Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психиатриялық жіктеу жүйелерінде қолданылатын диагностикалық категория.
Diagnostic category used in some psychiatric classification systems
Конверсиялық бұзылу (CD) немесе функционалдық неврологиялық симптомдық бұзылу – кейбір психиатриялық жіктеу жүйелерінде қолданылатын диагностикалық категория. Ол кейде неврологиялық симптомдармен, мысалы, ұю, соқырлық, паралич немесе құрысулармен келетін науқастарға қолданылады, бұл симптомдар белгілі бір органикалық себеппен байланысты емес, маңызды қиындықтар тудырады және психологиялық факторға дейін жетеді. Бұл симптомдар науқастың психикалық денсаулығына әсер ететін стрестік жағдайларға немесе депрессия сияқты психикалық ауруға жауап ретінде пайда болады деп саналады. Конверсиялық бұзылу DSM-5-те сақталды, бірақ функционалдық неврологиялық симптомдық бұзылу деген атаумен берілді. Жаңа критерийлер симптомдардың сол ауқымын қамтиды, бірақ психологиялық стресс факторының болуын және жалғандық емеу мүмкіндігін растау қажеттілігі алынып тасталды. ICD-10 конверсиялық бұзылысты диссоциативтік бұзылыс ретінде, ал ICD-11 – нақтыланбаған неврологиялық симптомдары бар диссоциативтік бұзылыс ретінде жіктейді. Дегенмен, DSM-IV конверсиялық бұзылысты соматоформдық бұзылыс ретінде жіктейді.
Conversion disorder (CD), or functional neurologic symptom disorder, is a diagnostic category used in some psychiatric classification systems. It is sometimes applied to patients who present with neurological symptoms, such as numbness, blindness, paralysis, or fits, which are not consistent with a well established organic cause, which cause significant distress, and can be traced back to a psychological trigger. It is thought that these symptoms arise in response to stressful situations affecting a patient's mental health or an ongoing mental health condition such as depression. Conversion disorder was retained in DSM 5, but given the subtitle functional neurological symptom disorder. The new criteria cover the same range of symptoms, but remove the requirements for a psychological stressor to be present and for feigning to be disproved. The ICD 10 classifies conversion disorder as a dissociative disorder, and the ICD 11 as a dissociative disorder with unspecified neurological symptoms. However, the DSM IV classifies conversion disorder as a somatoform disorder.
Неврологиялық ауруды алып тастау
Конверсиялық бұзылу белгілері әдетте неврологиялық ауруларға ұқсас, мысалы, инсульт, қөп склероз, эпилепсия, гипокалемиялық периодтық паралич немесе нарколепсия. Невролог тексеру және тиісті зерттеулер арқылы неврологиялық ауруды мұқият жоққа шығаруы керек. Дегенмен, неврологиялық ауруы бар пациенттерде конверсиялық бұзылудың дамуы жиі кездеседі. Неврологиялық ауруды жоққа шығару үшін невролог дәстүрлі түрде конверсиялық бұзылудың оң белгілеріне сүйенді, яғни неврологиялық ауруда сирек кездесетін, бірақ конверсияда жиі кездесетін белгілі бір көріністерге. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, осы белгілердің көпшілігі неврологиялық ауруларда да кездеседі, сондықтан олардың дұрыстығы күмәнді. Мысалы, «la belle indifférence» симптому, DSM IV-те «симптомдардың сипаты немесе салдарына қатысты салыстырмалы түрде алаңдаушылықтың болмауы» деп сипатталған. Кейінгі зерттеуде функционалдық симптомдары бар пациенттерде бұл симптом органикалық ауруы бар пациенттерге қарағанда көбірек кездеседі деген дәлел табылмады. DSM V-те «la belle indifférence» диагностикалық критерий ретінде алынып тасталды. Тағы бір маңызды ерекшелік – симптомдардың дененің басым емес (әдетте сол) жағында күштірек білінуі. Бұл туралы көптеген теориялар бар, мысалы, ми жарты шарларының эмоционалдық өңдеудегі рөлі немесе доминант емес жақта функционалдық жетіспеушілікпен өмір сүрудің «оңайырақ» болуы. Алайда, 121 зерттеуді қамтитын әдебиеттік шолу бұл пікірдің дұрыс еместігін көрсетті, ал бұл жалпыға ортақ көзқарасқа жарияланымдардың іріктелуі себеп болуы мүмкін. Көңіл алалау жиі конверсиялық бұзылудың оң белгісі деп есептелгенімен, эпинефриннің бөлінуі гипокалемиялық периодтық параличтен туындаған параличтің жақсы дәлелденген себебі болып табылады. Кейде дұрыс емес диагноз қойылады. 1960 жылдардағы маңызды зерттеуде Элиот Слейтер өз пациенттерінің үштен бірінде (112 пациент) дұрыс емес диагноз қойылғанын көрсетті. Кейінгі авторлар бұл мақаланың кемшіліктері бар екенін айтты, ал мета-талдау көрсеткендей, мақала жарияланғаннан бері дұрыс емес диагноз қою көрсеткіші шамамен 4%-ды құрайды, бұл басқа неврологиялық ауруларға қарағанда ерекшеленбейді.
