Кіріспе

Мавританиялық автор және Гуантанамодағы бұрынғы тұтқын Слайхи 1990 жылдың желтоқсан айында Германиядағы үйінен Ауғанстанға "муджахидтерді қолдау үшін" барған. Слайхи әл-Қаида лагерінде оқып, 1991 жылдың наурыз айында ұйымға адал болуға ант берді. Ол Германияға көп ұзамай оралды, бірақ 1992 жылдың басында Ауғанстанға екі айға қайта барды. Слайхи екінші рет Ауғанстаннан кеткеннен кейін "әл-Қаидамен барлық байланысын үзгенін" айтты. Кейін ЦРУ Слайхиді Иорданиядағы түрмеге жеткізді. Слайхи оны иорданиялықтардың азаптап өлтіргенін мәлімдеді. Ауғанстанға ұшып барып, екі апта ұсталғаннан кейін, ол әскери күзетке және Кубадағы Гуантанамо тұтқын лагеріне 2002 жылдың 4 тамызында, 2001 жылғы Әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы заңға (AUMF) сәйкес, ауыстырылды. Гуантанамода Слайхи ұйқыдан айырылып, оқшауланды, температураның жоғары-төмендігіне ұшырады, соққыға жығылды және сексуалдық қорлауға іштелді. Бірде оның көзін байлап, қайыққа отырғызып, теңізге шығарып, жазадан өлім жазасын көрсетуге әрекет етті. 2003 жылы подполковник Стюарт Коуч Слайхиді әскери комиссияда соттаудан бас тартты. Ол "Слайхидің айыптаушылық білдірістері – үкіметтің істің негізі – азаптау арқылы алынған, бұл оларды АҚШ және халықаралық заң бойынша жарамсыз етеді" деді. 2005 жылы халықаралық деңгейде танылған қылмыстық қорғаушы адвокат Нэнси Холландер адвокат Тереза Дунканмен бірге Слайхидің ісіне қатысты. Олар терроризм күдіктісін қорғағаны үшін сынға ұшырағанына қарамастан, Слайхидің әділ сотқа құқығы бар екенін дәлелдеді. 2010 жылы судья Джеймс Робертсон хабеас корпустың бұйрығын берді, 22 наурызда Слайхиді босатуға бұйрық берді. Өзінің жарияланбаған пікірінде судья Робертсон: "Әрине, тұтқындаудың заңды болуы үшін тек қана байланыстар жеткіліксіз" деп жазды. Әділет министрлігі бұл шешімге шағымданды. 2010 жылдың 5 қарашасында округтік апелляциялық сот бұл шешімді жоққа шығарып, істі қосымша фактілік қорытындылар үшін аудандық сотқа қайта жіберді. Аудандық сот екінші хабеас отырысын өткізбеді. 2016 жылдың 14 шілдесінде Слайхиді мерзімдік тексеру кеңесі босатуға мақұлдады. 2016 жылдың 17 қазанында Слайхи босатылып, Мавританияға оралды. Слайхи 2005 жылы түрмеде тұрып, естеліктерін жазды, оны АҚШ үкіметі 2012 жылы көптеген түзетулермен құпиядан шығарды. Бұл естелік 2015 жылдың қаңтар айында "Гуантанамо күнделігі" деген атпен жарияланып, халықаралық бестселлер атанды. Слайхи тұтқында болған кезінде тағы төрт кітап жазды, бірақ Гуантанамодан шығарылғаннан бері оған бұл кітаптарға қол жеткізуге рұқсат берілмеді.

