Кіріспе

Даниялық хирург және ботаник (1786 – 1854) Натаниел Вольф Уоллич (28 қаңтар 1786 – 28 сәуір 1854) – Даниядан шыққан хирург және ботаник, Үндістанда жұмыс істеген. Алғашқыда ол Калькуттаның жанындағы Даниялық поселеністе, кейін Даниялық және Британдық Шығыс Үндістан компанияларында қызмет етті. Ол Калькутта ботаникалық бағының дамуына үлес қосты, көптеген жаңа өсімдік түрлерін сипаттап, Еуропа коллекцияларына таратылған үлкен гербарий жинағын құрды. Оның жинаған өсімдіктерінің бірнешеуі оның атымен аталды.

Ерте өмір және білім

Натаниел Уоллич 1786 жылы Копенгагенде Натан Вулф Уоллич ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Вулф Лазар Валлих (1756–1843) – сефардтық еврей саудагері, бастапқыда Гамбург қаласының жанындағы Хольштайннің Альтона қаласынан шыққан және 18 ғасырдың соңында Копенгагенге қоныс аударған.

Шығыс Үндістан компаниясында қызмет

1814 жылдың тамызынан бастап Уоллич Шығыс Үндістан компаниясының қызметіне хирург ассистенты болып кірді және 1814 жылдың желтоқсанында Үндістан мұражайының басшысы қызметінен қанағаттанды.

Үнді мұражайының бірінші кураторы

Уоллих 1814 жылғы 2 ақпанда Азия қоғамының кеңесіне жолдаған хатында мұражай құруды ұсынды. Уоллих қоғамға өз қызметтерін, сондай-ақ өзінің жеке жинағынан мұражайға арналған бірнеше заттарды ұсынды. Қоғам бұл ұсынысты ынталы түрде қолдап, мұражай құру және Уоллишты Азия қоғамының Шығыс мұражайының құрметті кураторы, кейіннен басшысы етіп тағайындау туралы шешім қабылдады. Доктор Натаниел Уоллих 1814 жылғы 1 маусымда мұражайдың басқаруын өз қолына алды. Осылайша ашылған мұражай, негізін қалаушы Уоллих және жеке коллекционерлердің жетекшілігімен қарқынды дамыды. Бұл жеке салымшылардың көпшілігі еуропалықтар болды, тек Бабу Рамкамал Сен ғана үнді еді, ол бастапқыда коллекционер болса, кейіннен Азия қоғамының алғашқы үнді хатшысы болды. Уоллих Үндістан мұражайының ынтық құрылтайшысы және алғашқы кураторы ғана емес, мұражайдың алғашқы кезеңіндегі ең ірі доноры болды. 1816 жылға дейін мұражайға сыйға берілген жүз жиырма жеті бұйымның ішінде Уоллих қырық екі ботаникалық үлгіні сыйға берді.

Калькуттадағы Корольдік ботаникалық бақ

Уоллих сонымен қатар Калькуттадағы Корольдік ботаникалық бақтың уақытша басшысы болып тағайындалды, кейін 1817 жылы баққа тұрақты жұмысқа орналасып, 1846 жылға дейін қызмет етті, содан кейін қызметтен зейнеткерлікке шықты. Денсаулығының нашарлауына байланысты Уоллих 1811–1813 жылдары Маврикийдің қоңыржай климатында оқуын жалғастыруға мәжбүр болды. 1822 жылы досы сэр Стемфорд Раффлзтің өтінішімен ол Сингапурға ботаникалық бақтың жобасын жасау үшін сапарлады, бірақ келесі жылы Калькуттаға оралды. Уоллих 20 000-нан астам үлгіні қамтитын каталог дайындады, ол ресми емес түрде «Уоллих каталогы» деп белгілі болды. Каталогтағы үлгілерді Уоллих өзі немесе Роксбург, Гомес, Гриффит және Уайт сияқты сол дәуірдегі басқа коллекционерлер жинаған. Әр үлгіні жинаған адам туралы ақпарат каталогта нақты көрсетілген. Бүгінде Уоллихтің жеке коллекциясы Кью гербарийінде «Уоллих коллекциясы» ретінде сақталады. Ол жердегі үлгілерден өзге, Уоллих өзінің үлгілерінің көшірмелерін гербарияларға, соның ішінде сэр Джозеф Банкске жіберді, олар Кьюдің жалпы коллекциясында сақталған. Ол «Tentamen Florae Nepalensis Illustratae» және «Plantae Asiaticae Rariores» атты екі кітап жариялады және көптеген экспедицияларға қатысты. Уоллихтің өсімдіктерді зерттеу саласына қосқан ең маңызды үлесі – Гималайға жол тартқан көптеген өсімдіктерді іздеушілерге Калькуттада тоқтағанда тұрақты көмек көрсетуі болды. «Plantae Asiaticae Rariores» кітабының үш томында Калькутта ботаникалық бағында жұмыс істеген суретшілердің еңбектері қолданылды: Горхандтың 146 суреті, Вишнуперсаудтың 109 суреті және Роберт Уайттың суретшісі Рунгияның бір суреті; қалған суреттерді Джон Кларк және Уильям Гриффит салған, олардың арасында үш сурет бар. Кітаптың 250 данасы басылып шықты, оның 40 данасын Шығыс Үндістан компаниясы сатып алды.

Ғылыми марапаттар

1819 жылы Уоллич Абердин университетінен медицина докторы (M. D.) дәрежесін алды. Кейін ол Шығыс Үндістан компаниясының Калькуттадағы ботанигі Уильям Роксбургтің көмекшісі болып тағайындалды. 1813 жылға қарай ол Үндістан флорасына қызығушылық танытып, Непалға, Батыс Үндістанға және Төменгі Бирмаға экспедициялар ұйымдастырды. 1837 және 1838 жылдары Натаниел Уоллич Калькутта медицина колледжінде ботаника профессоры қызметін атқарды. 1821 жылы ол Копенгаген университетінің құрметті докторы атағын алды, ал 1826 жылы Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. 1822 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны Джон Юл ұсынды. Бұдан кейін 1828 жылы ол Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды.

Зейнеткерлік өмір, қайтыс болу және мұра

Уоллих көп жылдар бойы денсаулығының нашарлауынан зардап шекті, бір кезде холерамен ауырып, 1846 жылы лауазымынан кетуге мәжбүр болды және Лондонға зейнеткерлікке шықты. Ол 1818 жылдан бері мүшесі болған Линнеев қоғамының вице-президенті болды. Уоллих қайтыс болғанға дейін жеті жыл Лондонда тұрды. Ол 1854 жылдың 28 сәуірінде 68 жасында Блумсберидегі Гоуэр көшесінде дүние салды. Ол Кенсал Грин зиратында жерленген. Кьюде сақталатын және Уоллих гербарийі деп аталатын гербарий жинағының бір бөлігі ең ірі жеке гербарий болып табылады. Жинақтың тағы бір бөлігі – Калькуттадағы Үндістан Ботаникалық зерттеу орталығының орталық ұлттық гербарийі, барлығы шамамен 20 500 мың үлгіден тұрады. Уоллих 35 ғылыми мақаланың авторы екендігі де мәлім, олардың көп бөлігі ботаника саласына арналған.