Conversion disorder presents with symptoms that typically resemble a neurological disorder such as stroke, multiple sclerosis, epilepsy, hypokalemic periodic paralysis or narcolepsy. The neurologist must carefully exclude neurological disease, through examination and appropriate investigations. However, it is not uncommon for patients with neurological disease to also have conversion disorder. In excluding neurological disease, the neurologist has traditionally relied partly on the presence of positive signs of conversion disorder, i. e. certain aspects of the presentation that were thought to be rare in neurological disease but common in conversion. The validity of many of these signs has been questioned, however, by a study showing they also occur in neurological disease. One such symptom, for example, is la belle indifférence, described in DSM IV as "a relative lack of concern about the nature or implications of the symptoms". In a later study, no evidence was found that patients with functional symptoms are any more likely to exhibit this than patients with a confirmed organic disease. In DSM V, la belle indifférence was removed as a diagnostic criterion. Another feature thought to be important was that symptoms tended to be more severe on the non dominant (usually left) side of the body. There have been a number of theories about this, such as the relative involvement of cerebral hemispheres in emotional processing, or more simply, that it was "easier" to live with a functional deficit on the non dominant side. However, a literature review of 121 studies established that this was not true, with publication bias the most likely explanation for this commonly held view. Although agitation is often assumed to be a positive sign of conversion disorder, release of epinephrine is a well demonstrated cause of paralysis from hypokalemic periodic paralysis. Misdiagnosis does sometimes occur. In a highly influential study from the 1960s, Eliot Slater demonstrated that misdiagnoses had occurred in one third of his 112 patients with conversion disorder. Later authors have argued that the paper was flawed, however, and a meta analysis has shown that misdiagnosis rates since that paper was published are around four percent, the same as for other neurological diseases.
Психологиялық механизм
Конверсияның психологиялық механизмі конверсия диагнозының ең қиын тұсы болуы мүмкін. Тіпті, бұрынғы жарақат немесе басқа да ықтимал психологиялық себеп болған жағдайда да, оның қалай көрінетін белгілерге әкеп соғатыны нақты белгісіз. Медициналық жағынан түсіндірілмейтін неврологиялық белгілері бар пациенттерде психологиялық стресс болуы да мүмкін, сондықтан DSM 5-те «конверсиялық бұзылу» орнына «функционалдық неврологиялық симптомдық бұзылу» термині қолданылады және DSM 5 психологиялық себептің міндетті еместігін жойды.
The psychological mechanism of conversion can be the most difficult aspect of a conversion diagnosis. Even if there is a clear antecedent trauma or other possible psychological trigger, it is still not clear exactly how this gives rise to the symptoms observed. Patients with medically unexplained neurological symptoms may not have any psychological stressor, hence the use of the term "functional neurological symptom disorder" in DSM 5 as opposed to "conversion disorder", and DSM 5's removal of the need for a psychological trigger.
Болжам
Эмпирикалық зерттеулер конверсиялық бұзылудың барысы әртүрлі болатынын көрсетті, кейбір жағдайларда бірнеше апта ішінде жазылып кетсе, ал басқалары жылдар бойы немесе ондаған жылдарға созылуы мүмкін. Сондай-ақ, конверсиялық бұзылудың толыққанды емделуі мүмкін емес екеніне және пациенттер жақсарып кетсе де, кез келген уақытта қайталануы мүмкін екеніне дәлелдер бар. Бұған қоса, көптеген науқастар уақыт өте келе, ем-дом мен қолдау арқылы өз симптомдарынан құтыла алады.
Empirical studies have found that the prognosis for conversion disorder varies widely, with some cases resolving in weeks, and others enduring for years or decades. There is also evidence that there is no cure for conversion disorder, and that although patients may go into remission they can relapse at any point. Furthermore, many patients can get rid of their symptoms with time, treatments and reassurance.
