Кіріспе
Ғылым мен ғылым емес арасын қалай ажырату керек деген философиялық сұрақ. Ғылым философиясы мен эпистемологияда шекара мәселесі – ғылым мен ғылым емес арасын ажырату мәселесі. Ол сондай-ақ ғылым, жалған ғылым және өнер, әдебиет сияқты адам қызметінің өнімдері мен сенімдер арасындағы шекараларды да зерттейді. Бұл талқылау ғылым философтары мен түрлі сала ғалымдары арасында екі мың жылдан астам уақыттан бері жалғасуда. Бұл пікірсайыстың білім беру және мемлекеттік саясат сияқты салаларда не "ғылыми" деп аталатынына қатысты салдары бар. Аристотель бір нәрсені ғылыми тұрғыдан білудің мәнін толыққанды түсіндірген. Оның пікірінше, ғылыми болу үшін себептерді анықтау, логикалық дәлелдерді қолдану және сезімдер арқылы алынған ерекшеліктердегі жалпылама белгілерді табу қажет. Бірақ ең бастысы, ғылымды меңгеру үшін нақтылыққа қол жеткізу керек. Аристотель үшін осы ерекшелік ғылыми білімді ең анық түрде бөліп көрсетеді. Бұл – «жаңа даналық, жоғары білімді, тіпті жоғары тиімділікті де қамтамасыз ететін» талап. Гиппократ дәстүрінің медициналық жазушылары өз талқылауларының логикалық қажеттілікті дәлелдеуге негізделгенін, бұл тақырыптың Аристотельдің «Постериор аналитикасында» дамытылғанын айтты. Ғылым үшін осы пікірсайыстың бір бөлігі – аргументтерді анық және түсінікті түрде ұсыну қажеттігі, ескі даналықтың бейнелерін, салыстыруларын және мифтерін қабылдамау. Олардың кейбір табиғи құбылыстарды түсіндіру әрекеттері қиялға толы болып шықты және нақты байқауларға көп сүйенген жоқ. Цицеронның «De Divinatione» еңбегінде қазіргі ғылым философтары қолданатын бес ғылыми өлшем пайдаланылған.
In philosophy of science and epistemology, the demarcation problem is the question of how to distinguish between science and non science. It also examines the boundaries between science, pseudoscience and other products of human activity, like art and literature and beliefs. The debate continues after more than two millennia of dialogue among philosophers of science and scientists in various fields. The debate has consequences for what can be termed "scientific" in topics such as education and public policy. quote|Aristotle described at length what was involved in having scientific knowledge of something. To be scientific, he said, one must deal with causes, one must use logical demonstration, and one must identify the universals which 'inhere' in the particulars of sense. But above all, to have science one must have apodictic certainty. It is the last feature which, for Aristotle, most clearly distinguished the scientific way of knowing. laying "claim to a new kind of wisdom that purported to yield superior enlightenment, even superior practical effectiveness". Medical writers of the Hippocratic tradition maintained that their discussions were based on demonstration of logical necessity, a theme developed by Aristotle in his Posterior Analytics. One element of this polemic for science was an insistence on a clear and unequivocal presentation of arguments, rejecting the imagery, analogy, and myth of the old wisdom. Some of their claimed naturalistic explanations of phenomena have been found to be quite fanciful, with little reliance on actual observations. Cicero's De Divinatione implicitly used five criteria of scientific demarcation that are also used by modern philosophers of science.
Логикалық позитивизм
Логикалық позитивизм – 1920 жылдары қалыптасқан, тек фактілер туралы мәлімдемелер немесе ұғымдар арасындағы логикалық қатынастар ғана мағыналы деген идея. Барлық басқа мәлімдемелер мағынасыз деп есептеледі және «метафизика» деп аталады (мағынаның тексерілу теориясын қараңыз, ол верификацизм деп те белгілі). А.Ж. Айердің сөзіне сүйенсек, метафизиктер «феномендік әлемнен тыс жатқан жағдай туралы білімге» ие екендерін мәлімдейді. Вена шеңберінің мүшесі және танымал ағылшын логикалық позитивисі Айер, адамның тікелей сезім қабылдауынан тыс әлем туралы кез келген мәлімдеме жасау мүмкін емес деп сараптап көрсетті. Өйткені тіпті метафизиктердің бастапқы пікірлері де сезім арқылы алынған байқауларға негізделеді. Логикалық позитивизм көбінесе ғылым мен ғылым емес, немесе жалған ғылым арасындағы шекараны анықтау контекстінде талқыланады. Дегенмен, «верификациялық ұсыныстар ғылым мен метафизика арасындағы мүлдем басқа демаркация мәселесін шешуді көздеді».
Жалғандық
Карл Поппер демаркацияны ғылым философиясының маңызды мәселесі деп есептеді. Поппер демаркация мәселесін былай формулирлейді:
"Бір жағынан тәжірибелік ғылымдарды, екінші жағынан математика мен логика, сондай-ақ 'метафизикалық' жүйелерді ажыратуға қабілетті критерийді табу мәселесін мен демаркация проблемасы деп атаймын."