«Лилит: Роман» немесе «Лилиттің хикаясы»

Кіріспе

Джордж Макдональдтың 1895 жылғы романы «Лилит: Романс» – шотланд жазушысы Джордж Макдональдтың 1895 жылы алғаш жарық көрген фантастикалық романы. Ол 1969 жылдың қыркүйек айында Ballantine Books баспасынан «Ballantine Adult Fantasy» сериясының бесінші томы ретінде қайта басылды. «Лилит: Романс» Макдональдтың ең қараңғы және ең терең туындыларының бірі саналады. Бұл роман өмір, өлім және құтқарылу мәселелерін қамтиды. Роман барысында Макдональд жандарды жазып, құтқаруға бастайтын ғаламдық ұйқы туралы айтады. Макдональд – христиан универсалисті, ол барлық адамның ақырында құтқарылатынына сенген. Дегенмен, осы туындыда Құдайдың жазасы жеңіл қабылдана қоймайды, ал құтқарылуға жету қиынға соғады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Вэйн мырза, «Лилит» романының басты кейіпкері, кітапханасына ие, оны бұрынғы кітапханашының әруағы қоршап алғандай көрінеді. Ол оның көрінісін қысқаша көріп, оның қара қарғаға ұқсас екенін байқайды. Соңғы кездесуде, құпия Мистер Рейвенмен кездескеннен кейін, Вэйн Рейвен әкесін білгенін анықтайды; шындығында, Вэйннің әкесі Рейвеннің келіп-кетіп, қазір тұратын ерекше параллель әлемге барған. Вэйн айна арқылы Рейвеннің ізімен сол әлемге кіреді (бұл символдық әлем «жеті өлшемнің аймағы» деп сипатталады, бұл термин Якоб Бёмеден алынған). Сол әлемде Вэйн арманкерлер әлем аяқталғанша өлімде ұйықтайтын төсектер үйі туралы біледі: өмірді табатын жақсы өлім. Вэйннің атасы онда ұйықтаудан бас тартты, сондықтан ол қорқынышты орманның қаңқаларымен күресуге мәжбүр болды. Сатқындыққа толы сапарда (онда ай оны қауіпсіз сақтайтын жалғыз нәрсе) Вэйн мырза Кішкентайлармен кездеседі, олар ешқашан үлкендемейді, таза балалар болып қалады немесе өзімшіл болып, ірі және ақымаққа айналып, «қаптарға» немесе жаман алыптарға айналады. Балалардың ең үлкені Лонамен сөйлескеннен кейін, Вэйн оларға көмектесуге шешім қабылдайды және көбірек ақпарат жинау үшін жолға шығады, бірақ Рейвен оларға көмектесу үшін арманкерлермен бірге ұйықтауы керектігін ескертеді. Мистер Вэйн Рейвеннің Адам екенін және оның әйелі – Хауа екенін біледі. Саяхаты барысында ол Адамның бірінші әйелі және Булика ханшайымы Лилитпен танысады. Лилиттің сұлулығы мен тартымдылығына бауралып, Вэйн ақырында Кішкентайларды Буликаға қарсы шайқасқа бастап шығады. Лона, Вэйннің сүйіктісі, Лилиттің қызы болып шығады және оны өз анасы өлтіреді. Лилитті тұтқындап, Адам мен Хауаға өлім үйіне әкеледі, онда олар оның қолын ашуға мәжбүрлеу үшін күреседі, ол қолында Кішкентайлардың өсуіне қажетті суды ұстап тұрған, біте қап қалған қолы. Лилит оны берген ғана кезде ұйықтағандарға қосыла алады. Ұзақ күреснен кейін Лилит Адамға қолын денесінен кесуді бұйырады; бұл орындалады, Лилит ұйықтап, ал Вэйн қолын жерлеуге жіберіледі; тесіктен су ағып, жерді жуады. Содан кейін Вэйнге Кішкентайларға қосылуға рұқсат беріледі, олар қазірдің өзінде ұйықтап жатыр, олардың армандарында. Ол Лонаның төсегіне жанында төсегін жайып, өлімде шынайы өмірді табады. Мистер Вэйн үйіне оянады, бірақ ол шынымен оянғанына сенімсіз, шындығында ол оянғанын армандайды. Ол басқа әлемге қайта кірмейді, «өз уақытының соңына дейін» күтеді.

