Кіріспе

Биллингэм – Англияның Дарем графтығындағы қала. Бұл қала Тиз өзенінің солтүстік жағында орналасқан және Стоктон-он-Тис біртұтас әкімшілік аймағының құрамында басқарылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 35 165 адамды құрайды. Бұл елді мекен англосаксон дәуірінен бері ауыл ретінде қалыптасқан, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың ескі орталығының солтүстігінде, қалалық жерлерде заманауи қала орталығы салынды. 1923 жылдан 1968 жылға дейін қалалық аудан болып келген, содан кейін Тизсайд графтық қаласының құрамына еніп, Кливленд графтығының бөлігі болды. Биллингхемде ауыл шаруашылығына арналған химиялық заттарды өндіретін Биллингхем өндіріс орны орналасқан.

Тарих

Қаланы англдар қоныстандырған, ал атауы «Билланың халқының үйі» немесе «биль пішіндес төбе халқының үйі» деген мағынаны білдіреді. Қала Нортумбрияның аймақтарының бірінде орналасқан. Осы аймақ солтүстік Тиздейлдің көп бөлігін қамтыған деп саналады және кейінірек викингтердің билігінде болды. Кейін ол Хартнес ауданындағы Биллингхаммен бірге Биллингхамшир деп аталатын шағын графствоға бөлінді. Сент-Кутберт шіркеуінің негізгі бөлігі 7-8 ғасырларға, ал мұнарасы шамамен 1000 жылға дейін салынған. Британ мұражайында осы шіркеуге тиесілі 7 ғасырлық қабір тасы да сақталған.

Химия өнеркәсібі және ICI

Қаланың химиялық өнеркәсібі 1900 жылдардың басында басталды. 1917 жылы қалада соғысқа аммиак жеткізу үшін жаңа химиялық зауыт салуға шешім қабылданды. Алайда, зауыт 1920 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін ғана толыққанды аяқталды. Бруннер Монд компаниясы осы нысанды иелігіне алып, оны тыңайтқыштар өндіруге бейімдеді. 1926 жылдың желтоқсанында Бруннер Монд үш басқа химиялық компаниямен бірігіп, зауытты өз бақылауына алған Императорлық химиялық өнеркәсіптер (ICI) компаниясын құрды. Екі дүниежүзілік соғыс жарылғыш заттарға жоғары сұраныс тудырды, бұл Биллингхэмнің қарқынды дамуына және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа қалалық орталықтың салынуына әкелді. ICI 1966 жылы Биллингхемде пластик өндірісін бастады. Олдос Хаксли ICI-дегі жаңадан ашылған және технологиялық тұрғыдан дамыған Бруннер және Монд зауытына сапар шегіп, көрген процестер туралы толыққанды мәлімет берді. "Құрметті жаңа әлем" романының соңғы басылымының кіріспесінде Хаксли осы Биллингхэм сапарының романды жазуға оны шабыттандырғанын айтады. Генри Торольдтың "Дарем округіне арналған Shell нұсқаулығында" былай делінген:

