Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хинду әлеуметтік-мәдени реформа қозғалысы
Hindu socio cultural reform movement
Брахмо Самадж (Брахмоизмнің қоғамдық бөлігі болып табылады, ол Бенгалияның қайта өрлеу дәуірінде пайда болған монотеистік реформалық қозғалыс ретінде бастау алды. Бұл Үндістандағы ең ықпалды діни қозғалыстардың бірі болды және қазіргі Үндістанның қалыптасуына маңызды үлес қосты. Ол 1828 жылдың 20 тамызында Раджа Рам Мохан Рой және Дварканат Тагордың Калькуттада сол кездегі басым әдет-ғұрыптарды (әсіресе Кулин дәстүрі) реформалау мақсатымен басталып, 19 ғасырда Бенгалияның қайта өрлеуіне бастама берді және бенгалдық қоғамның діни, әлеуметтік және білім беру салаларындағы барлық жетістіктеріне үлкен серпіліс жасады. Оның жарғысы 1830 жылы жасалды, ол құрылуын ресми бекітті және 1830 жылдың қаңтарында алғашқы ғибадатхананың (қазір Ади Брахмо Самадж деп белгілі) салтанатты ашылуымен ресми түрде іске қосылды. Брахмо Самаджтан брахмоизм туды, ол Үндістан мен Бангладеште заңды түрде танылған ең соңғы дін, ол реформаланған рухани индуизм негізінде құрылған, сонымен қатар еврей-исламдық сенімдер мен тәжірибелерінің маңызды элементтерін қамтиды.
Brahmo Samaj (, ) is the societal component of Brahmoism, which began as a monotheistic reformist movement that appeared during the Bengal Renaissance. It was one of the most influential religious movements in India and made a significant contribution to the making of modern India. It was started at Calcutta on 20 August 1828 by Raja Ram Mohan Roy and Dwarkanath Tagore as reformation of the prevailing customs of the time (specifically Kulin practices) and began the Bengal Renaissance of the 19th century pioneering all religious, social and educational advance of the Bengali community in the 19th century. Its Trust Deed was made in 1830 formalising its inception and it was duly and publicly inaugurated in January 1830 by the consecration of the first house of prayer, now known as the Adi Brahmo Samaj. From the Brahmo Samaj springs Brahmoism, the most recent of legally recognised religions in India and Bangladesh, reflecting its foundation on reformed spiritual Hinduism with vital elements of Judeo Islamic faith and practice.
Атаудың мағынасы
Брахмо-самадж сөзбе-сөз Брахманды, ең жоғары шындықты білетін адамдардың қауымдастығын білдіреді. Шындығында, Брахмо-самадж дін, текті, сенім бойынша ешқандай айырма жасамайды және барлық түрлі адамдардан тұратын, ешқандай шектеусіз, "Аты жоқ, мәңгілік, өзгермейтін, ғаламның жаратушысы және сақтаушысы" деп аталатын құдайға құрметпен, тәртіппен, діни және ықыласпен табыну үшін ашық жиналатын қауымдастық болып табылады.
The Brahmo Samaj literally denotes community of men who have knowledge of Brahman, the ultimate reality. In reality Brahmo Samaj does not discriminate between caste, creed or religion and is an assembly of all sorts and descriptions of people without distinction, meeting publicly for the sober, orderly, religious and devout adoration of "The Nameless, Eternal, Immutable Being who is the Author and Preserver of the Universe."
