Кіріспе

Ислам термині, 7 ғасырда Исламның пайда болуына дейінгі кезеңді білдіретін. Жахилия ( jāhilīyah , "білімсіздік") – Ислам мен араб тіліндегі poleмикалық термин, ол 609 жылы Исламның пайда болуына дейінгі Исламға дейінгі Арабиядағы уақыт пен жағдайды көрсетеді. Көбінесе Надандық дәуірі деп аударылады. Жахилия термині, "білмей немесе ақымақ болу, ақымақтық іс жасау" мағынасындағы жахала (جهل) сөз тамырынан туындаған болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, ол варварлықты білдіретін jāhil сөзінен жасалған абстрактілі есім. Саид Қутб жахилияны Құдайға бағынудың орнына адамдардың адамдар үстінен билік ету күйі ретінде қарастырды. Радикалды топтар зайырлы үкіметтерге қарсы қарулы күресті жахилияға қарсы джихад деп ақтады. (Сондай-ақ қараңыз: Исламға дейінгі Арабиядағы әйелдер және Исламға дейінгі Арабиядағы дін)

Фатрах және жахилия кезеңдері Исламда ұқсас ұғымдар, бірақ шамалы айырмашылықтары бар. Жалпы айтқанда, фатрах – Алланың хабары жетпеген немесе жеткізіле алмаған адамдарға қатысты, көбінесе уақыт және географиялық орналасуға байланысты. Ал жахилия – біліміне қарай бірқұдайлыққа (ханифке) ере алу мүмкіндігі болған, бірақ білімсіздік, мақтан тұту сияқты себептермен одан бас тартқан адамдарды көрсетеді.

Этимология

Жахилия термині араб тіліндегі "jahala" етістік түбірінен туындаған, яғни "білімсіз немесе ақымақ болу, ақымақтық іс жасау" мағынасын білдіреді. Басты аргумент – ерте араб тіліндегі (арабия) "-ия" жұрнағы абстрактіл зат есім емес, ұжымдық көпше есімді білдіреді, кейіннен жахилия сөзі осылай түсінілді.

Тарихи түсінік

Бұл термин ислам дінінің пайда болуына дейінгі араб мәдениетіне сілтеме жасау үшін қолданылуы мүмкін. Исламға кіргенге дейін араб тайпаларының бір бөлігі көшпелі өмір салған, мықты қоғамдық бірлікке ие болған және белгілі бір қоғамдық ережелерді сақтаған. Олардың мәдениеті патриархалдық болған, ал діни сенімдері қарапайым. «Ханифтер» деп аталатын тұлғаларда монотеизмнің белгілі бір іздері болғанымен, олардың діни сенімдері көбінесе құдайларға табынуға және жыл сайын Кағба маңында сауда-саттық және әлеуметтік жиындар өткізуге негізделген. Бұл термин терең мағынасында жағдайды білдіргендіктен, тарихи кезең емес, Джахилия исламның пайда болуына дейінгі білімсіздік пен қараңғылық дәуірін сипаттау үшін қолданылады. Бұл термин мұсылман дінін қабылдамағандардың жалпы жағдайына қатысты. Исламның алтын ғасырында осы тұжырымды қолданудың көрнекті мысалы – 13 ғасырдағы теолог Ибн Таймия (1328 ж. / 728 ж. А.Х.) моңғолдық Иханид монархтарына тәкфир (адастау) жариялаған, бірақ олар өздерін мұсылман деп жариялаған; алайда, шариғатқа (ислам заңына) емес, Ясса кодексіне негізделген құқықтық жүйені енгізген. Ибн Таймияның пікірінше, өзін мұсылман деп санаған, бірақ басқару үшін адам жасаған заңдарды қабылдаған билеуші Джахилияның пұтқа табынуына кінәлі; оның шаһаданы (исламдық сенімді білдіруі) немесе намаз (салят), ораза (саум) және басқа да сыртқы діни ритуалдарды орындауына қарамастан. Классикалық муфассир (Құран түсіндіруші) Ибн Катир (1373/774 ж.ж.), Ибн Таймияның көрнекті шәкірті, Құранның «Аллаһтың түсіргеніне сәйкес үкім шығармағандар – залымдар. Олар Джахилия дәуіріндегідей (көне заманғы) жолға түсуді көздейді ме?» (Маида сүресі) аяттарына түсіндірме бергенде осы пікірді қолдайды: «Бұл аяттар Алланың бізге берген шариғатына емес, өздерінің жаңылысқан құштарлықтары мен тілектеріне сәйкес келетін адамдардың қағидаларымен басшылыққа жүретін адамдарға қатысты. Осындай жағдай жахилия дәуірінде Арабиядағы адамдардың арасында болды және бүгін Шыңғыс ханның Яса кодексін ұстанатын моңғолдардың арасында да осылай». Бұл кодекс яһуди, христиан, мұсылман және басқа да құқықтық дәстүрлерден алынған заңдардың жиынтығынан және моңғол билеушілерінің қалауынша қабылданған көптеген заңдардан тұрады. Бұл жиынтық Құран мен Сүннетте жазылған Алланың заңдарынан жоғары қойылған. Сондықтан, олар Алланың заңдарына бағынғанша олармен күресу керек».

Жахили поэзиясы

Исламға дейінгі поэзия араб тілінде al shiʿr al jāhiliyy (الشعر الجاهلي) немесе Jahili poetry деп аталады – сөзбе-сөз "надандық поэзиясы".

Иконоталаушы жүйенің негізі ретінде

Жахилия бейнелерге қарсы күреспен байланысты. 2015 жылы ежелгі тарих ғалымы Люсинда Дирвен Ислам мемлекетінің көне жәдігерлерді жойғанының діни себептері экономикалық және саяси факторларды да жабатынын айтты. "Мәдени тазалау – белгілі бір аумақта саяси билікті иеленудің, сондай-ақ тарихты бақылауға алудың бір жолы." Ассириолог Эккарт Фрам: "Мұндай бейнелерге қарсы күреске исламдық ерекшелік жоқ. ИГИЛ жағдайындағы ерекшелік – бұл мыңдаған жылдар бұрын жасалған, көбінесе зақымдалған және ешкімге табынбайтын бейнелерге бағытталған, сондай-ақ осы вандализмді видеоарқылы тарату арқылы насихат құралы ретінде пайдалануға жасалған ұйымдасқан әрекеттер бар" деді.