Бұл Англияда сирек кездесетін ең ерекше тәжірибелердің бірі. Жолдың екі жағында да зауыттар орналасқан. Бу шығып, қыздырып тұр – биік болат мұнаралар, үлкен цилиндрлер, барлық жерде құбырлар. Түнде Тис өзенінің жағалауындағы бүкіл өнеркәсіптік әлем мыңдаған шамдармен жарқырап, Транспортер көпірінің алып арқалықтары көлеңкеде қараңғы болып көрінеді: сиқырлы қала. 1971 жылдан 1988 жылға дейін ICI Биллингхем зауытында шағын General Atomics TRIGA Mark I ядролық реакторын пайдаланды, ол деңгейді өлшеу құрылғылары сияқты процестік аспаптарда қолдану үшін радиоизотоптар өндірді. Өзінің көмірмен жұмыс істейтін электр стансасынан басқа, ICI сонымен қатар өз зауыттарын электрмен қамтамасыз ету үшін Тис өзенінің жағалауында Джайлс Гилберт Скотт жобалаған Солтүстік Тис электр стансасын басқарды. Соңғысы 1987 жылы (қоршаған орта министрі Николас Ридли қатысқан салтанатты шарада) тоқтатылып, бұзылды. Электр стансасының орнында қазір Able UK Ltd-ге тиесілі халықаралық кемежай орналасқан Биллингхэм Рич индустриялық аймағы бар. ICI 1990 жылдары компанияны қайта құру кезінде көптеген бизнесін сатқандықтан, енді Биллингхемде жұмыс істемейді. Компанияның бұрынғы өндіріс зауыттарының кейбіреуі әлі де жұмыс істеп тұр, оларды басқа химиялық компаниялар басқарады. 2006 және 2007 жылдары қалаға жақын бірнеше химиялық зауыттарда жарылыстар мен ағып кетулер болды. Химиялық конгломерат ICI-нің бөлшектенуінен және толық жойылуынан кейін Биллингхэм химиялық өнеркәсіп паркі көп компаниялық нысанға айналды. Биллингхемде жұмыс істейтін химиялық, биотехнологиялық және инженерлік компаниялар Солтүстік-Шығыс Англия процестік өнеркәсіп кластерінің (NEPIC) мүшелері болып табылады. Олардың ішінде GrowHow, Johnson Matthey, Fujifilm Diosynth Biotechnologies және Fruitarom бар. NEPIC кластерінің басқа мүшелері Биллингхемдегі 62 акрлық (25 гектар) Беласис бизнес-паркінен жұмыс істейді, мысалы Кембридж зерттеу биохимиясы, ABB және Biochemica. Growhow Биллингхемде тыңайтқыштар мен өнеркәсіптік химиялық заттарды ғана өндірмейді, сонымен қатар азық-түлік және сусын өнеркәсібінде пайдалану үшін CO2-ны жинақтайды. Норт Бэнк Гроуерс компаниясы Биллингхемде томат өндіріп, Биллингхэм кешенінен алынатын энергияны пайдаланады, бұл аймақтың көміртегі ізінің азаюына ықпал етеді. Fujifilm Diosynth Biotechnologies компаниясы Биллингхемде фармацевтикалық өндіріс орнына ие. Регуляторлық келісімге байланысты, 2021 жылдан бастап Ұлыбритания үкіметі үшін Novavax COVID 19 вакцинасының кемінде 60 миллион дозасы өндіріледі.

Ангидрит кен орны

1983 жылы NIREX пайдаланудан шығарылған ангидрит кен орнын орташа деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды сақтау үшін пайдалану туралы ұсыныс жасады. Бұған Біллингем Ядролық Полигонға Қарсы (BAND) бастаған қарсылық болды, себебі геологиялық жағдайларға қарамастан, кен орны үлкен халық тығыздығы бар аймаққа тым жақын орналасқан. Кейіннен, 1985 жылы бұл жоспардан бас тартылды. 2007 жылы кенді "төмен қауіпті қалдықтарды ұзақ мерзімді сақтау орны ретінде пайдалану" үшін қайта ашу жоспарлары ұқсас қарсылыққа ұшырады және жергілікті билікке кенді ашуға қарсы 3200 қол жиналған петиция тапсырылды. 2011 жылдың наурыз айында Стоктон кеңесінің жоспарлау комитеті NPL Waste Management компаниясының қауіпті қалдықтарды сақтау үшін кенді қайта ашу туралы өтінішін қабылдады. NPL кенді жылына 100 000 тоннадан астам қалдық қабылдайтын 4 000 000 текше метрлік қалдықтарды сақтау орнына айналдыруды жоспарлады.

Қалалық

1923 және 1968 жылдар аралығында Биллингхэмнің өз қалалық округтік кеңесі болды, ол басқа нәрселермен қатар Биллингхэм форумын, Кеннеди бақтарын және Биллингхэм гольф клубын (Ұлыбританиядағы алғашқы муниципалдық гольф клубы) салған. Биллингхэмнің соңғы мэрі 1952 жылы Октавиус Эвиттс болды. 1968 жылы ол Тизсайд қалалық округінің құрамына енді. 1974 жылы Тизсайд қалалық округі Кливленд округімен алмастырылды, оның құрамында төрт аудан болды: Хартлпул, Лангбаург-он-Тиз, Миддлсбро және Стоктон-он-Тиз. Биллингхэм сол кезде Стоктон-он-Тиз ауданының бөлігі болды. 1996 жылы Кливленд округі таратылғаннан кейін Биллингхэм Стоктон-он-Тиз ауданының құрамында қалды, ол біртұтас әкімшілік бірлікке айналды.

