Кіріспе

Христиандық гностикалық жақсы жаңалық

Филиптің жақсы жаңалығы – бұл шамамен 3-ші ғасырда жазылған, бірақ орта ғасырларда жоғалып, 1945 жылы Мысырдағы Наг-Хаммади маңынан басқа мәтіндермен бірге кездейсоқ табылған гностикалық жақсы жаңалық. Христиан шіркеуі бұл Евангелиені канондық деп мойындамайды. Томаның жақсы жаңалығындағы сенімдермен байланысы болуы мүмкін болғанымен, ғалымдар оны жеке сөз ретінде оқуға бола ма, әлде Валентиннің байланыссыз сөздерінің жинағы ретінде оқуға бола ма деген мәселеде келіспейді. Дәстүрлер, әсіресе неке дәстүрі, маңызды тақырып болып табылады. Тома мен Мариямның жақсы жаңалықтарындағыдай, Филиптің жақсы жаңалығы да Мария Магдалинаның Исаның үйретіктерімен ерекше байланысы мен түсінігін қорғайды. Мәтінде Исаның он бес сөзі бар. Олардың жетісі канондық Евангелияларда да кездеседі, ал екеуі Томаның жақсы жаңалығындағы сөздермен тығыз байланысты.

Құрастыру күні

Евангелиенің атауы копт қолжазбасының соңындағы коллофонда кездеседі; мәтін ішіндегі елші Піліппен байланыс тек оның аты ғана айтылуында (73,8). Мәтіннің өзі Піліптен жазылғанын мәлімдемейді, бірақ Жаңа өсиеттегі төрт Евангелие де авторлықты нақты түрде көрсетпейді. Көптеген ғалымдар оның 3-ші ғасырда жазылғанын санайды.

Мәтінге қатысты мәселелер

Філіптің Ізгі хабары – гностикалық дәстүрлердегі ерте христиан жазбаларымен байланысты кейбір мәліметтерді ашатын мәтін. Ол логиялар немесе афоризмдер жиынтығы, олардың көпшілігі жоғалған жазбалардан алынған цитаталар мен үзінділер сияқты, ешқандай повестволық контекстке ұмтылмаған. Басты тақырыбы – қасиетті құдастардың маңыздылығы. Ғалымдар түпнұсқа тілі сирия тілі ме, әлде грек тілі ме деген мәселеде пікір таластырып жүр. Мәтіннің аудармашысы Уэсли У. Айзенберг оны "бәлкім, III ғасырдың екінші жартысында" жазылған деп санайды және оның Сирия сөздеріне, шығысқа тән крещение рәсімдеріне сілтеме жасауы мен аскетизмге ұмтылуына байланысты Сирияда туған болуы мүмкін дейді. "Тұңғыш христиан жазбалары" сайтында оның жазылу мерзімі шамамен 180–250 жылдар деп көрсетілген. Мейер оны "II немесе III ғасыр" деп мерзімдейді.

Интерпретация

Мәтін христиандық гностиктердің қасиетті үйретісі ретінде түсіндірілді. Бентли Лейтон оны Валентиннің үзінділер жинағы деп атады, ал Элейн Пейджлс және Марта Ли Тернер оның дәйекті Валентин теологиясын қамтиды деп санайды. Католик авторы Иан Уилсон оны жоққа шығарып, "ол ерте кезеңге қатысты ерекше дәлелдеме бермейді және бұл III және IV ғасырлардағы христиандық апокрифтік әдебиеттерде жиі кездесетін, Миллс пен Бун стиліндегі фантазия ғана болып көрінеді" деп мәлімдейді. Кейінгі күндердің қасиеттілерінің ғалымы Ричард О. Коуэн, Евангелиядағы орталық тақырып болып табылатын "құдалық бөлмесі" мен "жаңа және мәңгілік неке туралы" немесе "мәңгілік неке" туралы мормондық доктрина арасындағы параллельдікті көреді.