Кіріспе

Уоллес Штегнердің 1971 жылғы романы «Тынығу бұрышы» – мүгедек арбада отыратын тарихшы Лиман Уорд туралы, ұлымен және отбасымен байланысын үзіп, шекаралық дәуірдегі әжесі мен атасы туралы жазуға шешім қабылдаған туынды. 1972 жылы бұл роман Пулитцер сыйлығына ие болды. Роман Мэри Хэллок Футтың хаттарына негізделген, ол кейін «Алыс батыстағы Виктория дәуірінің әйел заты» деген атпен жарияланды. Штегнердің Футтың нақты хаттарынан үлкен үзінділерді өзінің туындысының кейіпкері Сьюзан Берлинг Уордтың хаттары ретінде пайдалануы кейбір ғалымдар арасында әлі де дау тудырып отыр. Штегнердің жақтастары оның Футтың жазбаларын пайдалануға рұқсат алғанын айтса, басқалары ол бұл рұқсатты роман тікелей цитаталарды пайдаланбайтыны туралы жалған уәде бергеннен кейін ғана алғанын көрсетеді. 1998 жылы Modern Library журналы «Тынығу бұрышы» романын 20 ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі романының тізімінде 82-орынға қойды.

Романның атауын түсіндіру

Атауы Футтың жазбаларынан алынған сияқты. "Тынық бұрыш" кітабының мәтіні – Уордтың әжесі Сьюзан Берлинг Уордтың өмірбаянына айналатын нәрсені диктант етіп жазған таспалар. Диктант 1970 жылдың 12 сәуірінде басталып, жаз бойы жалғасады. Өте тәуелсіз Уорд әжесі өмірінің соңғы онжылдықтарын өткізген және бала кезінде оның уақыт өткізген үйі – Зодиак коттеджінде жалғыз тұрады. "Ауруының және әйелі оны тастап кеткендігінің салдарынан [Уорд] өмірінде маңызды дағдарысқа жетті. Бұл дағдарыс оның қираған өміріне бағыт табу қажеттігіне әкеледі. Ондай бағытты оның ата-анасы туралы білу және оларды түсінуге тырысу арқылы табады."

Әжесіне жазған хаттардан, жарияланған жазбалардан және газеттен алынған үзінділерден өмірбаян құрастырудан басқа, Уорд күнделікті жаттығулармен айналысады, жазғы хатшысы (Аданың қызы Шелли Расмуссен)мен сөйлеседі және Хоукстер отбасымен бейсбол тамашалайды. Сонымен қатар, Лайман Уорд үшін маңызды тақырып – ұлы Родман мен оның әйелінің өміріне араласуына қарсы күресу. Олар оның өзін-өзі жетілдіруіне күмәнданып, Уордтың айтуынша, оны "Менло Парктегі зейнеткерлер үйіне" жібергісі келеді. Джексон Бенсонның сөзіне сүйенсек, Лайман Уорд кейіпкері Айова университетіндегі Стегнердің диссертациялық жетекшісі Норман Фёрстердің үлгісімен жасалған. Ол да өмірінің соңында ауру салдарынан аяқтарының қызметін жоғалтқан.

Сюзан Берлинг Уорд

Жас кезінде Сьюзан Берлинг (Мэри Хэллок Фут кейіпкері) Нью-Йорк мәдениетінің көрнекті өкілдерімен байланысты үміткер жазушы және суретші болды. Оливер Уордпен танысып, ғашық болған соң, ол Нью-Йоркке қайта оралуды күтіп, оның артынан ерді. 19 ғасырдың екінші жартысындағы американдық батыстағы өмірі мен Нью-Йорктегі жақын досының өмірі арасындағы қарама-қайшылық романның тұрақты тақырыбы болып табылады. Лайман оны отбасының әлеуметтік жағдайына наразы болған, бірақ жағдайға бейімделе алатын күшті мінезді адам ретінде бейнелейді.

Оливер Уорд

Мэридің күйеуі Артур Де Винт Футтың бейнесіндегі Оливер – ақылды, тура, адал адам, ол сүйіп қорғайтын отбасын асырауға баса назар аударған. Кен инженері болғандықтан, ол Колорадо, Калифорния, Мексика және Айдахоға жұмыс іздеп, Батыстың түкпір-түкпіріне көшіп өтеді. Кейде ол жалғыз болады, бірақ мүмкіндігі болғанда отбасын өзімен бірге алып, көбінесе қиын жағдайдағы, шалғайдағы қарапайым үйлерде орналасады. Оның адалдығы олардың табысқа жетісуге тырысатын қатал әлемде оның жолын қиындатады. Лайман Сюзанның некеге тұрғанда бас тартқан Шығыстың "мәдениетін" қайта жаңғыртуға деген құштарлығы мен Оливердің осы шектеулері арасындағы күресті көреді, бұл тілек күйеуі көп ақша тапқан жағдайда ғана орындалуы мүмкін.

Тарихи кейіпкерлер

Романда көптеген нақты тарихи тұлғалар бейнеленген. 19 ғасырдың соңындағы американ геологтары мен батыстың басқа да белгілі адамдарының "Кім кім" атты тізімі секілді кейіпкерлер пайда болады, олардың ішінде Джон Уэсли Пауэлл, Кларенс Кинг, Сэмюэл Франклин Эмонс, Генри Дженнин және Росситер В. Реймонд бар.

Әдеби мәні және сын

"Тынық бұрышы" атты еңбегі жарық көргеннен кейін, сыншылар оны бірауызды түрде мақтап, "Стегнердің ең амбициялы және терең ойға толы туындысы" және одан да кең ауқымда "әдебиеттің маңызды шығармасы" деп атады. Кейбіреулер Стегнер Сьюзан Берлинг Уордтың оқиғасының мәнін Лайман Уордқа жеткілікті түсіндірмегенін айтса да, көптеген сыншылар "Тынық бұрышы" романының кейіпкерлері, сюжеті және тарихи тұрғысы жақсы бейнеленгенін мойындады. Тіпті "Нью-Йорк Таймс" газетінің сәуір айында жарық көрген көптеген шолулардан кейін тамыз айында жарық көрген шағын кешіккен пікірі де толыққанды жағымды болды, сыншы романды "569-бетке жеткенде, бір маңызды элементтің жоқ екеніне көз жеткіздім" деген ескертумен жоғары бағалады. Осы "элементтің" жоқтығына қарамастан, көптеген сыншылар "Тынық бұрышы" романының "ХХ ғасырдың ең маңызды американдық романдарының бірі" екеніне келіседі. "Тынық бұрышы" романының беделі оқырмандар және сыншылар арасында берік сақталып келеді. 1999 жылы "Сан-Франциско Хроникасы" газетінің оқырмандары оны АҚШ батысы туралы жазылған ХХ ғасырдың ең жақсы романы деп таныды. Романның бір бөлігі Мэри Хэллок Футтың "Алыс батыстағы Викториялық әйел: Естеліктер" еңбегінен алынған.

Бейімделулер

Роман Эндрю Имбридің Оукли Холл жазған либреттосы бойынша операға көшірілді, алғашқы қойылымы 1976 жылы Сан-Франциско операсында өтті; Честер Лудгин Лайман Уорд рөлін сомдады.