Жиілігі
Батыс елдерінде конверсиялық бұзылудың қаншалықты жиі кездесетіні туралы мәліметтер шектеулі, себебі диагностика процесі күрделі. Неврологиялық клиникаларда жаңа науқастардың арасында түсіндіріле алмайтын симптомдардың таралуы өте жоғары (30-60% аралығында). Дегенмен, конверсия диагнозын қою үшін әдетте қосымша психиатриялық сараптама қажет, ал науқастардың аз бөлігі ғана психиатрға баратындықтан, түсіндіріле алмайтын симптомдардың қанша пайызы конверсияға байланысты екені белгісіз. АҚШ және Исландиядағы ірі психиатриялық тізілімдер 100 000 адам-жылға шаққанда 22 және 11 жаңа диагноз қойылған жағдайды көрсетті. Кейбір есептеулерге сәйкес, халықтың 0,011%-дан 0,5%-ға дейін конверсиялық бұзылуға шалдығады. Түркияның қалалық аймандарында жүргізілген зерттеуде бұл көрсеткіш 5,6% болды. Көптеген авторлар конверсияның ауылдық және төмен әлеуметтік-экономикалық топтарда жиірек кездесетінін анықтады, онда науқастарды технологиялық түрде тексеру мүмкіндігі шектеулі және адамдар медициналық және психологиялық түсініктер туралы аз білуі мүмкін.
Information on the frequency of conversion disorder in the West is limited, in part due to the complexities of the diagnostic process. In neurology clinics, the reported prevalence of unexplained symptoms among new patients is very high (between 30 and 60%). However, diagnosis of conversion typically requires an additional psychiatric evaluation, and since few patients will see a psychiatrist it is unclear what proportion of the unexplained symptoms are actually due to conversion. Large scale psychiatric registers in the US and Iceland found incidence rates of 22 and 11 newly diagnosed cases per 100,000 person years, respectively. Some estimates claim that in the general population, between 0.011% and 0.5% of the population have conversion disorder. A community survey of urban Turkey found a prevalence of 5.6%. Many authors have found occurrence of conversion to be more frequent in rural, lower socio economic groups, where technological investigation of patients is limited and people may know less about medical and psychological concepts.
Жынысы
Тарихи тұрғыдан алғанда, "истерия" ұғымы бастапқыда әйелдерге ғана тән жағдай ретінде түсіндірілді, бірақ кейіннен ол ерлерге де қатысты болды. Конверсиялық бұзылудың (бұрын "истерикалық невроз, конверсиялық тип" деп жіктелетін) соңғы сараптамаларында,
Historically, the concept of 'hysteria' was originally understood to be a condition exclusively affecting women, though the concept was eventually extended to men. In recent surveys of conversion disorder (formerly classified as "hysterical neurosis, conversion type"),
Жасы
Конверсиялық бұзылу кез келген жаста кездесуі мүмкін, бірақ он жасқа дейінгі балаларда немесе егде жастағы адамдарда сирек болады. Зерттеулер 30-шы жылдардың ортасы мен соңында ең көп кездесетінін көрсетеді. Грек мифологиясында функционалдық неврологиялық симптомдық бұзылудың бастапқы атауы – истерия, оргазм жетіспеуінен, жатыр меланхолиясынан және бала тумаудан туындайды деп есептелген. Платон, Аристотель және Гиппократ жыныстық қатынас жетіспеушілігінің жатырды бұзатынына сенген. Гректер оның алдын алуға шарап пен оргиялар көмектеседі деп ойлаған. Гиппократ тұрақты жыныстық қатынас болмаса, жатыр уытты газдар шығарып, денеде жылжиды дейді, сондықтан барлық әйелдер үйленуі және қанағаттанарлық жыныстық өмір сүруі керек. 13-шы ғасырдан бастап истериямен ауыратын әйелдерден зұлым рухтар шығарылған, себебі олардың шайтанға ие болғанына сенеді. Дәрігерлер аурудың себебін таба алмаса, оның шайтаннан туындағанына сенген. Зигмунд Фрейд өмірі бойы бұл жағдайды истерия және конверсиялық бұзылыс деп атаған. Ол осы жағдаймен өмір сүретін адамдар толыққанды қарым-қатынас құра алмайды, ал ауыру оларға «екінші пайда» әкелу үшін, яғни өз қажеттіліктері мен тілектеріне сәйкес жағдайды өзгерту үшін керек деп ойлаған. Сондай-ақ, ол бұл бұзылықтың еркектерде де, әйелдерде де кездесетінін анықтаған. Ол ауырсынуды басқару үшін ауырсынумен байланысты эмоционалдық күшті саналы түрде басуға болады, бірақ бұл эмоционалдық күш неврологиялық симптомдарға «айналады» деп ұсынған. Кейіннен Фрейд басылған тәжірибелердің жыныстық сипатта екенін дәлелдеген. Питер Халлиган айтқандай, конверсия «психиатриялық диагноздар арасында әлі де Фрейдтік механизмдерді шақырудың күмәнді ерекшелігіне» ие. Гистерияның тағы бір көрнекті теоретигі Пьер Жанет симптомдардың ұсыныс күші арқылы пайда болатынын, ажырасуға бейім жеке тұлғаға әсер ететінін айтқан. Бұл гипотетикалық процесте, мысалы, адамның аяғын сезінуі оның санасының қалған бөлігінен бөлініп, аяқта сал болуға немесе ұюға әкеледі. Кейінгі авторлар осы әртүрлі модельдердің элементтерін біріктіруге тырысты, бірақ олардың ешқайсысының берік