). Алғашында 1973 жылы конституциялық өзгерістер арқылы оның мәртебесі алынып тасталды, бірақ бірнеше айдан кейін президент жарлығымен ресми тіл болып қайта бекітілді. Дегенмен, 1987 жылы қазіргі Конституция қабылдалғаннан кейін испан тілі қосымша немесе "ерікті тіл" деп белгіленді. Ол 1899 жылы Бірінші Филиппин Республикасының Малолос Конституциясында жарияланған елдің алғашқы ресми тілі ретінде танылды және АҚШ билігінің алғашқы онжылдықтарында (1898–1946) кеңінен қолданылып келді. Бірақ, біртіндеп американдық үкімет испан тілінің есебінен ағылшын тілінің қолданылуын ынталандыра бастады, оны өткеннің теріс ықпалы деп сипаттады. 1920 жылдары ағылшын тілі әкімшілік және білім берудің басты тіліне айналды. 1946 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де испан тілі ресми тіл мәртебесін сақтап тұрса да, 1973 жылы ресми мәртебеден алынғанға дейін оның жағдайы нашарлай берді. Бүгінде бұл тіл күнделікті өмірде кеңінен қолданылмайды және оны үйренуге немесе қайта жаңғыртуға қызығушылық танытқандар болғанымен, оны білетін адамдардың саны мен ықпалы азаюда. 2020 жылы шамамен 400 000 филиппиндік (халықтың 0,5% -дан аз) испан тілін жетік меңгерген деп есептелді. Испан тілін Филиппиннің Испан тілі академиясы реттейді, ол Филиппинде испан тілін реттейтін бас орган және бүкіл әлемде испан тілін реттейтін Испан тілі академияларының қауымдастығының мүшесі.

Шолу

Испан тілі үш ғасыр бойы испан үкіметінің, білім беру мен сауданың тілі болды және 20-шы ғасырдың бірінші жартысына дейін елдің лингва франкасы ретінде сақталды. Испан тілі 1898 жылғы Негрос кантондық республикасының және 1899 жылғы Замбоанга республикасының мемлекеттік тілі болды. Испан тілі колониялық мемлекеттік білім беру жүйесі арқылы енгізілгенімен, Филиппинде кеңінен таралған емес. Тек қала тұрғындары немесе испан тілінің күшті таралған аймақтарында тұратындар ғана оны күнделікті қолданды немесе екінші немесе үшінші тіл ретінде үйренді.

Ресми тіл

1973 жылғы 17 қаңтарда ратификацияланған жаңа конституцияға дейін испан тілі үкіметтің ресми тілі болып қала берді, ол ағылшын және филиппин тілдерін, конституцияның осы жобасында "F" әрпінің орнына "P" әрпімен жазылған, ресми тілдер деп белгіледі. Одан немесекей, 1973 жылғы 15 наурыздағы № 155 Президенттік жарлығы испан тілінің сол тілдегі үкімет құжаттары аударылмағанша ресми тіл ретінде танылуын бұйырды. Кейінірек, 1987 жылы ратификацияланған конституция филиппин және ағылшын тілдерін ресми тілдер деп белгіледі. Бұл Конституция бойынша испан тілі, сондай-ақ араб тілі, қосымша және ерікті тілдер ретінде тағайындалды.

Ықпал

Филиппиндегі 170 қазақ тілінде испан тілінен алынған мыңдаған сөз бар, сондай-ақ испан әліпбиі осы тілдердің көпшілігі үшін қолданылатын жазу жүйесіне әсер еткен.

Шавакано

Чавакано (сондай-ақ Замбоангено деп те аталады) – испан тіліне негізделген креол тілі. Ол негізінен Оңтүстік Замбоанга провинциясында және Лусонның солтүстік аймағындағы Кавите провинциясында, одан әлдеқайда аз мөлшерде таралған. Шамамен 689 000 адам Чавакано тілінде сөйлейді. 2010 жылы Маниладегі Сервантес институты Филиппинде испан тілінде сөйлейтіндердің санын үш миллионға жуық деп бағалаған, бұл көрсеткіш отандық және отандық емес Чавакано және испан тілінде сөйлейтін адамдарды қамтиды.

