Кіріспе
Эсперанто тілінің сөздік қоры мен грамматикалық формалары негізінен роман тілдерінен, ал герман тілдерінен маңызды үлес алған. Бұл тіл "табиғи" жасалған тілдер арасында ортақ орналасқан, мысалы, Интерлингва тілі бастапқы тілдерінен көптеген сөздерді аз өзгертулермен қарызға алады, ал Solresol сияқты априорлық тілдерде сөздердің басқа тілдермен тарихи байланысы жоқ. Эсперантода түбір сөздер қарызға алынып, бастапқы тілінің түрін сақтайды, атап айтқанда, фонетикалық түрін (мысалы, "eks" – халықаралық "ex", неміс тілінен "ŝvebi" – "schweben", француз тілінен "vualo" – "voile") немесе орфографиялық түрін (ағылшын тілінен "teamo" және "boato" – "team" және "boat", француз тілінен "soifo" – "soif"). Дегенмен, әрбір түбірден ондаған туынды сөздер жасалуы мүмкін, олар бастапқы тілдердегі сәйкес сөздерден мүлдем өзгеше болуы мүмкін, мысалы, "registaro" (үкімет) латын түбірі "reg" (басқару) арқылы жасалған, бірақ морфологиясы неміс немесе орыс тіліне жақын.
Esperanto vocabulary and grammatical forms derive primarily from the Romance languages, with substantial contributions from Germanic languages. The language occupies a middle ground between "naturalistic" constructed languages such as Interlingua, which borrow words en masse from their source languages with little internal derivation, and a priori conlangs such as Solresol, in which the words have no historical connection to other languages. In Esperanto, root words are borrowed and retain much of the form of their source language, whether the phonetic form (eks from international ex , ŝvebi from German schweben, vualo from French voile) or orthographic form (teamo and boato from English team and boat, soifo from French soif). However, each root can then form dozens of derivations which may bear little resemblance to equivalent words in the source languages, such as registaro (government), which is derived from the Latinate root reg (to rule) but has a morphology closer to German or Russian.
Бастапқы тілдер
Заменгоф эсперантодағы түбір сөздердің көп бөлігін итальян, француз, неміс, идиш және ағылшын тілдерінен қабылдады. Олардың көптегені жалпы еуропалық халықаралық сөздік қоры немесе жалпы роман тілдеріне тән: бірнеше тілде ортақ тамырлар, мысалы, "адам" деген мағынаны білдіретін vir, ағылшын тіліндегі virile сөзінде кездеседі, ал "көз" деген мағынаны білдіретін okul oculist сөзінде табылады. Кейбіреулері негізгі тілдер арасындағы келісім сияқты көрінеді, мысалы, tondri ("күреңдеу"), француз тілінде tonner, итальян тілінде tuonare, неміс тілінде donnern және ағылшын тілінде thunder сөздерінен құралған.
Роман және герман тілдері
Заменгофтың бастапқы сөздік қорына ең көп үлес қосқан тілдер француз, ағылшын және неміс/идиш тілдері болды, олар эсперанто жасалған кезде әлемдегі мектептерде ең көп оқылатын қазіргі заманғы тілдер еді. Соның нәтижесінде, бұл бастапқы сөздіктің шамамен үштен екі бөлігі роман тобына жатады, ал үштен бірі герман тобына жатады, соның ішінде швед тілінен алынған екі түбір сөз бар: салыстырмалы түрдегі *ju des* ("неғұрлым көп, соғұрлым жақсы"), швед тіліндегі *ju desto* (нем. *je desto* сәйкес). *Strato* (көше) және *gisto* (ашытқы) деген екі сөз неміс тіліндегі (*Straße*, *Gest*) қарағанда голланд тіліне (*straat*, *gist*) жақын, бірақ бұл неміс және ағылшын тілдері арасындағы компромисс болуы мүмкін, мысалы *ŝtono* (тас) сөзі неміс тіліндегі *Stein* және ағылшын тіліндегі *stone* сөздері арасындағы компромисс сияқты. (Сонымен қатар *ronki* (қырылдау) сөзі де голланд тіліндегі *ronken* сөзінен алынған.) *Fajro* (от) сөзінің айтылуы ағылшын тіліндегі *fire* сөзіне сәйкес келеді, бірақ оның жазылуы мен айтылуы идиш тіліндегі פֿײַר сөзімен де үйлеседі. Шындығында, неміс тілінен алынған деп есептелетін көптеген сөздердің