Қалалық енші

Биллингэм азаматтық приходы Стоктон ауданындағы ең ірі аумақ болып табылады. Қаланың өзінен басқа, приходтың құрамына Хавертон Хилл, Порт-Кларенс, Коупен-Бьюли және Сил-Сэндс кіреді. 2003 жылы Стоктон аудандық кеңесіне берілген өтініш және өткізілген референдум Биллингхэмнің қайта құрылуына қолдау көрсетті. Қоғамдық қауымдастықтар және жергілікті басқару департаменті мен Сайлау комиссиясы 2007 жылдың ақпан айында Биллингхэм приходының құрылуы және жаңа қалалық кеңес құру туралы бұйрықтар шығарды. Ол 80 000 фунт стерлингтік үлеске сәйкес қаржыландырылады. Жаңа қалалық кеңеске алғашқы сайлау 2007 жылдың 3 мамырында өтті.

Қорғалған және жасыл кеңістіктер

Биллингэм Бек Вэлли Кантри Паркі (сондай-ақ Биллингэм Боттмс деп те аталады) қайта пайдаланған өнеркәсіптік қалдықтардан абаттандырылып, бұрынғы жайылым жерлерін қосып, ылғалды орта мекендейтін кең аумаққа айналды. 1992 жылы Англия табиғаты тарапынан жергілікті табиғат қорығы деп жарияланды және 2005 жылы «Жасыл Ту» сыйлығын жеңіп алды. Бек өзені Тиз өзенінің ірі салаларының бірі болып табылады және бұрынғы ICI зауыдының маңында толқындарға ұшырайды.

Қала

Қала атау бойынша екі бөлек аймаққа бөлінеді: Ескі Биллингэм (Ауылдың жасыл алаңы, Сент-Кутберт шіркеуіне жақын және ICI зауыдының айналасында салынған) және 1950 жылдан бері қаланың көлемін және шекарасын кеңейтіп, Волвистон және Коупен Бьюли ауылдарын дерлік қосып алған, жоспарланған аудандар. Биллингэм қала орталығы қалаға Asda, Greggs, Iceland, Argos, Aldi, Costa, Poundland және Boyes сияқты ұлттық сауда желілерін, сондай-ақ бірнеше қайырымдылық дүкендерін, жылжымайтын мүлік агенттіктерін және банктерді ұсынады. Орталықта әр дүйсенбі және жұма күндері базар өткізіледі. Қала орталығында кейбір қызметтер жетіспейді, бірақ Стоктон қала орталығы 3 миль (5 км) қашықтықта, ал Миддлсброу қала орталығы да 3 миль (5 км) қашықтықта орналасқан. 1967 жылы 1965 жылы құрылған Associated Dairies компаниясының жаңа дүкендер бөлімшесі Йоркширдің орталығынан тыс жерде, қала орталығында алғашқы дүкенін ашты. Asda Billingham Солтүстік-Шығыста ашылған алғашқы дүкені болды және қазір Ұлыбританиядағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне Asda супермаркеті. 2012 жылдың наурыз айында қала орталығында Wetherspoons пабы және Fulton Frozen Foods супермаркеті ашылатыны расталды, бұл жалғасып жатқан жаңарту жоспарларының бір бөлігі болды. Әр жылдың тамыз айында қала орталығы Биллингэм халықаралық фольклорлық фестиваліне – қазір 54-ші жылында (2018) – төңкерілді. Бишілер мен музыканттар дәстүрлі және заманауи билер орындайды. 2013 жылдың қарашасында Биллингэм қала орталығындағы "Отбасы" мүсінінің алдына "FOREVER FORWARD 30 11 2013" деген жазуы бар тас астында уақыт капсуласы жерленді. Капсула 2078 жылға дейін ашылмайды.