Испанияның отарлау кезеңі

Испан тілі Филиппиннің үш ғасыр бойы (333 жыл) Испан империясының бөлігі болған және 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін лингва франка ретінде қызмет етті. Бұл тілді алғаш рет 1565 жылы Филиппинде конкистадор Мигель Лопес де Легаспи Себу аралында алғашқы испан қонысын құрған кезде таныстырған. Алдымен Мексика қаласынан, кейін Мадридтен басқарылған Филиппин 333 жыл бойы (1565–1898) Испанияның аумағы болды. Бірақ, білім беруге басымдық берілді. 1565 жылы Себуға келгеннен кейін августиндіктер бірден мектеп ашты. Францискандар 1577 жылы, ал доминикандар 1587 жылы келген кезде олардың үлгісін алды. Бұл мектептерде діни білімнен басқа, оқу-жазуға, сондай-ақ өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы техникасына үйретті. Бастапқыда Рим-католик шіркеуі мен оның миссионерлері жергілікті тілдерде уағыздауға ұмтылды, испан тілінде емес. Пайғамбарлар жергілікті тілдерді үйреніп, кейде жергілікті халықтан аудармашылар алды, осылайша ладиностар деп аталатын екі тілді топ құрылды. 19 ғасырға дейін испан тіліне аз ғана адам үйренді. Дегенмен, екі тілді белгілі тұлғалар болды, мысалы, ақын-аудармашы Гаспар Акино де Белен. Гаспар тагалог тілінде рим әрпімен жазылған христиандық құлшылық өлеңдерін жазды. Пасьон – Гаспар Акино де Белен бастаған Иса Мәсіхтің құмарлық, өлім және қайта тірілуі туралы баяндама, ол көптеген нұсқаларда тарады. Кейіннен, испандық-мексикалық ерлік балладалары, корридо, діни емес әдебиет үшін үлгі болды. Сауатсыз көпшілік үшін өлеңдер немесе комедиялар жергілікті тілдерде қойылды. 17 ғасырдың басында тагалог кітап басушысы Томас Пинпин тагалогтарға кастиль тілін үйрету үшін романдаған фонетикалық жазумен кітап жазуға кірісті. Оның кітабы 1610 жылы, Бланкастың «Арте» басылымымен бірге, ол жұмыс істеген Доминикан баспасынан жарық көрді. Пинпин жазған миссионерлік грамматикадан айырмашылығы, тагалог кітабы бағынышты емес, үстемдік ететін тіл туралы болды. Пинпиннің кітабы Филиппин азаматы жазған және басып шығарған алғашқы еңбек болды. Осы себепті, ол тагалог аудармасын және, тікелей, оның ерте колониалды кезеңдегі дінге айналуын түсіндіретін маңызды мәліметтерді қамтиды. Заң бойынша, әр қалада екі мектеп салу керек болды: біреуі ұлдарға, екіншісі қыздарға арналған, онда испан тілі мен христиандық катехизис оқытылатын еді. Алайда, жеткілікті білімді мұғалімдер болған жоқ, ал бірнеше провинциялық мектептер жаңбырдан қорғалмайтын сарайлар сияқты еді. Бұл мектепке баруға кедерілді, және 19 ғасырға дейін провинцияларда сауатсыздық деңгейі жоғары болды, сол кезде мемлекеттік білім беру енгізілді. Үлкен қалаларда жағдай жақсырақ болды. Тәуелсіз азаматтық қала ретінде танылу үшін бариода немесе бариолар тобында діни қызметкердің үйі, қалалық әкімшілік, ұлдар мен қыздар мектептері болуы керек еді; көшелер бір-біріне тік және тік бұрыштармен кесісуі керек еді, қаланың көлемі ұлғайып келуі үшін; қала жақсы су көзіне және егіншілік пен мал өсіруге жарамды жерге жақын болуы керек еді. Қалалар мен қалалардағы мектеп жағдайларының жақсаруы испан тілінде және басқа пәндерде тиімді оқытуға әкелді. 1600 мен 1865 жылдар аралығында көптеген колледждер мен университеттер құрылды, олар көптеген маңызды отарлаушы шенеуніктерді, шіркеудің прелаттарын, епископтарды және архиепископтарды бітірді, олардың бірнешеуі Латын Америкасындағы шіркеулерге қызмет етті. Білім деңгейінің артуы ақырында Иллюстрадолардың пайда болуына әкелді. 1846 жылы француз саяхатшысы Жан Батист Маллат Филиппин мектептерінің қаншалықты дамығанын көріп, таң қалды. 1886 жылы Себу қаласындағы алғашқы испан газеті – El Boletín de Cebú жарық көрді. Манилада испан тілі кеңінен таралған, сондықтан 19 ғасырдың соңында халықтың 50% испан тілін білетіні есептелді. 1893 жылдан 1894 жылға дейін Манилада тұрған америкалық Джозеф Эрл Стивенс өзінің 1898 жылғы «Филиппиндегі ертеректер» кітабында 1893 жылдан бастап басталған кезеңді қамтиды: «Испан тілі, әрине, сот және сауда тілі болып табылады және өздерінің тілі бар білімсіз жергілікті тұрғындар арасында немесе ағылшын-саксондық колониясының азаматтары арасында болмаса, ол барлық жерде монополияға ие. Ешкім де одан бас тарта алмайды, тіпті қытайлар да өздерінің ерекше пиджин түрлерін қолданады». Испан тілі мен жергілікті тілдердің, қытай диалектілерінің және кейіннен жапон тілінің ұзақ қарым-қатынасы нәтижесінде «Бамбук испан тілі» және испан тіліне негіделген креолдық «Чавакано» пиджиндері пайда болды. Бір кезде олар Филиппин халқының айтарлық бөлігі үшін тіл болды. Таңқаларлық емес, Филиппин ғасырлар бойы бүгінгі Мексикадағы Жаңа Испаниядан басқарылғандықтан, филиппин испан тілі лексикасымен ғана емес, сонымен қатар айтылуы мен грамматикасы бойынша Латын Америкалық испан тіліне ұқсас. Испан тілі азаматтық және сот әкімшілігінде қолданылатын ресми тіл болды және ол негізгі қалалардағы халықтың көпшілігі қолданды, сонымен қатар, әсіресе 1863 жылғы Білім беру жарлығы қабылданғаннан кейін, көптеген адамдар түсінетін. 19 ғасырдың соңына қарай испан тілі Филиппин қоғамының білімді элитасы үшін ана тілі немесе күшті екінші тіл болды, оны бала кезінде ата-аналары мен әже-шешелерінен немесе мектепте немесе жеке сабақтар арқылы үйренді.