көп бөлігі идиш тілінен алынған, әсіресе Заменгофтың туған Белосток (солтүстік-шығыс) диалектісінен, ол бұл тілді стандарттауға жасаған сәтсіз әрекетінің негізі болды. Неміс тіліндегі *ei* диграфы бар сөздер эсперантода *ej* (жазылуына сәйкес) немесе *aj* (айтылуына сәйкес) түрінде кездесуі мүмкін. Бұл үлгі кездейсоқ емес, ол ескі жоғарғы неміс тіліндегі *ei* және *ī* айырмашылығын көрсетеді, бұл айырмашылық идиш тілінде сақталған: *hejmo* (үй: нем. *Heim*, бірақ идиш הײם), *fajfi* (сылдырлау: нем. *pfeifen* және идиш פֿײַפֿן). Заменгоф эсперантоға идиш тілінің әсерін мойындаған жоқ, бәлкім антисемиттік көзқарастарды оятудан қашынбақ болды. Көптеген латын түбірлі сөздерге итальяндық түр берілді, бұл эсперантоның айтылу үлгісі ретінде итальян тілінің қолданылуына сәйкес келеді, бірақ формасы бойынша француз тіліне жақын, мысалы *ĉemizo* (көйлек: фр. *chemise*, итал. *camicia*) және *ĉevalo* (ат: фр. *cheval*, итал. *cavallo*). Заменгофтың заманынан бері латын түбірлі көптеген сөздер тілге қосылды. 1987 жылы Маттос негізгі сөздіктің 84% латын, 14% герман және 2% славян немесе грек тілдерінен алынғанын есептеді.
Comparative the ju des (as in "the more the merrier"), from Swedish ju desto (Cf. German je desto )
A couple of words, strato (street) and gisto (yeast), are closer to Dutch (straat, gist) than German (Straße , Gest), but this may be a compromise between German and English the way ŝtono (stone) is a compromise between German Stein and English stone. (There's also ronki (to snore), Dutch ronken.) Fajro (fire) matches the pronunciation of English fire, but is also spelled and pronounced as Yiddish פֿײַר Indeed, much of the supposedly German vocabulary actually appears to be Yiddish, specifically Zamenhof's native Bialystok (Northeastern) dialect, which had formed the basis of his abortive attempt to standardize that language. Words with the digraph ei in German may in Esperanto have either ej (seemingly corresponding to the spelling) or aj (seemingly corresponding to the pronunciation). This pattern is not random, but reflects ei and ī in Old High German, a distinction preserved in Yiddish: hejmo (home: German Heim but Yiddish הײם ), fajfi (whistle: both German pfeifen and Yiddish פֿײַפֿן ). Zamenhof never admitted to a Yiddish influence in Esperanto, presumably to avoid arousing antisemitic prejudice. Many of the Latinate roots were given an Italianesque appearance, corresponding to the use of Italian as a model for Esperanto pronunciation, but in form are closer to French, such as ĉemizo (shirt: French chemise , Italian camicia ) and ĉevalo (horse: French cheval , Italian cavallo ). Since Zamenhof's day, a large amount of Latinate vocabulary has been added to the language. In 1987, Mattos calculated that 84% of basic vocabulary was Latinate, 14% Germanic, and 2% Slavic or Greek.
Славян және литва тілдері
Таңғаларлықтай, аз ғана түбірлер басқа еуропалық тілдерден келген сияқты, тіпті Заменгоф жақсы білген тілдерден де. Төменде негізгі тілдерде кездеспейтін мұндай түбірлердің толық тізімі келтірілген:
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Орыс: баракти (барахтаться), глади (гладить), картави (картавить), дежори (дежурить), колбаса (колбаса), кром (кроме), крута (крутой), непре (непременно), восто (хвост), атау сөздерінің жұрнақтары ĉjo және njo (чка және нка), күшейткіш жұрнақ eg (яга), және, мүмкін, латын тілінен емес болса, ұжымдық жұрнақ aro.
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Поляк: барчо (борщ, barszcz), ĉu (не, czy, сонымен қатар яһуди тілінен tsu), eĉ (да, jeszcze), крадо (жақтау, krata), лути (жұптау, lutować), [via] moŝto ([сіздің] құрметіңіз, mość), ol (қарсы, мүмкін od-дан al-мен салыстыру арқылы), пилко (доп, piłka), ŝelko (көкірекше, szelki).