Білім

Биллингхемде екі орта мектеп бар: мамандандырылған спорт колледжі – Нортфилд мектебі және мамандандырылған ғылым католик академиясы – Санкт-Майкл католик академиясы. Нортфилд Марш Хаус орны, бұрынғы Кампус, 2012 жылы жабылды. Қазіргі уақытта Санкт-Майклдың Биллингхем кампусына және Нью-Беде/Риверсайд колледжінің Марш Хаус авенюсіндегі құрылыстарына қосылуы үшін құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Кеңес бастауыш мектептерге 40 миллион фунт стерлинг инвестиция салу жоспарларын жариялады, соның ішінде кейбіреулері қайта салынып, жаңа жобамен жаңартылады. Роузберри бастауыш мектебі, сондай-ақ Бьюли балалар бағы мен Бьюли кіші мектебі келесі бірнеше жылда жаңарту жоспарына енгізілді. Бед колледжі бірнеше жылдан бері қалаға қызмет көрсетіп келеді және Хартлпул мен Стоктон қалаларынан студенттерді тартады, нәтижелері Стоктон мен Миддлсбродағы жақын орналасқан колледждерден жоғары. Бұрын Ұлыбританиядағы ең кішкентай колледждердің бірі болған, 400-ден аз студенті бар, ол Стоктон Риверсайд колледжімен біріктіріліп, жаңа кампусқа көшірілгеннен кейін студенттер саны едәуір артты. Жаңа кампустың құрамында колледж өз спорттық кешенін де иеленді.

Дін

Биллингхемде бірнеше діни қауымдар бар, олардың ішіндегі ең ірілері – Англия шіркеуі мен Рим-католик шіркеуі. Англия шіркеуінің қауымына бір командалық приход қызмет көрсетеді, оның бес шіркеуі бар: Сент-Кутберт, Сент-Люка, Сент-Мария Магдалина, Сент-Айдан және Сент-Петр. Бұл приходтың құрамына Биллингхемнің барлық аудандары, Кларенстер, Коупен-Беули, Ньютон-Беули және Вулвистон кіреді. Ол Англия шіркеуінің Окленд архидиакондығының Стоктон деканатының бөлігі, ал ол Дурхам епархиясының құрамында. Рим-католик қауымы үш приходпен қамтамасыз етіледі: Биллингхемдегі Әулие Марияның Ең Ықылас Тынысы, Сент-Джон Евангелист және Сент-Жозеф. Бұл приходтар Хексем және Ньюкаслдың Сент-Хильда серіктестігіне қарасты. Приходтың діни қызметкері – Джон Баттерс пастор. Биллингхемде сондай-ақ Дарлингтонда орналасқан Кармель трестінің құрамына кіретін Сент-Михаилс католик орта мектебі бар. Христиан қауымына екі методист шіркеуі, бір баптист шіркеуі және Лоу Грандж даңғылында орналасқан "Жаңа өмір" атты Пятидесятница шіркеуі қызмет етеді. Сондай-ақ, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі мен Ехоба куәгерлерінің Патшалық залы да бар. Спиритуалистік қауымға бір спиритуалистік шіркеу қызмет көрсетеді, ол Chapel Road, TS23 1DX мекенжайында, The Green-нің жанында орналасқан. Бұл Биллингхемдегі екінші ескі шіркеу, ол бастапқыда методист шіркеуі ретінде құрылған, бірақ кейін методистерге кеңірек ғимарат қажет болғандықтан Спиритуалистік Ұлттық Одаққа сатылды. Бұл ғимарат 1932 жылдан бері спиритизм мен жергілікті қауымға қызмет етіп келеді.

Жол

Биллингхэм A19 тас жолы арқылы қызметтендіріледі, ол солтүстікте Сандерлендке, ал оңтүстікте Тирске дейін созылады. Сонымен қатар, Биллингхэм A689 тас жолы арқылы да қызметтендіріледі, ол шығыста Хартлпулге, батыста Бишоп Оклендке дейін барады.

Темір жол

Биллингэм теміржол станциясы Дархэм жағалау жолында орналасқан. Northern компаниясы Ньюкасл және Метроцентрге солтүстікке қарай, ал Стоктон және Миддлсброға оңтүстікке қарай сағат сайын қызмет көрсетеді. Grand Central Сандерлендтен Лондонға экспресс пойызбен қатынайды, бірақ қазіргі таңда Биллингэм станциясына тоқтамайды. Алғашқы Биллингэм теміржол станциясы 1960 жылдардың соңында жабылып, жол бойымен шамамен 1,6 километр шығысқа жылжытылды. Бұрынғыда, қызметтер негізінен Leyland National автобустарын пойызға айналдырған Pacer пойыздарымен жүзеге асырылды, бірақ 2019 жылдың соңында олар үкіметтік талаптарға сай келмегендіктен қызметтен алынды.