1988 - 1999 жылдар

Слахи Мавританиядағы орта мектепте ерекше оқушы еді. 1988 жылы ол Карл Дюйсберг қоғамынан Батыс Германияда оқуға стипендия алды, онда Дюйсбург университетінен электротехника мамандығы бойынша білім алды. 1991 жылы Слахи Ауғанстанға барып, коммунистік орталық үкіметке қарсы күрестегі моджахедтерге қосылды. 1989 жылы Кеңес Одағының шығуынан кейін Мұхаммед Нәжібулла үкіметі мен моджахедтер арасында азаматтық соғыс болды. Слахи бірнеше апта бойы Хост маңындағы әл-Фаруқ оқу лагерінде жаттықты, оны әл-Қаида басқарды, ол азаматтық соғыстағы көптеген моджахедтер тобының бірі болатын. 1991 жылғы наурыз айында жаттығуын аяқтаған соң, ол "Әбу Мусаб" куниясын (әскери лақабы) алып, әл-Қаидаға адалдық серт берді. Шындығында, ол 1992 жылы Ауғанстандағы коммунистік үкіметке қарсы моджахедтерді қолдаған АҚШ-пен бірге соғысқан. Шабуылдарға екі ай қалғанда, әл-Валид және басқа бірнеше әл-Қаида мүшелері бин Ладенге жоспарланған шабуылдарға қарсылық білдіретін хат жазды. Әл-Валид шабуылдардан кейін әл-Қаидадан кетіп қалды. Аль-Валид 1990-шы жылдардың ортасында әл-Қаиданың базасы болған Суданға барған кезде, ол Слахиден Мавританиядағы отбасына ақша жөнелтуге екі рет көмек сұрады – 1997 жылдың желтоқсанында 4000 доллар, ал 1998 жылдың желтоқсанында тағы 4000 доллар. 2010 жылы Слахи ісі бойынша шығарылған habeas corpus шешімінде судья былай деп жазды: "Үкімет ақша аударымдары әл-Қаида атынан және оны қолдау мақсатында жасалғаны туралы тұжырымға келу үшін тек Слахидің расталмаған, күштеп алынған мәлімдемелеріне ғана сүйенеді". 2010 жылы Слахи ісін қараған федералды округтік сот Слахидің "1999 жылдың қарашасында Германиядағы үйінде үш адамға бір түнге жатақ бергенін, олардың бірі Рамзи бин әл Шиб екенін және джихад пен Ауғанстан туралы әңгіме болғанын" анықтады.

1999-2002 жылдар

1999 жылдың қараша айында Германияның иммиграциялық органдары оның Германияда тұруға рұқсатын ұзартпағандықтан, Слахи Монреаль қаласына (Квебек, Канада) көшіп барды. Ол хафиз болғандықтан, үлкен мешіттің имамы оны Рамазан намазын өткізуге шақырды. 1999 жылдың желтоқсан айында Канада–АҚШ шекарасында жарылғыш заттармен ұсталған Ахмед Рессам, 2000 жылғы мыңжылдық шабуыл жоспарының бір бөлігі ретінде сол мешітке барган болатын. Германияның құпия қызметінің құпия есебінде «Олд Слахының шабуылдарды жоспарлауға және дайындауға қатысқандығына ешқандай дәлел жоқ, сондай-ақ Рессам мен Слахы бір-бірін танығандығына да ешқандай көрсеткіш жоқ» делінген. Слахи 2000 жылдың 21 қаңтарында Канададан кетіп, Сенегалда АҚШ билігінің өтініші бойынша тұтқындалды және мыңжылдық жоспары туралы сұраққа тартылды. Ол жергілікті билік пен АҚШ ФБР агенттерімен бірге Мавританияда тергелді. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін АҚШ «Әл-Қаидамен» байланысы бар деген күдікпен барлық адамдарды қайтадан тексерді. 29 қыркүйекте ол Мавритания билігі тарапынан қайтадан тергеу үшін ұсталды. Слахи өзін азаптап, мыңжылдық жоспарына қатысқандығын мойындауға мәжбүр еткенін мәлімдеді. 2002 жылдың 19 шілдесінде ЦРУ Слахиді Ауғанстанның Баграм қаласына тасымалдады, онда ол әскери күзетке алынып, қамауда ұсталды. 2002 жылдың 4 тамызында АҚШ әскері Слахиді Гуантанамо тұтқын лагеріне жеткізді. Ол АҚШ қорғаныс министрі Дональд Рамсфельдтің рұқсатымен күшейтілген тергеу әдістері қолданылған 14 жоғары құнды тұтқынның бірі болды, бұл әдістер кейін азаптау деп танылды. 2003 жылдың қаңтарында АҚШ әскери тергеушілері Слахиді екінші «Арнайы жоба» етіп, Мохаммед әл-Қахтаниға қарсы қолданылған тергеу жоспарын жасады. Жарқылыққа шығарылған құжаттар Слахидің мамыр айының соңында оқшауланған камераға ауыстырылғанын және тергеу басталғанын көрсетеді. Ол суық пен шуға, ұйқысыздыққа, ұзақ уақыт бойы тұрып немесе басқа да қиын позада тұруға, отбасына қауіп төндіруге, жыныстық қорлауға және басқа да зұлымдықтарға ұшырады. 2003 жылдың қыркүйегінде Слахи Эхо лагеріне көшірілді. Әскери-теңіз күштерінің заңгері, подполковник Стюарт Коуч Гуантанамодағы Слахидің прокуроры болып тағайындалды. Ол істі мұқият зерттегеннен кейін 2004 жылдың мамырында істен бас тартты. Коуч Слахидің «қолында қан бар» деп сенгенін, бірақ азаптау фактісіне байланысты «істі адал ниетпен жалғастыра алмайтынын» айтты, себебі бұл Слахидің берген жауаптарының барлығына күмән тудырды. Хатта Слахи өзінің барлық қылмыстық жауаптарының азаптаудың нәтижесі екенін айтты. Ол тергеу кезінде айтқандарын еске түсіруді сұрағанда күлді, бұл «Чарли Шиннен қанша әйелмен кездескенін сұрағанмен бірдей» деп әзілдеді. 2013 жылдың 1 мамырында Slate журналы сонымен қатар 2005 жылдың қыркүйегінен 2007 жылдың қазанына дейін Гуантанамодағы әскери бас прокурор болған полковник Моррис Дэвиспен жасалған сұхбатты жариялады. Бұл кітап Гуантанамода әлі де тұтқында отырған тұтқынның алғашқы еңбегі. Онда Слахиге жасалған қатал тергеулер мен азаптаулар туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген, және ол халықаралық бестселлерге айналды. Түрме қызметкерлері Слахиге жарияланған кітабының бір данасын алуға тыйым салды.