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Орыс немесе поляк: булко (бұлқа / булка), целло (мақсат, cel / цѣль, неміс тіліндегі Ziel сөзімен байланысты), качо (қаша, kasza / каша), клоподи (айналысу, kłopot / хлопотать), po (бойынша, po / по), пра (прото, pra / пра), права (дұрыс [пікірде], prawy / правый), свати (құдалық жасау, swat / сват).
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Литва: туй (бірден, tuoj); сондай-ақ, мүмкін, du (екі, dù, латын тілінен duo емес болса), ope (бірге саналған сан, cf. dvejopas) және ĝi (ол, ji, jis).
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Дегенмен, бұл тілдерден тікелей келген түбірлер азда болса да, орыс тілі эсперанто семантикасына елеулі субстраттық әсер еткен. Көптеп айтылатын мысал – "толық, аяқталған" деген мағынадағы plena, формасы жағынан латын тіліне (француз тілінде plein(e), латын тілінде plen "толық") жақын, бірақ мағыналық ауқымы орыс тіліндегі "полный, аяқталған" сөзімен сәйкес келеді, мысалы, plena vortaro "толық сөздік" тіркесінде, француз немесе латын сөздерімен мұндай қолдану мүмкін емес.
Russian: barakti (to flounder, from барахтаться ), gladi (to iron, from гладить ), kartavi (to pronounce a guttural R, from кapтaвить ), deĵori (to be on duty, from дежурить ), kolbaso (a sausage, from колбаса ), krom (except, from кроме ), kruta (steep, from крутой ), nepre (without fail, from непременно ), vosto (a tail, from хвост ), the pet name suffixes ĉjo and njo (from чка and нька ), the augmentative suffix eg (from яга ), and perhaps the collective suffix aro, if this is not from Latin. Polish: barĉo (borscht, from barszcz), ĉu (whether, from czy, perhaps also Yiddish tsu), eĉ (even, from jeszcze), krado (a grating, from krata), luti (to solder, from lutować), [via] moŝto ([your] highness, from mość), ol (than, possibly from od by analogy with al), pilko (a ball, from piłka), ŝelko (suspenders, from szelki). Russian or Polish: bulko (a bread roll, from bułka / булка ), celo (an aim, goal, from cel / цѣль , cognates of German Ziel), kaĉo (porridge, from kasza / каша ), klopodi (to undertake, from kłopot / хлопотать ), po (per, from po / по ), pra (proto , from pra / пра ), prava (right [in opinion], from prawy / правый ), svati (to matchmake, from swat / сват ). Lithuanian: tuj (immediately, from tuoj); possibly also du (two, from dù, if not from Latin duo), the suffix ope (a number together, cf. dvejopas), and ĝi (it, from ji, jis). However, although few roots come directly from these languages, Russian exerted a considerable substratum influence on the semantics of Esperanto. An oft cited example is plena "full, complete", which is Latinate in form (French plein(e), Latin plen "full"), but has the semantic range of Russian полный "full, complete", as can be seen in the phrase plena vortaro "a complete dictionary", a usage not possible with the French or Latin words.
Басқа тілдер
Басқа тілдер бастапқы сөздікте тек олар эсперантоның бастапқы тілдерімен туысты болған немесе олардың сөздері эсперантоның бастапқы тілдерінде кең таралған жағдайларда ғана ұсынылған. Алайда, содан бері көптеген тілдер арнайы немесе аймақтық ұғымдарды білдіретін сөздерді қосты, мысалы, жапон тілінен haŝioj (таспашалар) және саами тілінен boaco (соқыр бұғы).
Техникалық сөздік
Қазіргі заманғы халықаралық сөздіктер, олардың көп бөлігі латын немесе грек тілдерінен шыққан, әрине, қолданылады. Бірақ көбінесе туысқан сөздер тобы үшін тек түбірі тікелей қарызға алынады, ал қалғаны эсперантоның сөзжасам құралдарын пайдалану арқылы туындырылады. Мысалы, компьютер термині 'bit' тікелей 'бито' ретінде алынған, ал 'байт' кейіннен 'бито' мен сандық 'ок' (сегіз) қосылу арқылы жасалған, нәтижесінде бірегей эсперанто сөзі 'битоко' ('сегіз биттен тұратын бірлік') пайда болды. Еуропа тілдерін білетіндерге бұл форма таныс болмаса да, оның түсінікті болуы осы тілдерді білмейтіндерге көмектеседі. Сонымен қатар, 'бито' сөзінің өзі 'ду' (екі) және 'ум' (мәні нақтыланбаған жұрнақ) негізінде құрылған 'дуумо' синониміне ие. Шамамен жүздей жалпы немесе кең таралған өсімдіктер мен жануарлардың атауларын қоспағанда, эсперанто тірі организмдердің халықаралық биномдық номенклатурасын қабылдайды, тиісті орфографияны қолданады және есімдер мен сын есімдердің грамматикалық аяқтарын 'о' және 'а' деп өзгертеді. Мысалы, гвинеяқұсының биномдық атауы – Numida meleagris. Сондықтан, эсперантода 'нумидо' – Numida туысына жататын кез келген құс, ал 'мелеагра нумидо' – шлемді гвинеяқұсы. Сол сияқты, 'нумидедо' – Numididæ тұқымдасына жататын кез келген құс.