Spanish was the language of government, education and trade throughout the three centuries (333 years) of the Philippines being part of the Spanish Empire and continued to serve as a lingua franca until the first half of the 20th century. It was first introduced to the Philippines in 1565, when the conquistador Miguel López de Legazpi founded the first Spanish settlement on the island of Cebú. The Philippines, ruled first from Mexico City and later from Madrid, was a Spanish territory for 333 years (1565–1898). Schooling was a priority, however. The Augustinians opened a school immediately upon arriving in Cebú in 1565. The Franciscans followed suit when they arrived in 1577, as did the Dominicans when they arrived in 1587. Besides religious instruction, these schools taught how to read and write and imparted industrial and agricultural techniques. Initially, the stance of the Roman Catholic Church and its missionaries was to preach to the natives in local languages, not in Spanish. The priests learned the native languages and sometimes employed indigenous peoples as translators, creating a bilingual class known as Ladinos. Before the 19th century, few natives were taught Spanish. However, there were notable bilingual individuals such as poet translator Gaspar Aquino de Belén. Gaspar produced Christian devotional poetry written in the Roman script in Tagalog. Pasyon is a narrative of the passion, death, and resurrection of Jesus Christ begun by Gaspar Aquino de Belén, which has circulated in many versions. Later, the Spanish Mexican ballads of chivalry, the corrido, provided a model for secular literature. Verse narratives, or komedya, were performed in the regional languages for the illiterate majority. In the early 17th century, a Tagalog printer, Tomás Pinpin, set out to write a book in romanized phonetic script to teach the Tagalogs how to learn Castilian. His book, published by the Dominican press in which he worked, appeared in 1610, the same year as Blancas's Arte. Unlike the missionary's grammar, which Pinpin had set in type, the Tagalog native's book dealt with the language of the dominant, rather than the subordinate, other. Pinpin's book was the first such work ever written and published by a Philippine native. As such, it is richly instructive for what it tells us about the interests that animated Tagalog translation and, by implication, conversion during the early colonial period. By law, each town had to build two schools, one for boys and the other for girls, to teach the Spanish language and the Christian catechism. There were never enough trained teachers, however, and several provincial schools were mere sheds open to the rain. That discouraged the attendance at school, and illiteracy was high in the provinces until the 19th century, when public education was introduced. The conditions were better in larger towns. To qualify as an independent civil town, a barrio or group of barrios had to have a priest's residence, a town hall, boys' and girls' schools; streets had to be straight and at right angles to one another so that the town could grow in size; and the town had to be near a good water source and land for farming and grazing. Better school conditions in towns and cities led to more effective instruction in the Spanish language and in other subjects. Between 1600 and 1865, a number of colleges and universities were established, which graduated many important colonial officials and church prelates, bishops, and archbishops, several of whom served the churches in Hispanic America. The increased level of education eventually led to the rise of the Ilustrados. In 1846, French traveler Jean Baptiste Mallat was surprised at how advanced Philippine schools were. El Boletín de Cebú, the first Spanish newspaper in Cebu City, was published in 1886. In Manila, the Spanish language had been more or less widespread to the point that it has been estimated at 50% of the population knew Spanish in the late 19th century. In his 1898 book "Yesterdays in the Philippines", covering a period beginning in 1893, the American Joseph Earle Stevens, an American who resided in Manila from 1893 to 1894, wrote:
Spanish, of course, is the court and commercial language and, except among the uneducated native who have a lingua of their own or among the few members of the Anglo Saxon colony, it has a monopoly everywhere. No one can really get on without it, and even the Chinese come in with their peculiar pidgin variety. Long contact between Spanish and the local languages, Chinese dialects, and later Japanese produced a series of pidgins, known as Bamboo Spanish, and the Spanish based creole Chavacano. At one point, they were the language of a substantial proportion of the Philippine population. Unsurprisingly, since the Philippines was administrated for centuries from New Spain in present day Mexico, Philippine Spanish is broadly similar to Latin American Spanish not only in vocabulary but also in pronunciation and grammar. The Spanish language was the official language used by the civil and judicial administration, and it was spoken by the majority of the population in the main cities and understood by many, especially after the passing of the Education Decree of 1863. By the end of the 19th century, Spanish was either a mother tongue or a strong second language among the educated elite of the Philippine society, having been learned in childhood either directly from parents and grandparents or in school, or through tutoring.

Мектептер

XVI-XVII ғасырларда елдегі ең көне білім беру мекемелерін испан діни ордендері құрды. Мектептер мен университеттер аралдарда испан тілінің дамуында маңызды рөл атқарды. Интрамуростағы Манила колледжі 1590 жылы негісталды. Колеж ресми түрде 1595 жылы ашылды және Филиппиндегі алғашқы мектептердің бірі болды. Сол жылы иезуиттер Себуде Сан-Карлос университетін Сан-Ильдефонсо колледжі ретінде құрды. 1611 жылы Азиядағы ең көне университет саналатын Санто-Томас университеті Манилада доминикандықтармен ашылды. XVIII ғасырда Филиппинде испан тілін жетік меңгерген еркектер көбінесе осы мектептердің немесе 1620 жылы құрылған San Juan de Letrán колледжінің түлектері болды. 1706 жылы филиппиндік әйелдер үшін Беатериос монастырлық мектебі құрылды. Ол испандық және жергілікті қыздарды қабылдады, дін, оқу, жазу және арифметикамен қатар музыка мен тігізгіштікке де үйретті. Беатериостан бітірген әйелдер де испан тілінде еркін сөйлейтін. 1859 жылы иезуиттер Атенео де Манила университетін Escuela Municipal ретінде негіздеді. 1866 жылы Филиппиннің жалпы халқы 4 411 261 адамды құрады. Жалпы мемлекеттік мектептердің саны ұлдар үшін 841, қыздар үшін 833 болды, ал мектептерге баратын балалардың жалпы саны 135 098 ұл және 95 260 қызды құрады. 1892 жылы мектептердің саны 2137-ге дейін өсті, оның ішінде 1087-сі ұлдарға, 1050-сі қыздарға арналған. Бұл шара заманауи Азия елдерінің алдында болды және кейде Еуропада білімін жалғастырған білімді жергілікті тұрғындардың маңызды тобына әкелді, мысалы, ұлттық батыр Жозе Ризал. Осы жазушылар, ақындар мен зиялылар тобы көбінесе Иллюстрадос деп аталады. Айырықша жағдай, 20-ғасырдың басында американдық оккупацияның алғашқы жылдарында испан әдебиеті мен баспасөзі гүлденді, бұл американдық билікке өтуден кейін баспасөз бостандығына рұқсат бергенімен байланысты болды.

In the 16th and the 17th centuries, the oldest educational institutions in the country were set up by Spanish religious orders. The schools and universities played a crucial role in the development of the Spanish language in the islands. Colegio de Manila in Intramuros was founded in 1590. The Colegio formally opened in 1595, and was one of the first schools in the Philippines. In the same year, the University of San Carlos in Cebú, was established as the Colegio de San Ildefonso by the Jesuits. In 1611, the University of Santo Tomás, considered as the oldest existing university in Asia, was inaugurated in Manila by the Dominicans. In the 18th century, fluent male Spanish speakers in the Philippines were generally the graduates of those schools or of the Colegio de San Juan de Letrán, established in 1620. In 1706, a convent school for Philippine women, Beaterios, was established. It admitted both Spanish and native girls, and taught religion, reading, writing and arithmetic with music and embroidery. Female graduates from Beaterios were fluent in Spanish as well. In 1859, Ateneo de Manila University was established by the Jesuits as the Escuela Municipal. In 1866, the total population of the Philippines was only 4,411,261. The total public schools was 841 for boys and 833 for girls and the total number of children attending the schools was 135,098 boys and 95,260 girls. In 1892, the number of schools had increased to 2,137, 1,087 of which were for boys and 1,050 for girls. The measure was at the vanguard of contemporary Asian countries and led to an important class of educated natives that sometimes continued their studies abroad, like the national hero José Rizal, who studied in Europe. That class of writers, poets and intellectuals is often referred to as Ilustrados. Ironically, it was during the initial years of American occupation in the early 20th century that Spanish literature and press flourished, partially due to the freedom of the press allowed following the transition to American rule.