Бірлескен тексеру жөніндегі жұмыс тобы

2009 жылдың қаңтар айында президент Барак Обама қызметке кірген кезде Гуантанамо түрмесін жабуға деген ұмтылысын қайталады. Ол алты ведомстводан тұратын арнайы топты жинап, тұтқындарды қарап шығып, босатуға болатын жандарды ұсынды. 2010 жылғы есебінде Гуантанамоны қарау жөніндегі жұмыс тобы Салахыны әскери сотта қарауға ұсынды. Қауіпті деп танылған, бірақ қудалау үшін жеткілікті дәлелдері жоқ тұтқындарға мерзімдік тексеру кеңесінде тыңдау өткізу ұсынылды. 2013 жылы Слахы осындай тексеруге қатысуға құқылы 71 тұтқынның бірі ретінде тізімге алынды. 2016 жылдың наурыз айында Слахыға кеңесте тыңдау тағайындалды, ол маусым айында өтті.

Қосымша жауап алу туралы өтініш

АҚШ-тың аудандық соты Джеймс Робертсон Қорғаныс министрлігіне Слахиді тергеуге тыйым салған бұйрық шығарды. Гуанамо билігі 2014 жылдың қазан айында Слахидің барлық заңдық құжаттарын және оның барлық жеке заттарын, соның ішінде компьютерді де тартып алды. 2003 жылдың жазында Слахи бірнеше рет Шмидт-Фурлоу есебінде 2002 жылдың 2 желтоқсанында Қорғаныс министрі тыйым салған тергеу тәсіліне ұшырады. 2008 жылға дейін жарияланбаған мәлімет бойынша, 2003 жылдың 14 наурызында Әділет министрлігінің Заң кеңесшісі Джон Ю, Қорғаныс министрлігінің бас кеңесшісіне жолданған заңдық пікірхатында, шеңгелдер мен басқа да зорлық-зомбылыққа қатысты федералды заңдар шетелдегі тергеулерге қолданылмайды деп кеңес берді. Сондай-ақ, 2005 жылы The New York Times газеті Рамсфелдтің 2003 жылдың сәуірінде Гвантанамо шығанағына жауапты АҚШ Оңтүстік командасының қолбасшысы генерал Джеймс Т. Хиллге жолданған хатында, 24 нақты рұқсат етілген тергеу әдісін қолдануға рұқсат бергенін хабарлады. 2004 жылдың маусым айында Заң кеңесінің басшысы Джек Голдсмит Ю-дың азаптау туралы меморандумдарын кері қайтарып алып, федералдық агенттіктерге оларға сүйенбеуді ұсынды. АҚШ Сенатының Қарулы Күштер комитеті 2008 жылдың 20 қарашасында АҚШ-тың күзетіндегі тұтқындарға қатысты қатысты тергеу туралы есеп жариялады. Онда 2005 жылға дейін Гуантанамодағы Слахи және басқаларға қатысты жасалған әрекеттер туралы ақпарат бар.

Жеке өмір

2019 жылға қарай Слахидің паспорты оған босатылған кезде уәде етілгендей қайтарылмады. Ол Мавританиядан денсаулығын емдету үшін немесе Германиядағы жаңа туған ұлын көру үшін шыға алмады. 1999 жылы Германияда академиялық бітіргеннен кейін Слахи өзін жұмыссыз деп тіркеген, сонымен қатар ол билікке хабарламаған коммерциялық қызметпен айналысты, нәтижесінде әлеуметтік жеңілсоздық үшін шартты жаза алды және шектеусіз кіруге тыйым салынды.