Молдованың көрнекті билеушісі – Александр I тарихы
Alexander the Good
Александр I – Молдавия воеводасы (1400-1432). Әкімшілік реформалар, экономиканы дамыту, сауда жолдарын жақсарту және қамалдарды күшейтумен елді нығайтқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Александр I, көбінесе Александр Игі (Alexandru cel Bun; шамамен 1375 – 1 қаңтар 1432) деп танылады, 1400 жылдан 1432 жылға дейін Молдавияның воеводасы болды. Ол Роман I-нің ұлы және Югадан тақ мұрагерлік етті. Өкімшілігі кезінде ол Молдавия княздығының мәртебесін бекітіп, бірқатар реформалар бастады.
Alexander I, commonly known as Alexander the Good (Alexandru cel Bun; c. 1375 – 1 January 1432) was Voivode of Moldavia between 1400 and 1432. He was the son of Roman I and succeeded Iuga to the throne. As ruler he initiated a series of reforms while consolidating the status of the Principality of Moldavia.
Ішкі саясат
Александр бюрократиялық жүйені "Воевода кеңесі" мен канцлерлік палатасын құру арқылы кеңейтті, сондай-ақ 1403 жылы ресми канцлерлік палатаның Логофәт канцлері институтын қосты. Өзінің билігі тұсында Львов (1408) және Краков (1409) саудагерлеріне саудалық жеңілдіктер беріп, жаңа салық заңдарын енгізді, сауда жолдарының жағдайын жақсартты (әсіресе Цетатя Албэ портын Польшамен байланыстыратын жол), қамалдарды күзету арқылы нығайтты және Цетатя Албэ мен Килия Молдавия порттарын кеңейтті. Ол сондай-ақ Молдавия православие шіркеуінің Константинополь патриархымен болған дауды бейбітшілікке келтіруге көмектесті. Александр Бистрица монастырын салды, онда ол жерленген, ал бұрынғы ғасырда салынған бастаманы жалғастырып, Неамц монастырының құрылысын аяқтады. Александр Молдавиядағы цыған құлдығын алғаш рет құжатпен растады, Бистрица монастырына 31 цыған отбасын және мал берді.
Alexander expanded the bureaucratic system by creating the "Council of the Voivode", the Chancellory and by adding (in 1403) the institution of Logofăt – Chancellor of the official Chancellery. During his reign, he introduced new fiscal laws by adding commercial privileges to the traders of Lviv (1408) and Kraków (1409), improved the situation of trading routes (especially the one linking the port of Cetatea Albă to Poland), strengthened the forts by guarding them and expanded the Moldavian ports of Cetatea Albă and Chilia. He also had a role in ending the conflict of the Moldavian Orthodox Church with the Patriarch of Constantinople. He built Bistrița Monastery where he is buried and continued the building of Neamț Monastery, which was started in the previous century. Alexander made the first documented confirmation of gypsy slavery in Moldavia, giving Bistrița Monastery 31 gypsy families along with some cattle.
Сыртқы істер
Искендер Зұлқарнайынның ең басты мақсаты – күшті әскерлерге қарсы соғыста елін қорғау болды. Ол үшін ол негізінен Венгрияға қарсы (Венгрияның Сигизмунд патшасы оны таққа отырғанмен) Валахия және Польшамен одақ жүйесін құрды. 1402 жылы ол Польша королі Жогайланың вассалы болып ант берді. Бұл келісім 1404, 1407, 1411 және 1415 жылдары жаңаланды. Александр Тевтон орденіне қарсы екі шайқасқа қатысты: Грунвальд шайқасы және Мариенбург қоршауы. 1420 жылы ол Польшаның көмегімен Молдавияны Осман империясының Четатя Албэдегі алғашқы шабуылынан қорғады. Ол сондай-ақ 1418 және 1419 жылдары Раду II Праснаглаваға, ал 1429 жылы Александру I Алдеаға көмектесу арқылы Валахияның билік күресіне араласты, көбінесе Чилияның жаулануын болдырмау мақсатында. Польшаның аумақтық талаптары және 1420 жылы Осман шабуылы кезінде Польша патшасының вассалдық келісім бойынша міндеттемелерін орындамауы салдарынан Александр Литва азамат соғысы кезінде Польшаға шабуыл жасады. Шабуыл 1431 жылғы 18 қарашада Сучава шартымен аяқталды.
The main concern of Alexander the Good was to defend the country in wars against superior armies. In order to do that, he forged a system of alliances with Wallachia and Poland, generally against Hungary (although he had been backed to the throne by Sigismund of Hungary). In 1402, he was sworn vassal of Jogaila, the King of Poland. The treaty was renewed in 1404, 1407, 1411, and 1415. Alexander participated in two battles against the Teutonic Knights: the Battle of Grunwald and the Siege of Marienburg. In 1420, he also with the help of Poland defended Moldavia against the first incursion by Ottomans at Cetatea Albă. He also got involved in the power struggles of Wallachia by helping Radu II Prasnaglava in 1418 and 1419 and Alexandru I Aldea in 1429, mostly in order to prevent the capture of Chilia. Due to a territorial claim of Poland and the previous failure of the Polish king to fulfill his part of the vassalic treaty during an Ottoman attack in 1420, Alexander launched an attack on Poland during the Lithuanian Civil War. The attack ended with the Treaty of Suceava on 18 November 1431.
Жеке өмір
Александрдың бірнеше әйелі болды: Маргарета Лосзонц, Ана Неаша, Римгалей (Кестутис қызы және Ұлы Витауттың қарындасы; 1421 жылы ажырасты). Оның көптеген балалары болды, соның ішінде Ильяш, Петру III, Стефан II, Петр Аарон және Богдан II. 1432 жылдың 1 қаңтарында қайтыс болды және Бистрица монастырында жерленді.
Alexander had a number of wives: Margareta Loszonc, Ana Neacşa, Rimgailė (daughter of Kęstutis and sister of Vytautas the Great; divorced in 1421). He had several children, among whom were Iliaș, Petru III, Stephen II, Peter Aaron, and Bogdan II. He died on 1 January 1432 and was buried in Bistriţa Monastery.