Филиппиндік ұлтшылдық және 19 ғасырдағы революциялық үкіметтер

XIX ғасырға дейін филиппин көтерілістері көлемі шағын болды. Олар тілдік шекарадан аспағандықтан, испан әскерлері оларды оңай бейтараптандырды. 1863 жылы испан тілінің тегін мемлекеттік білім беру жүйесі арқылы тарауының және білімді топтың өсуінің нәтижесінде, архипелагтың әртүрлі аймақтарынан келген ұлтшылдар ортақ тілде қарым-қатынас жасауға мүмкіндік алды. Хосе Ризальдің романдары, Грасиано Лопес Хаэнаның сатирикалық мақалалары, Марсело Х. дель Пилардың дін қызметкерлеріне қарсы манифесттері, Испанияда жарияланған екі апта сайынғы «La Solidaridad» және ұлтшылдықты оятуға бағытталған басқа материалдар испан тілінде жазылған. Филиппин революциясы бастапқыда реформалар, ал кейін Испаниядан тәуелсіздік үшін күресті. Алайда, ол аралдардағы Испанияның мәдени мұрасына немесе испан тіліне қарсы болған жоқ. Тіпті Грасиано Лопес Хаэнаның 1889 жылғы «Солидарность» мақаласы Малолостың жас әйелдерінің испан тілін оқыту үшін кешкі мектеп ашу туралы генерал-губернатор Валериано Вейлерге жасаған өтінішін мақтады. Шындығында, 1899 жылғы Малолос конгресі испан тілін ресми тіл деп таңдады. Хорасио де ла Костаның сөзіне сүйенсек, испан тілі болмаса, ұлтшылдық мүмкін болмас еді. 1897 жылғы Биак-на-Бато Конституциясы және 1898 жылғы Малолос Конституциясы екеуі де испан тілінде жазылған. Екеуі де ұлттық тілді нақтыламады, бірақ екеуі де испан тілінің филиппин өмірінде және заңнамасында қолданылатынын мойындады. Испан тілі Биак-на-Бато Конституциясын, Малолос Конституциясын, түпнұсқа ұлттық әнұран, Himno Nacional Filipino-ны, сондай-ақ ұлтшылдық насихат материалдарын және әдебиетті жазу үшін қолданылды. 1863 жылы барлық халық үшін бастауыш мемлекеттік білім беру жүйесі құрылған кезде испан тілі тегін оқытылды. Испан тілінде сөйлейтін Ilustrados (Ағартылғандар) – ұлтшылдықты және қазіргі филиппин санасын насихаттаған білімді элита болды. Ilustrados және кейінгі жазушылар 19 ғасырда дамыған филиппин классикалық әдебиетінің негізін қалады. Хосе Ризал филиппин санасын және ұлттық ерекшелігін испан тілінде насихаттады. Оның «Noli Me Tangere» және «El Filibusterismo» романдары отаршылдық үкімет пен дін қызметкерлерінің зұлымдықтарын ашып көрсетуде маңызды рөл атқарды. Романның өзінің танымал болуы филиппиндер арасында оның сұранысын одан әрі арттырды. Оларды оқуға тыйым салынды, өйткені олар «Peninsulares»-ті әшкерелеп, пародизациялады.

Before the 19th century, Philippine revolts were small scale. Since they did not extend beyond linguistic boundaries, they were easily neutralized by Spanish forces. With the small period of the spread of Spanish through a free public school system (1863) and the rise of an educated class, nationalists from different parts of the archipelago were able to communicate in a common language. José Rizal's novels, Graciano López Jaena's satirical articles, Marcelo H. del Pilar's anti clerical manifestos, the bi weekly La Solidaridad, which was published in Spain, and other materials in awakening nationalism were written in Spanish. The Philippine Revolution fought for reforms and later for independence from Spain. However, it opposed neither Spain's cultural legacy in the islands nor the Spanish language. Even Graciano López Jaena's La Solidaridad, an 1889 article that praised the young women of Malolos who petitioned to Governor General Valeriano Weyler to open a night school to teach the Spanish language. In fact, the Malolos Congress of 1899 chose Spanish as the official language. According to Horacio de la Costa, nationalism would not have been possible without the Spanish language. The 1897 Biak na Bato Constitution and the 1898 Malolos Constitution were both written in Spanish. Neither specified a national language, but both recognised the continuing use of Spanish in Philippine life and legislation. Spanish was used to write the Constitution of Biak na Bato, Malolos Constitution, the original national anthem, Himno Nacional Filipino, as well as nationalistic propaganda material and literature. In 1863, the Spanish language was taught freely when a primary public school system was set up for the entire population. The Spanish speaking Ilustrados (Enlightened Ones) were the educated elite who promoted and propagated nationalism and a modern Filipino consciousness. The Ilustrados and later writers formed the basis of Philippine Classical Literature, which developed in the 19th century. José Rizal propagated Filipino consciousness and identity in Spanish. Highly instrumental in developing nationalism were his novels, Noli Me Tangere and El Filibusterismo which exposed the abuses of the colonial government and clergy, composed of "Peninsulares." The novels' very own notoriety propelled its popularity even more among Filipinos. Reading them was forbidden because they exposed and parodied the Peninsulares.