Бәсекелесетін түбір формалары
Латын және грек сөздерін сіңіру кезінде қандай жалғауды қолдану туралы сұрақ туындайды. Заменгоф көбінесе латын тілінің көлбеу түбін, атаулы жандардың жекеше түріне қарағанда артық көреді, мысалы, reĝo (патша), латын тіліндегі көлбеу түрі reg– (ағылшын тіліндегі regicide-мен салыстырыңыз) немесе floro (гүл), гүлдік формасы, rex және flos есімдеріне қарағанда. Дегенмен, еуропалық ұлттық стандарттар осы мәселеде әртүрлі, сондықтан кейінірек алынған «халықаралық» сөздердің формасы туралы пікірталас туды, мысалы, Паллас астероиді Эсперантода француз және ағылшын тілдеріндегідей Палас деп аталуы керек пе, әлде итальяндық Pallade, орыс Паллада (Паллада) және ағылшын тіліндегі Palladian сияқты Паладо деп аталуы керек пе? Кейбір жағдайларда үш мүмкіндік бар, мысалы, ағылшын тіліндегі helix (x = [ks]), оның көпше түрі helices (c = [s]) және helix сөйтінің сипаттағыш түрі helical (c = [k]). Конфликтке әкелуі мүмкін бұл жағдай жиі сынға ұшыраса да, ол мәдени ерекшеліктерге және көне метафораларға негізделген гомонимдерді ажыратуға мүмкіндік береді. Мысалы, Венера планетасын (Venuso) Венера қасиеттісінен (Venero) ажыратуға болады, латын тіліндегі helix сөзінің үш түрі де Эсперантода түбір ретінде кездеседі, біреуі бастапқы мағынасымен, ал қалған екеуі көне метафораларды білдіреді: helico (спираль), heliko (үрпек), helikso (құлақтың иілісқан шеті). Әдетте, латын немесе грек тіліндегі жалғаулар Эсперанто тіліндегі жалғаулармен алмастырылады (-o). Алайда, бастапқы жалғау кейде түбірдің бір бөлігі ретінде сақталады, осылайша жиі қолданылатын сөзден ажыратуға болады. Мысалы, вирус (лат. vir us) viruso деп аталады, күтілген *vir o сөзі vir o (адам) сөзімен шатастырудан сақтану үшін, ал латын тіліндегі corp us түбірі korp o (тірі дене) және korpus o (әскери корпус) сөздерінің бастауы болып табылады. Сол сияқты, ĥ дыбысы k дыбысымен ауыстырылғанда (Эсперанто фонологиясын қараңыз), ĥoro (хор) сөзі koro (жүрек) сөзімен гомоним болуын болдырмау үшін koruso деп ауыстырылады. Бұл артық жалғау литва тілінен шабыттанған болуы мүмкін, өйткені литва тілі Эсперантоға салыстырмалы түрде аз үлес қосты: fokuso (фокус), kokoso (кокос), lotuso (лотус), patoso (патос), radiuso (радиус), sinuso (синус) және viruso (вирус) литва тіліндегі fokusas, kokosas, lotosas, patosas, radiusas, sinusas және virusas (вирус) және vyras (адам) сөздерімен салыстырыңыз.
Эсперантоның іздері
Прото-эсперантода дауыстық алмасу болған, оның іздері "pezi" (салмақ) және "pesi" (салмақты өлшеу) сияқты бірнеше сөз жұптарында қалды. Прото-эсперантоның көп бөлігі сақталмағандықтан, эсперанто сөздерінің тарихының басқа да қырлары осы кезеңге қатысты болуы мүмкін екені белгісіз.