Брахмо Сабха
1828 жылғы 20 тамызда Брахмо Сабханың алғашқы жиналысы Солтүстік Калькуттадағы Ферингхи Камал Бос үйінде өтті. Бұл күнді Брахмолар Бхадротсаб (ভাদ্রোৎসব Бхадротшоб; "Бхадро тойы") деп тойлады. Бұл жиналыстарға дін, каста, тегі, жынысына қарамастан, барлық адамдар қатыса алатын. Раджа Рам Мохан Рой құлшылық форматын белгіледі, онда екі телугу брахманы Ведаларды оқыды, содан кейін Утсавананда Бидябагиш Веданта мен Упанишадтарды бенгал тілінде түсіндірді, одан кейін Раммохун немесе оның достары жазған Брахмасангит орындалды. Әндерді классикалық музыканың көрнекті шеберлері Кришнапрасад пен Бишну Чакраборти орындады, ал соққы аспаптарды елдің үздік маэстросы Ғолам Аббас тартып ойнады. 1830 жылғы 8 қаңтарда Тагор (Тхакур) және Рой Заминдар отбасыларының Кулин Брамин кланының ықпалды прогрессивті мүшелері, Бенгалдың Моғол Низаматында қызмет еткендері үшін "Пирали Брамин" (қулықпен сипатталған) деп еске алынды, Читпур жолында (қазіргі Рабиндра Сарани), Калькутта, Үндістандағы алғашқы Ади Брахмо Самадж (ғибадатхана) үшін Брахмо Сабханың сенім шартын өзара қол қойды. 1830 жылғы 23 қаңтарда немесе 11 Магх күні Ади Брахмо ғимараты ресми түрде ашылды (шамамен 500 брахман мен 1 ағылшын қатысты). Бұл күнді Брахмолар Магхотсаб (মাঘোৎসব Маготшоб "Магх тойы") деп тойлайды. 1830 жылғы қарашада Раммохан Рой Англияға аттанды. Екінші Акбар Раммохан Ройға "Раджа" атағын берді.
On 20 August 1828 the first assembly of the Brahmo Sabha was held at the North Calcutta house of Feringhee Kamal Bose. This day was celebrated by Brahmos as Bhadrotsab (ভাদ্রোৎসব Bhadrotshôb; "Bhadro celebration"). These meetings were open to all people irrespective of religion, caste, creed, gender. The format of worship was defined by Raja Ram Mohan Roy which included reading of the Vedas by two Telegu Brahmins, followed by an explanation of Vedanta and Upanishads in Bengali by Utsavananda Bidyabagish, followed by Brahmasangeet composed by Rammohun or his friends. The songs were performed by top classical musical exponents Krishnaprasad and Bishnu Chakraborty and percussion was played by the country's top maestro Golam Abbas. On 8 January 1830 influential progressive members of the closely related Kulin Brahmin clan scurrilously described as Pirali Brahmin (i. e. ostracised for service in the Mughal Nizaamat of Bengal) of Tagore (Thakur) and Roy Zameendar family, mutually executed the Trust Deed of Brahmo Sabha for the first Adi Brahmo Samaj (place of worship) on Chitpore Road (now Rabindra Sarani), Kolkata, India with Ram Chandra Vidyabagish as first resident superintendent. On 23 January 1830 or 11th Magh, the Adi Brahmo premises were publicly inaugurated (with about 500 Brahmins and 1 Englishman present). This day is celebrated by Brahmos as Maghotsab (মাঘোৎসব Maghotshôb "Magh celebration"). In November 1830 Rammohun Roy left for England. Akbar II had conferred the title of 'Raja' to Rammohun Roy.
Брахмо Сабханың қысқаша тұтылуы
1833 жылы Бристольдің (Ұлыбритания) жанында Рамохун қайтыс болған кезде, Самаджға келушілер саны азайды. Дварканат Тагор Самаджды күтіп-ұстау үшін қаржы бөлді, ал Рам Чандра Видьябагиш Рамохунның бастаған отын жандырып, әр апта сайын Рамохун белгілеген қасиетті қызметтерді атқару үшін келді.
By the time of Rammohun's death in 1833 near Bristol (UK), attendance at the Samaj dwindled. Dwarkanath Tagore provided the funds for the upkeep of the Samaj and Ram Chandra Vidyabagish kept up the flame burning, and arrived each week to perform the divine service as laid out by Rammohun.