Филиппин-американ соғысы

1899 жылғы Малолос республикасы өзінің конституциясында испан тілін ресми тіл ретінде белгіледі, ол Малолос, Булакан қаласындағы Конституциялық конвентте жасалған. Жаңадан құрылған республика бірқатар заңдар, актілер, жарлықтар және басқа да ресми құжаттар жариялады. Бұл құжаттар испан, ағылшын және тагалог тілдерінде әртүрлі жарияланды, бірақ испан тілі басым болды. 1898 жылғы Негрос кантондық республикасы мен 1899 жылғы Замбоанга республикасы үшін де испан тілі ресми тіл ретінде тағайындалды.

Америка отарлау кезеңі

Филиппин-американ соғысынан кейін Филиппин архипелагының АҚШ құрамына қосылуымен, жаңа басшылардың енгізген саясатының бірі – Филиппинде ағылшын тілін елдің басты тілі ретінде орнату болды, осы арқылы ағылшын тілінде сөйлейтін халықтың жыл сайынғы өсуін қамтамасыз ету мақсаты көзделді. Алайда, бұған қарамастан, испан тілі білім беру жүйесінде өз беделін сақтап қалды, себебі көптеген жеке білім беру ошақтары, әсіресе діни ордендер басқаратындары, испан тілін пайдалануын жалғастырды. Тек Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана американдық билік жеке мектептерде ағылшын тілінде оқытуды талап ете бастады, нәтижесінде Маниладагы Атеней және Санто-Томас университеттері сияқты ірі католик университеттері испан тілінен ағылшын тіліне көшуге мәжбүр болды. 1903 жылғы халық санағы респонденттерден қандай тілде сөйлейтіні және түсінетіні туралы сұрамады, бірақ 1918 жылғы санақта бұл сұрақ қойылды. Онда 10 314 310 адамдық жалпы халықтың арасында 757 463 филиппиндық (немесе халықтың 7,34%) испан тілінде сөйлейтін болса, оның 511 721-і еркек, 245 742-сі әйел адамдарды құрады. Ал ағылшын тілінде сөйлейтін филиппиндықтардың саны 896 258 (немесе халықтың 8,69%) болды. Испан тілінде сөйлейтін еркектердің үлесі ағылшын тілінде сөйлейтін еркектерге қарағанда жоғары болған аймақтар: Замбоанга, Манила, Изабела, Котабато, Мариндуке, Кагаян, Илоило, Кавите, Альбай, Лейте, Батангас және Сорсогон. Ағылшын тілінде сөйлейтін әйелдерге қарағанда испан тілінде сөйлейтін әйелдердің үлесі жоғары болған провинциялар: Замбоанга, Котабато, Манила, Давао, Амбос Камаринес, Илоило және Сорсогон. Қалған провинцияларда ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың саны басым болды, ал Ифугао, Бонток, Бенгует және Калинга провинцияларында ағылшын тілінде сөйлейтін еркектердің үлесі ең жоғары болды. Сондай-ақ, испан немесе ағылшын тілін үйренгендер сол тілдерде оқу мен жазу қабілетіне ие екені анықталды. 1918 жылғы халық санағы Филиппинде ағылшын тілінің беделінің алғашқы томанистер келгеннен бері күрт өскенін растады, бірақ испан тілі әлеуметтік жағдайы жағынан артықшылықтарын сақтап қалды. Бұл туралы Принстон университетінің профессоры Генри Джонс Форд, сол кездегі АҚШ президенті Вудро Вильсонның тапсырмасымен Филиппинге «жағдайды анықтау» миссиясына жіберілген, былай деді: «Шындығында, испан тілі бұрынғыдан да беделді, әдепті қоғамның, сот процестерінің және заңнаманың тілі. Америкалық оккупация басталған кезде испан тілінде сөйлейтін адамдардың саны қазіргіге қарағанда аз болған, тіпті американдық мектептер де бұл нәтижеге жанама түрде ықпал етті, себебі білім берудің кез келген түрі жақсы қоғамда қолданылатын тілді меңгеруге деген құштарлықты оятады және осылайша инлюстрадо тобындағы өз орнын нығайтады». Күміс ғасырдан кейін испан тілінде жазылған филиппин баспасөзінің құлдырау кезеңі келді, оны Чека Годой 1920 және 1930 жылдары анықтады. Осы кезеңде испан тіліндегі газеттердің саны мен таралымы азайды, ал ағылшын және жергілікті тілдерде, әсіресе тагалог тілінде жазылған газеттердің саны өсті және тіпті испан тілінен басымдық ала бастады. Бұл құлдырау Филиппинде испан тіліндегі баспасөзді тоқтатқан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасты. 1939 жылғы халық санағы Филиппинде испан тілінде сөйлейтін халықтың азаюын көрсетті, олардың саны 1918 жылғы санақпен салыстырғанда жартысына дейін қысқарды: шамамен 16 миллион филиппиндықтың арасында олардың тек 417 375-і (немесе халықтың 2,6%) испан тілінде сауатты болды. 1934 жылы Тайдингс МакДаффи заңы испан тілін мемлекеттік мектептердің оқу бағдарламасынан толығымен алып тастады, ал 1934 жылғы Конституциялық конвенция 1940 жылды испан тілінің заң шығарушы орган мен соттардың ресми тілі ретінде қолданылу мерзімінің аяқталу мерзімі деп белгіледі. Америка отарлау кезеңінің жылдары испан тіліндегі филиппин әдебиетінің алтын ғасыры деп танылды. Бұл атауға бір себеп – осы дәуірде испан тілінде жазылған әдебиеттің мол көлемі. Филиппиннің сол кездегі ұлы әдеби жазушыларының арасында Фернандо Мария Герреро, Хесус Балмори, Мануэль Бернабе, Клара М. Ректо және Антонио Абад болды. Бұл дамудың үш себебі келтірілді: Америка кезеңіндегі сөз бостандығы бұрынғы испан отарлау дәуірімен салыстырғанда, испан тіліндегі мерзімді басылымдар мен басқа тілдерде жазылған мерзімді басылымдар ұсынған баспа орындары, бірақ испан тіліндегі бөлімдер және Premio Zobel-дің болуы. Алайда, Эстанислао Алинеа сол жылдарды «Гүлдену кезеңі» деп атады, бұл испан тіліндегі жазушылардың көрнекті өмір сүру қабілеті мен өнімділігінің артында Филиппиндегі тілдің баяу құлдырау және біртіндеп құлдырау кезеңі жатқанын көрсетті. Сонымен қатар, осы жазушылардың көптеген шығармаларының әлеуметтік және ұлттық рөліне берілген маңызға қарамастан, тіпті олардың өмірлік кезеңінде де көпшілік тарапынан аз қызығушылыққа тап болды. Росио Ортуньоның пікірінше, олардың әдеби ізденістерінің сәтсіздігі кейбір шығармалары жарияланбаған немесе мерзімді басылымдарда жарияланған жағдайда, олар жинақталмауында көрінеді.