Mr. Vane, the protagonist of Lilith, owns a library that seems to be haunted by the former librarian, who looks much like a raven from the brief glimpses he catches of the wraith. After finally encountering the supposed ghost, the mysterious Mr. Raven, Vane learns that Raven had known his father; indeed, Vane's father had visited the strange parallel universe from which Raven comes and goes and now resides therein. Vane follows Raven into the world through a mirror (this symbolistic realm is described as "the region of the seven dimensions", a term taken from Jacob Boehme). Inside the world, Vane learns of a house of beds where the dreamers sleep until the end of the world in death: a good death, in which life is found. Vane's grandfather refused to sleep there and is, instead, forced to do battle with skeletons in a haunted wood. After a treacherous journey through a valley (where the moon is the only thing to keep him safe), Mr. Vane meets the Little Ones, children who never grow up, remaining pure children or becoming selfish and getting bigger and dumber, turning into "bags" or bad giants. After conversing with Lona, the eldest of the children, Mr. Vane decides to help them, and sets off to gather more information, although the Raven has warned Mr. Vane that he needs to sleep along with the dreamers before he can really help them. Mr. Vane learns that the Raven is also Adam and his wife is Eve. While on his journey, he meets Lilith, Adam's first wife and the princess of Bulika. Vane, although nearly blinded by Lilith's beauty and charms, eventually leads the Little Ones in a battle against Bulika. Lona, Vane's love, turns out to be Lilith's daughter, and is killed by her own mother. Lilith, however, is captured and brought to Adam and Eve at the house of death, where they struggle to make her open her hand, fused shut, in which she holds the water the Little Ones need to grow. Only when she gives it up can Lilith join the sleepers in blissful dreams, free of sin. After a long struggle, Lilith bids Adam cut her hand from her body; it is done, Lilith sleeps, and Vane is sent to bury the hand; water flows from the hole and washes the land over. Vane is then allowed to join the Little Ones, already asleep, in their dreaming. He takes his bed, next to Lona's, and finds true life in death. Mr. Vane awakens in his home, then is afterwards unsure that he is really awake, but actually dreaming that he is awake. He does not attempt to re enter the parallel world but waits "all the days of (his) appointed time till (his) change come".

Сыни қабылдау

Джеймс Блиш «Лилит» романын «ұлы түпнұсқалардың бірі» деп атап, оның «аллегориясы аса маңызды емес, ал әңгіменің өзі шиеленісті және қатты қорқынышты» екенін айтты. Э. Ф. Блайлер оны «Виктория дәуірінің христиандық символизмімен салмақталған ұзақ параболалық повесть» деп сипаттап, романға сыншылар пікірінің қатысты бөлінгенін атап өтті: «Кейбір сыншылар оны көркем бейнелері мен тілдік шеберлігі үшін жоғары бағалайды», ал басқалары оны жағымсыз ойлармен толған, ұнамайтын туынды деп санайды. Нил Баррон «Лилит» романының «1858 жылғы «Фантаст» романымен сабақтас екенін, Кэрроллдің ықпалы сезіледі, бірақ бұл Виктория дәуірінің фантастикалық әдебиетінің ең ерекше туындысы. Ол Линдсейдің «Арктурға саяхат» (1920) романына әсер еткен, сондай-ақ К.С. Льюистің қызығушылығын тудырған; догмалық емес христиандық аллегория ретінде ол Т.Ф. Поуистің туындыларымен қызықты байланысқа ие».