Таттвабодини дәуірі
1839 жылы 6 қазанда Дварканат Тагордың ұлы Дебендранат Тагор Таттваранджини Сабхасын құрды, ол көп ұзамай Таттвабодхини ("Шындықты іздеушілер") Сабхасы деп қайта аталды. Бастапқыда Тагор отбасының жақын туыстары ғана қатысқан бұл ұйым екі жылдың ішінде 500-ден астам мүше жинады. 1840 жылы Дебендранат Катха Упанишадтың бенгал тіліне аудармасын жариялады. Заманауи зерттеушілер Сабханың философиясын заманауи орта тап (бұржуазиялық) Веданта деп сипаттайды. Оның алғашқы мүшелерінің арасында "һинд дінін реформалау және Бенгалияның қайта жаңғыруының екі алып тұлғасы" – Акшай Кумар Датта, ол 1839 жылы "атақты есімсіз кедейлікте күйреген адамнан" шығып келді, және Ишвар Чандра Видьясагар, "жергілікті заманауиландырушы" болды.
On 6 October 1839, Debendranath Tagore, son of Dwarkanath Tagore, established Tattvaranjini Sabha which was shortly thereafter renamed the Tattwabodhini ("Truth seekers") Sabha. Initially confined to immediate members of the Tagore family, in two years it mustered over 500 members. In 1840, Debendranath published a Bangla translation of Katha Upanishad. A modern researcher describes the Sabha's philosophy as modern middle class (bourgeois) Vedanta Among its first members were the "two giants of Hindu reformation and Bengal Renaissance", Akshay Kumar Datta, who in 1839 emerged from the life of an "anonymous squalor beset individual", and Ishwar Chandra Vidyasagar, the "indigenous modernizer".
Брахмо Самадж ұйымының негізі
1861 жылы Лахорда Нобин Рой Брахмо қауымын құрды. Оның құрамына Лахор адвокаттар алқасының көптеген бенгалдықтары кірді. Пәнджабта, Кветтада, Равалпиндиде, Амритсарда және басқа да қалаларда көптеген бөлімшелер ашылды.
In 1861 the Brahmo Samaj was founded at Lahore by Nobin Roy. It included many Bengalis from the Lahore Bar Association. Many branches were opened in the Punjab, at Quetta, Rawalpindi, Amritsar etc.
Бірінші бөліну
Дебендранат Тагор мен Кешуб Чандра Сенмен келіспеушілік 1865 жылдың 1 тамызынан 1866 жылдың қарашасына дейін ашық күйге жетті, соның салдарынан Кешубтың жақтастары "Үндістан Брамо Самаджын" құрды. Бұл кезең сепаратистер тарихында "Бірінші айырылыс" деп те аталады.
Disagreement with the Debendranath Tagore and Keshub Chandra Sen came to a head publicly between the period of 1 August 1865 till November 1866 and the followers of Keshub created the "Brahmo Samaj of India". This period is also referred to in the histories of the secessionists as the "First Schism".
Брахмо Самадж және Свами Нарендранат Вивекананда
Свами Вивекананда Үндістанның Брахмо Самаджының ықпалында болды және жастық шағында Садхаран Брахмо Самаджын барып қайтты.
Swami Vivekananda was influenced by the Brahmo Samaj of India, and visited the Sadharan Brahmo Samaj in his youth.
Қазіргі жағдайы және мүшелерінің саны
1920 жылдан кейін Калькуттаның қолдауымен құрылған түрлі қозғалыстар әлсіреп, Үндістанның бөлінуінен кейін ұмытылса, Ади Дхарм діні кеңейіп, қазір Үндістанның тізімделген діндерінің арасында 7,83 миллион жататын 9-орынды алып тұр. Бұл жақтаулар Пәнджаб және Уттар-Прадеш штаттары арасында шоғырланған. 2001 жылғы Үндістан халық санағында бар болғаны 177 адам өзін "Брахмо" деп атады, бірақ Брахмо Самаджға жазылған мүшелердің саны шамамен 20 000-ға жуық.
While the various Calcutta sponsored movements declined after 1920 and faded into obscurity after the Partition of India, the Adi Dharm creed has expanded and is now the 9th largest of India's enumerated religions with 7.83 million adherents, heavily concentrated between the states of Punjab and Uttar Pradesh. In the Indian census of 2001 only 177 persons declared themselves a "Brahmo", but the number of subscriber members to Brahmo Samaj is somewhat larger at around 20,000 members.