After the Philippine–American War and the subsequent incorporation of the Philippine archipelago to the dominion of the United States, one of the policies implemented by the new rulers was to institute the English language as the primary language of the country, designating it as the medium of instruction, with the goal of bolstering the annual increase of the number of English speaking population in the Philippines. However, in spite of this, the Spanish language maintained its hold in the educational system, as many private educational institutions, particularly those administered by religious orders, persisted in using the Spanish language. Only after World War I did the American authorities started to press more and more for the private schools to teach in English, leading to important Catholic universities such as the Ateneo de Manila and the University of Santo Tomas to phase out Spanish in favor of English. The census of 1903 did not inquire the respondents regarding the language they spoke and understood, but it was asked in the 1918 census, in which it was reported that from a total population of 10,314,310, the number of Filipinos capable of speaking Spanish was 757,463 (or 7.34% of the total population), with 511,721 belonging to the male population and 245,742 belonging to the female population. In contrast, the number of English speaking Filipinos was 896,258 (or 8.69% of the total population). Greater percentage of Spanish speaking males compared to their English speaking counterparts were found in Zamboanga, Manila, Isabela, Cotabato, Marinduque, Cagayan, Iloilo, Cavite, Albay, Leyte, Batangas, and Sorsogon. The province with the greater percentage of Spanish speaking females compared to their English speaking counterparts were found in Zamboanga, Cotabato, Manila, Davao, Ambos Camarines, Iloilo, and Sorsogon. The rest of the provinces had greater percentages of English speaking people, with the provinces of Ifugao, Bontoc, Benguet, and Kalinga registering the greatest percentage of English speaking males. The census also affirmed that those who learned to speak Spanish or English also possessed the ability to read and write in those languages. While the 1918 census confirmed the great boost in the position of the English language in the Philippines since the arrival of the first Thomasites, Spanish still retained its privileged position in society, as was made clear by Henry Jones Ford, a professor from Princeton who was sent to the Philippines by the then American President Woodrow Wilson for a "fact finding mission". adding later on the following observations:

blockquote|text=As a matter of fact Spanish is more than ever the language of polite society, of judicial proceedings and of legislation. More people are speaking Spanish than when American occupation began and indirectly the American schools have promoted that result, inasmuch as educational advance of any kind incites desire to attain the language spoken in good society and thus establish one's position in the ilustrado class. After the Silver Age came the period of decadence of the Philippine press written in Spanish, which Checa Godoy identified in the years of the 1920s and the 1930s. During this period, the number of Spanish language newspapers and their circulation declined, while the presence of newspapers written in English and indigenous languages, especially Tagalog, increased and even overtook Spanish from its dominant position. The decline continued until the events of World War II, which effectively ended the Spanish language press in the Philippines. The census of 1939 showed the decline of the Spanish speaking population in the Philippines, with the numbers slashed almost in half compared to the previous 1918 census: in a total population of approximately 16 million Filipinos, only 417,375 of them (or 2.6% of the population) are literate in the Spanish language. In 1934, the Tydings McDuffie Act excluded Spanish entirely from the curriculum of public schools, while the 1934 Constitutional Convention set 1940 as the expiry date of the usage of Spanish as the official language of the legislature and of the courts. The years of the American colonial period have been identified as the Golden Age of Philippine Literature in Spanish by numerous scholars such as Estanislao Alinea, Luis Mariñas and Lourdes Brillantes. One explanation given to such a designation was the rich volume of literary output produced during this era using the Spanish language. Among the great Filipino literary writers of the period were Fernando María Guerrero, Jesús Balmori, Manuel Bernabé, Claro M. Recto and Antonio Abad. There were three reasons provided for this development, namely the relative freedom of expression during the American period compared to the previous Spanish colonial era, the publication venues provided by the Spanish language periodicals and periodicals written in other languages but with Spanish language sections, and the presence of the Premio Zobel. However, Estanislao Alinea also referred to those years as the "Period of Efflorescence", highlighting the fact the behind the apparent vitality and productivity of these Spanish language writers lied the period of slow decadence and gradual decline of the language itself in the Philippines. Additionally, despite the relevance given to many of these writers in their social and nationalistic roles, even earning them an entry in the 1996 Encyclopedia of the Cultural Center of the Philippines (CCP), most of their literary works received scarce public reception even during their lifetime. According to Rocío Ortuño, the failure of their literary endeavours can be seen in the fact that some of their works were either left unpublished or, in case of their works published in periodicals, never compiled in volumes.