эмпирикалық негізі жоқ. 1908 жылы Штайерталь болжам жасады: «Бірнеше жылдың ішінде истерия туралы түсінік тарихқа көшеді – мұндай ауру жоқ және болған емес. Шарко истерия деп атаған нәрсе – мыңдаған жіптерден тоқылған мата, ең әртүрлі аурулардың жиынтығы, олардың арасында ортақ ештеңе жоқ, бірақ кез келген аурумен бірге жүретін белгілі бір «стигмалар» бар». Дегенмен, «истерия» термині 20-шы ғасырдың соңына дейін қолданылып келді. Фрейдтік модельге қолдау балалық шақтағы жыныстық зұлымдық деңгейінің жоғары болуы туралы мәліметтерден келеді. Диссоциациялық модельге қолдау конверсиялық пациенттерде жоғары ұсынысқа бейімділік туралы зерттеулерден келеді. Алайда, сыншылар барлық симптомдардың органикалық себептерін табу қиын екенін айтады, сондықтан мұндай симптомдары бар пациенттерге истерия диагнозы қою бұзылыстың мағынасыз, түсініксіз және жалған диагнозға әкелді, өйткені ол ешқандай анықталған ауруға сілтеме жасамайды. Лаканиялық модель конверсиялық бұзылысты белгілі бір психикалық құрылымдарға тән жалпы құбылыс ретінде қарастырады. Әйелдер арасында оның көп кездесуі денеге қатысты психологиялық қатынастардың еркектерден өзгеше болуымен байланысты, бұл конверсиялық симптомдардың пайда болуына мүмкіндік береді.
Conversion disorder may present at any age but is rare in children younger than ten or in the elderly. Studies suggest a peak onset in the mid to late 30s. In Greek mythology, hysteria, the original name for functional neurological symptom disorder, was thought to be caused by a lack of orgasms, uterine melancholy and not procreating. Plato, Aristotle and Hippocrates believed a lack of sex upsets the uterus. The Greeks believed it could be prevented and cured with wine and orgies. Hippocrates argued that a lack of regular sexual intercourse led to the uterus producing toxic fumes and caused it to move in the body, and that this meant all women should be married and enjoy a satisfactory sexual life. From the 13th century, women with hysteria were exorcised, as it was believed that they were possessed by the devil. It was believed that if doctors could not find the cause of a disease or illness, it must be caused by the devil. Sigmund Freud referred to the condition as both hysteria and conversion disorder throughout his career. He believed those with the condition could not live in a mature relationship, and that those with the condition were unwell in order to achieve a "secondary gain", in that they are able to manipulate their situation to fit their needs or desires. He also found that both men and women could have the disorder. suggested the emotional charge deriving from painful experiences would be consciously repressed as a way of managing the pain, but that the emotional charge would be somehow "converted" into neurological symptoms. Freud later argued that the repressed experiences were of a sexual nature. As Peter Halligan comments, conversion has "the doubtful distinction among psychiatric diagnoses of still invoking Freudian mechanisms". Pierre Janet, the other great theoretician of hysteria, argued that symptoms arose through the power of suggestion, acting on a personality vulnerable to dissociation. In this hypothetical process, the subject's experience of their leg, for example, is split off from the rest of their consciousness, resulting in paralysis or numbness in that leg. Later authors have attempted to combine elements of these various models, but none of them has a firm empirical basis. In 1908, Steyerthal predicted that: "Within a few years the concept of hysteria will belong to history there is no such disease and there never has been. What Charcot called hysteria is a tissue woven of a thousand threads, a cohort of the most varied diseases, with nothing in common but the so called stigmata, which in fact may accompany any disease." However, the term "hysteria" was still being used well into the 20th century. Some support for the Freudian model comes from findings of high rates of childhood sexual abuse in conversion patients. Support for the dissociation model comes from studies showing heightened suggestibility in conversion patients. However, critics argue that it can be challenging to find organic pathologies for all symptoms, and so the practice of diagnosing patients with such symptoms as having hysteria led to the disorder being meaningless, vague and a sham diagnosis, as it does not refer to any definable disease. The Lacanian model accepts conversion disorder as a common phenomenon inherent in specific psychical structures. The higher prevalence of it among women is based on somewhat different intrapsychic relations to the body from those of typical males, which allows the formation of conversion symptoms.