Әлеуметтік және діни реформа
Әлеуметтік реформалар мәселесінде Брахмо-самадж көптеген догмалар мен ырымдарға шабуыл жасады. Ол шетелге баруға қарсы кең таралған индуисттік көзқарасты (Kala Pani) айыптады. Самадж жесірлерді өртеу (Сати) практикасын айыптады, балалар некесі мен көп әйел алуға қарсы болды және жесірлердің қайтадан үйленуі үшін күресті. Самадж касталық жүйеге және ерекшелікке қарсы шықты. Кешуб Чундер Сеннің қызының ересек емеске үйленуіне байланысты туған даудан кейін, 1872 жылғы Арнайы неке заңы қабылданды, ол некеге тұруға жіберілген қыздардың ең төменгі жасын 14 жас деп белгіледі. Осы заңнан кейін барлық Брахмо некелері осы заң бойынша тіркелді. Көптеген үндістер осы Заң бойынша некеге тұру үшін "Мен индус емеспін, мұсылман емеспін, христиан емеспін" деген талапты қабылдамады. Бұл талапты Британия тағайындаған генерал-губернатор кеңесінің заң кеңесшісі Генри Джеймс Самнер Мэн енгізді. 1954 жылғы Арнайы неке заңымен 1872 жылғы заң күшін жойды, ол кез келген діндегі адамның үйленуіне мүмкіндік берді. 1955 жылғы индуисттік неке заңы барлық индуистерге (Брахмо-самадждың "жақтастарына" қоса) қолданылады, бірақ Брахмо дінінің ізбасарларына қолданылмайды.
In matters of social reform the Brahmo Samaj attacked many dogmas and superstitions. It condemned the prevailing Hindu prejudice against going abroad (Kala Pani). The Samaj condemned practice of Sati (burning of widows), discouraged child marriage and polygamy, and crusaded for widow remarriage. The Samaj attacked casteism and untouchability. After the controversy of underage marriage of Keshub Chunder Sen's daughter, the Special Marriages Act of 1872 was enacted to set the minimum age of 14 years for marriage of girls. All Brahmo marriages were thereafter solemnised under this law. Many Indians resented the requirement of the affirmation "I am not Hindu, nor a Mussalman, nor a Christian" for solemnising a marriage under this Act. The requirement of this declaration was imposed by Henry James Sumner Maine, legal member of Governor General's Council appointed by Britain. The 1872 Act was repealed by the Special Marriage Act, 1954 under which any person of any religion could marry. The Hindu Marriage Act, 1955 applies to all Hindus (including "followers" of the Brahmo Samaj) but not to the adherents of the Brahmo religion.
Екінші бөліну
Кейшұб Чандра Сен мен өзін "Самадарши" деп атаған жастар тобының арасында дау туды. Бұл дау Кешуб Чандра Сеннің Брахмо-самаж істерін өкіметтік түрде басқаруынан туындады. Дау Кучбехардағы үйлену оқиғасымен шиеленістің шыңына жетті. 1878 жылдың 15 мамырында Калькутта қалалық залында өткен жиналыста Анандомохан Бос президент болып сайланды, ал Шиб Чандра Деб, Шиванатх Састри, Умеш Чандра Дүтта, Гуручаран Махаланобиш басшылық лауазымдарға тағайындалды.
Differences arose between Keshub Chandra Sen and the band of young people who called themselves "Samadarshi". The difference arose due to the autocratic handling of the works of the Brahmo Samaj by Keshub Chandra Sen. The differences came to a head with the Coochbehar marriage. A meeting was called in Town Hall of Calutta on 15th May 1878 and the Sadharan Brahmo Samaj came into existence with Anandamohan Bose as President, Shib Chandra Deb, Sivanath Sastri, Umesh Chandra Dutta, Gurucharan Mahalanobish serving as office bearers.