Испан тілінің құлдырауы

ХХ ғасырдың алғашқы екі онжылдығында испан тілі гүлденді, себебі баспасөздің ішінара еркіндігі және жаңа билеушілерге қарсылық актісі ретінде. Бірақ, АҚШ әкімшілігі ағылшын тілін мектептер мен университеттерде ресми тіл және оқыту құралы ретінде белгілегеннен кейін, ол тез арада құлдырады. Редакциялық материалдар мен газеттер көбінесе ағылшын тіліне ауыстырылды, нәтижесінде испан тілі маргиналды жағдайға түсті. Шурман комиссиясының ұсыныстары негізінде Филиппиндегі АҚШ-тың алғашқы шараларының бірі – испан тілінің мемлекеттік мектептерде оқыту тілі ретінде қолданылуына тыйым салу болды. 1934 жылы американдық егемендік 1946 жылы аяқталады деп белгіленгеніне қарамастан, жаңа Филиппин Конституциясында ағылшын тілін оқытудың жалғыз тілі ретінде сақтау міндеті көзделді. Американың тіл саясатының маңызды мақсаты – филиппиндіктерді «өздерін өзі басқара алатын халыққа» айналдыру болды, бұл үшін оларға ортақ тіл қажет еді: ағылшын тілі. Испан тілін сақтау үшін Энрике Зобель де Аяла 1924 жылы Академия Филиппина де ла Ленгва Эспаньола және Премио Зобельді құрды, олар филиппиндіктердің испан тілін қолдануын сақтауға және дамытуға көмектесуге бағытталған. Америка отарлау кезеңіндегі филиппиндік ұлтшылдар мен тарихшылар либералдық идеяларын 19 ғасырдың филиппин пропагандасынан алды, ол Испанияны және испандықтардың барлығын жағымсыз немесе жаман деп бейнеледі. Сондықтан испан тілі өткеннің қайғылы еске алуы ретінде қараланды. Бұл идеялар біртіндеп филиппиндіктердің жас ұрпағының санасына сіңірілді (АҚШ әкімшілігі кезінде және одан кейін), олар мектептегі тарих оқулықтарын қолданды, онда испандықтардың барлығына жағымсыз сипаттама берілді, себебі испан тегі бар филиппиндіктерге жеткілікті назар берілмеді. Олар жергілікті испан үкіметі мен дін қызметкерлеріне қарсы болды және 19 ғасырдың төңкерісінде, филиппин-американ соғысында және Екінші дүниежүзілік соғыста азаттық үшін күресті және қаза тапты. 1940 жылдары ағылшын тілінде білім алған балалар ересектерге жеткенде испан тілінің қолданылуы күрт төмендеді. Дегенмен, испан тілінде сөйлейтін маңызды қауымдастық ең ірі қалаларда тұрды, олардың саны шамамен 300 000 адамды құрады. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыста Маниланың жапондықтар тарапынан қиратылуымен Филиппиндегі испан тілінің ортасы жойылды. 1942-1945 жылдар аралығында испан тілінде сөйлейтін көптеген филиппиндік отбасылар қаза тапты. Соғыс аяқталғанға дейін шамамен 1 миллион филиппиндік қаза болды. Соғыстан аман қалған испан тілінде сөйлейтіндердің кейбірі кейінірек көшіп кетуге мәжбүр болды. Соғыстан кейін испан тілі ресми деңгейде маргиналданды. Ағылшын және американдық мәдениеттің күшеюімен испан тілінің барлық салаларда қолданылуы біртіндеп азайды. 1962 жылы Филиппин президенті Диосдадо Макапагал Филиппиннің тәуелсіздік күнін 4 шілдеде емес, 12 маусымда атап өту туралы жарлық шығарды. Бұл Испанияны жаман, ал АҚШ-ты мейірімді отаршылдық держава ретінде көрсетуге бейімділікті білдірді. Испан тілі мен мәдениеті қайтадан қараланды. 1973 жылы испан тілі Филиппиннің ресми тілі мәртебесін қысқа мерзімге жоғалтты, бірақ тез арада ресми тіл ретінде қайта бекітілді және 1987 жылы жаңа Конституцияның ратификациялануымен ресми мәртебесінен айырылды. Филиппинде испан тілін оқығандардың көп бөлігі әлеуметтік ғылымдар саласында, себебі көптеген жер тегі, келісімшарттар, газеттер мен әдебиеттер испан тілінде жазылған. Кейбір испаниялық топтар испан тілін мектепте міндетті пән ретінде қайта енгізуді немесе оны әкімшілік іс жүргізуде қолдануды ұсынды, бірақ бұл идея дау тудырды. Глория Макапагал Арройо басшылығымен Испания мен Филиппин арасындағы қарым-қатынас нығайды. Филиппин мен Испания арасындағы мәдени және тарихи байланыстарды, достық пен ынтымақтастықты еске алу үшін Филиппин-Испания достық күні құрылды. Сонымен қатар, Білім министрлігі 2008 жылы орта мектептерде испан тілін таңдау курсы ретінде қайта енгізді. 2012 жылдың шілдесінде Филиппинге сапары барысында Испания королевасы София Филиппин мектептерінде испан тілінің қайта жаңғыруын қолдады, елдің 24 мектебінде испан тілі пән ретінде оқытылады. 2012 жылдың қыркүйегінде Филиппин және Чили үкіметтері филиппиндік мұғалімдерді испан тілінде оқыту туралы келісімге келді, ал Филиппин Чили мұғалімдерін ағылшын тілінде оқытуға көмектеседі.

