Кіріспе

Орта ғасырлар тарихының бір қыры
Қала құқықтары Төмен елдердің орта ғасырлық тарихының ерекшелігі болып табылады. Әдетте граф, герцог немесе жоғары ақсүйектерге жататын феодал, өзіне тиесілі қала немесе ауылға қала құқықтары жоқ жерлерде болмаған белгілі бір қалалық артықшылықтар берген. Бельгия, Люксембург және Нидерландыда, қала, егер тарихының бір кезеңінде толыққанды қала құқықтарын алған болса, көбінесе мақтан тұтып өзін қала деп атайды. Қазіргі халқының саны маңызды емес, сондықтан өте шағын қалалар да бар. Нидерландыдағы ең кішкентай қала – Ставерден, онда 40 адам тұрады. Бельгиядағы ең кішкентай қала – Дюрбью, ал Люксембургтегі ең кішкентай қала – Вианден.

Қазіргі Нидерланды қалаларына берілген құқықтар

Қазіргі Нидерланд Корольдігінде қала құқығын алған алғашқы қауым 956 жылы Девентер қаласы болды. Бірақ кейбір қалалардың одан ертерек құқықтары болған деген пікір бар: мысалы, Ниммегенге Рим империясы тұсында қала мәртебесі берілген болуы мүмкін. Тағы бір мысал – Вурбург, ол Римдік бекініс Форум Адриани орнында салынған және шамамен 151 жылға дейін қала мәртебесіне ие болған, бірақ 3 ғасырдың соңында тасталып қалды. Сондықтан қазіргі елді мекен Рим қаласының үздірілмей жалғасқандығы деп есептелмейді. Орта ғасырдың аяғына қарай қала мәртебесі берілгендердің саны күрт азайды. Саудагерлер мен кәсіпкерлердің күшті орны Нидерландыға 16 ғасырда алғашқы заманауи республика болуға мүмкіндік берді.

Қалалық құқықтың тоқтатылуы

Ұлттық үкіметтің дамуы мен орталықтануымен қала мәртебесі институты біртіндеп жойылды. Нидерландыда нақты қала құқығын (жоғарыда анықталғандай) алған соңғы қала 1586 жылы Виллемстад болды. Голландия Республикасы кезінде Блокзиль ғана қала құқығына ие болды (1672 жылы). 1795 жылғы Батавия революциясынан кейін муниципалитеттер француз үлгісінде қайта құрылды және қала құқықтары заңмен жойылды. 1813 жылдан кейін ішінара қалпына келтірілгенімен, қалалар бұрынғы билігін толыққанды қайта алған жоқ: заң шығару және сот жүйесі мемлекет құрамына енді. 1848 жылғы Конституция және 1851 жылғы Әкімшілік заңнан кейін қалалардың, қалашықтардың және ауылдардың заңдық артықшылықтарындағы айырмашылықтар мүлдем жойылды. XIX ғасырдың басында бірнеше маңызды қалалар (әсіресе Гаага) өзін қала деп атауға ниеттенген кезде, қала мәртебесін беру дәстүрі қысқа мерзімге қайта жанданды. Нидерландыда қала мәртебесі соңғы рет 1825 жылы Делфшавенге берілді. Алайда, осы кезеңде берілген қала мәртебесі орта ғасырлардағы артықшылықтардан мүлдем өзгеше болды және тек рәміздік сипатта болды. Бұл, сондай-ақ, Наполеон дәуірінде мәртебе алған Гаага және Ассен сияқты қалаларға да қатысты.