Автобус

Stagecoach 35 Стоктонға Нортон Глэйб және Хай Грандж, 36 Миддлсброу және Хартлпул, 52 Стоктон Хай Стрит және Лоу Грандж, ал 34 Миддлсброу және Оуингтон Ферма арқылы қызмет көрсетеді. Биллингем автобустарының бағыттарында көптеген өзгерістер болды, мысалы, 34-ші бағыт бойынша Хай Грандж айналасындағы бағыттың өзгеруі. 2018 жылдың жазында 34А маршруты енгізілді, бірақ 2019 жылдың соңында тоқтатылды. Go North East компаниясы X9 және X10 маршруттары арқылы Ньюкасл және Миддлсброға қызмет көрсетеді. Жергілікті оператор Stagecarriage жергілікті қызметтер ұсынды, мысалы, X7 Стоктонға, Тиссид Retail Park және Миддлсброға. Бұл қызмет компанияның 2019 жылдың шілдесіндегі жабылуына шамамен екі апта бұрын тоқтатылды. Бұл маршрутқа алмастыру келмеді. Leven Valley бұрын 45 маршрутымен Wolviston қаласына қызмет көрсеткен. Leven Valley жабылғаннан кейін Stagecarriage бұл маршрутты өз мойнына алды, бірақ ол көп ұзамай тоқтатылды.

Спорт

Биллингем – «Биллингем Таун» футбол клубының туған жері. Клуб 1967 жылы «Биллингем Социал Клуб» ретінде құрылған және 2017 жылы 50 жылдығын тойлады. Қаладағы химия өнеркәсібі аммиак өндіруге кіріскеннен кейін «Биллингем Синтония» атты тағы бір футбол клубы құрылды, «Синтония» атауы «жасанды аммиак» деген сөздердің қосындысынан жасалған. 2017–18 маусымының басында қаржылық қиындықтар «Биллингем Синтония» футбол клубын Нортон спорт кешеніне, «Нортон энд Стоктон Эйншиентс» клубымен бірлесіп, көшуге мәжбүр етті, қазіргі уақытта «Стоксли SC» клубымен бірлесіп пайдаланады. «Биллингем Синтония» крикет клубының тарихы сол аттас футбол клубының тарихымен ұқсас. Клуб Солтүстік Йоркшир және Оңтүстік Дарем крикет лигасында ойнайды. Қалада сондай-ақ «Биллингем Старс» мұз хоккей командасы бар, олардың үй аренасы – «Биллингем Форум» мұз сарайы. 16 жастан асқан әйелдерден құралған «Биллингем Уайлдкэтс» атты тағы бір мұз хоккей командасы да бар. Қалада «Биллингем RUFC» регби клубы бар, оның құрамында төрт аға команда бар, 1-ші XV қазіргі уақытта Ұлттық 3-ші лиганың Солтүстік аймағында, Премьер-лигадан төрт саты төмен ойнайды. 2-ші XV («Арыстандар») қазіргі уақытта «Кенди лигасының» 1-ші дивизионында, ал 3-ші XV «Teesside Merit League» лигасында ойнайды, жастар командасы (Colts) жекшембілік жастар лигасында бақ сынап жатыр. Клубтың жасөспірімдер бөлімінде U7 министерден бастап U16 жасқа дейінгі командалар бар, олар Дарем округінің кубоктары мен лигаларында жеңіс туын көтеріп жүр.

Климат

Биллингэмде мұхиттық климат (Cfb) басым. Жазда қалада ауа температурасы салыстырмалы түрде жылы болады, кейде температура жоғары көтерілуі мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек. Қыста температура төмендеп, нөлден астыға түсуі де мүмкін, алайда бұл да сирек кездеседі. Ең жоғары тіркелген шілде температурасы 2022 жылдың 19 шілдесінде 37°C-қа жеткен.