Spanish flourished in the first two decades of the 20th century because of the partial freedom of the press and as an act of defiance against the new rulers. However, it soon declined afterwards as the U. S. administration began a heavier imposition of English as the official language and medium of instruction in schools and universities. Editorials and newspapers were increasingly forced to switch to English, leaving Spanish in a marginal position. One of the first U. S. provisions in the Philippines, following the recommendations of the Schurman Commission, was the prohibition of Spanish as the language of instruction in public schools. Despite the fact that in 1934 it was established that American sovereignty would cease in 1946, the new Philippine Constitution stated the obligation to maintain English as the sole language of instruction. It is significant that the American language policy had among its main objectives to turn the Filipinos into "a people who can govern themselves", an end for which they would need a common language: English. In order to preserve Spanish, Enrique Zóbel de Ayala founded the Academia Filipina de la Lengua Española and the Premio Zóbel in 1924 to help maintain and develop the use of Spanish by the Filipino people. Filipino nationalists and nationalist historiographers during the American colonial period took their liberal ideas from the writings of the 19th century Filipino propaganda, which portrayed Spain and all things Spanish as negative or evil. Therefore, Spanish as a language was demonized as a sad reminder of the past. Those ideas gradually inculcated into the minds of the young generation of Filipinos (during and after the U. S. administration), which used those history textbooks at school that tended to generalize all Spaniards as villains because of lack of emphasis on Filipino people of Spanish ancestry, who were also against the local Spanish government and clergy and also fought and died for the sake of freedom during the 19th century revolts during the Philippine Revolution, the Philippine–American War, and the Second World War. By the 1940s, as children educated in English became adults, the use of Spanish started to decline rapidly. Still, a very significant community of Spanish speakers lived in the largest cities, with a total population of roughly 300,000. However, with the destruction of Manila during the Japanese occupation in the Second World War, the heart of Spanish in the Philippines had been dismantled. Many Spanish speaking Filipino families perished during the massacre and the bombing of the cities and municipalities between 1942 and 1945. By the end of the war, an estimated 1 million Filipinos had died. Some of the Spanish speakers who survived were forced to migrate in the later years. After the war, Spanish became increasingly marginalized at an official level. As English and American influenced pop culture increased, the use of Spanish in all aspects gradually declined. In 1962, Philippine President Diosdado Macapagal decreed that the Philippines would mark independence day on June 12, instead of July 4, when the country gained complete independence from the United States. This reflected a tendency to paint Spain as the villain and the United States as a more benevolent colonial power. Spanish language and culture were demonized again. In 1973, Spanish briefly lost its status as an official language of the Philippines, was quickly redesignated as an official language, and finally lost its official status by the ratification of a subsequent constitution in 1987. A great portion of Spanish learners in the Philippines are in the social sciences, as until recently, many land titles, contracts, newspapers, and literature were still written in Spanish. Some Hispanista groups have even proposed making Spanish a compulsory subject again in school or having it used in administration, although the idea has elicited controversy. Under the administration of Gloria Macapagal Arroyo, relations between Spain and the Philippines strengthened. Philippine–Spanish Friendship Day was established to commemorate the cultural and historical ties, friendship, and co operation between the Philippines and Spain. Additionally, the Department of Education reintroduced Spanish as an elective course in secondary schools in 2008. During her visit to the Philippines in July 2012, Queen Sofía of Spain expressed her support for the Spanish language to be revived in Philippine schools, with 24 high school across the country offering the language as a subject. In September 2012, an agreement was made between the Philippine and Chilean governments to train Filipino schoolteachers in Spanish while in exchange, the Philippines would help train Chilean schoolteachers in English.

Ағымдағы жағдай

1898 жылы Испания Филиппинді АҚШ-қа өткізгеннен кейін, жергілікті испан тілінің нұсқасы көптеген сөйлеушілерін жоғалтты және қазір құрып кетуге жақын болуы мүмкін. 2007 жылдың желтоқсанында бұрынғы президент Глория Макапагал Арройо қол қойған директиваға сәйкес, 2008 жылдан бастап Филиппин мектептерінде испан тілін оқыту мен үйрену басталды, содан бері испан тілін қосымша пән ретінде ұсынатын мектептердің саны елдің барлық аймақтарында 80-ге жетті. Испания испан тілі мұғалімдерін даярлауға және стипендия беруге тілдік көмек көрсетуде. 2010 жылға қарай, испан тілін үйренуге деген қызығушылық негізінен Филиппиндегі бизнес-процестерді сырттан тапсыру компанияларында немесе АҚШ-та жұмыс іздеу мүмкіндіктерінде испан тілінде сөйлейтін мамандарға деген сұранысқа байланысты болды. Осының нәтижесінде көптеген филиппиндіктер Instituto Cervantes сияқты тіл орталықтарына испан тілін үйренуге жиналды.

Демография

1990 жылғы Филиппин халық санауы бойынша, Филиппинде 2660 испан тілінде туған адам болған. 2013 жылы елде 3325 испан азаматы тұрған. 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, кем дегенде жақсы деңгейде испан тілін білетін 400 000 адам болды, бұл халықтың 0,5% -дан кемін құрайды.

Медиа

2000 жылдары испан тіліндегі БАҚ өкілдері болды, соның ішінде E Dyario газеті Филиппинде жарық көрген алғашқы испандық цифрлық газет атанды. Сонымен қатар, Filipinas, Ahora Mismo бағдарламасы – Филиппин бойынша таратылған, 60 минуттық мәдени радиожурналдық бағдарлама болып, 2000 жылдары екі жыл бойы күн сайын испан тілінде хабарланды. 2020 жылдың 15 қыркүйегінде Арвин Серезо La Jornada Filipina атты жаңа онлайн журналды іске қосты.

Фоналогия

Филиппиндік испан тілі мен аралдық испан тілінің басты айырмашылығы – филиппиндіктер жергілікті австронезиялық тілдерден мұра еткен акцентпен сөйлейді. Филиппинде «ола» («қазан») және «хоя» («шұңқыр») сияқты сөздердегі «о» дыбыстары жиі ажыратылады. Әдетте , бірақ кейде, әсіресе соңғы буын тілшілері арасында , деп айтылады. Ал , екінші жағынан, барлық позицияларда жуан дауыс ретінде айтылады, сияқты фрикатив немесе аффрикат ретінде басқа испан диалектілерінде сирек кездеседі. Филиппиндіктер / дыбысын және дыбысын да жиі ажыратады. Дегенмен, білімі жоқ адамдар көбінесе / дыбысын / дыбысымен біріктіреді. Ал басқалары, әсіресе қазіргі заманғы тілшілер, бір сөздің ішінде / және дыбыстарын тұрақсыз түрде ажыратады. Сонымен қатар, – айырмашылығы шавакано тілінде кездеспейді; испан тіліндегі «о» немесе «у» әріптері бар сөздер шавакано тіліне екі фонема үшін де «у» ретінде түседі. Испан тілінде «хота» деп аталатын веляр фрикативі күшті түрде дыбысталады, жарым аралдық испан тіліне ұқсайды. Көптеген филиппин тілдерінде «х» фонемасы болмағандықтан, бірақ «һ» бар болғандықтан, кейде оны глоттал «һ» ретінде де айтады. Сондықтан, «Хосе» сияқты есімдер немесе, сирек жағдайда, деп айтылуы мүмкін. «о»-ның «у» ретінде айтылуы Андалусияда, Канар аралдарында және Латын Америкасының кейбір аймақтарында да кездеседі.