Роберт Мазервелл: Американдық абстракті экспрессионисінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық абстрактті экспрессионист суретші, графикашы (1915–1991)

Роберт Матервелл (24 қаңтар 1915 – 16 шілде 1991) – американдық абстрактті экспрессионист суретші, графикашы және «Дада суретшілері мен ақындары: антология» жинағының редакторы. Ол Нью-Йорк мектебінің ең жас өкілдерінің бірі болды, оған Виллем де Кунинг, Джексон Поллок және Марк Ротко да кірді. Философия саласында білім алған Матервелл кейіннен абстрактті экспрессионист суретшілердің ең көрнекті өкілдерінің бірі және оның негізін қалаушысы ретінде танылды. Ол саяси, философиялық және әдеби тақырыптарды қамтыған, мысалы, «Испания Республикасына арналған элегиялар» сериясы сияқты абстрактты суреттерімен және графикалық туындыларымен белгілі болды.

Ерте өмір және білім

Роберт Матервелл 1915 жылғы 24 қаңтарда Вашингтон штатының Абердин қаласында Роберт Бернс Матервелл II және Маргарет Хоган Матервеллдің тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Кейін отбасы Сан-Францискоға көшті, онда Матервеллдің әкесі Wells Fargo банкінің президенті қызметін атқарды, бірақ жас кезінде әр жазда Вашингтон штатының Кохасет-Бич қаласына қайта оралып тұрды. Кохасет жағажайында үйі болған тағы бір Абердин тумасы – суретші және өнер мұғалімі Лэнс Вуд Харт, ол Матервеллдің ертедегі ұстазы болды. Суретшінің астмасы болғандықтан, Матервелл көбінесе Тынық мұхитының жағалауында өсті және мектеп жылдарының көп бөлігін Калифорнияда өткізді. Ол жерде ол кеңістіктерге және жарқын түстерге деген құштарлықты дамытты, бұл түстер кейіннен оның абстрактілі суреттерінің маңызды ерекшеліктеріне айналды (аспанның құлпынай көгі және калифорниялық төбелердің сары тоны). Оның кейінгі өлім туралы ойларға ден қоюы бала кезіндегі денсаулығының нашарлығымен де байланысты болуы мүмкін. 1932 және 1937 жылдар аралығында Матервелл Сан-Францискодағы Калифорниялық Көркемсурет мектебінде сурет салуды қысқаша оқыды және Стэнфорд университетінен философия бакалавры дәрежесін алды. Стэнфордта Матервелл символизм және басқа әдебиеттерді, әсіресе Малларме, Джеймс Джойс, Эдгар Аллан По және Октавио Пас туындыларын жан-жақты оқып, модернизммен танысты. Бұл құмарлық Матервеллдің өмірінің соңына дейін сақталды және оның кейінгі суреттері мен сызбаларының маңызды тақырыбына айналды. 20 жасында Матервелл әкесі мен қарындасымен бірге Еуропаға саяхат жасады. Олар Парижден бастап, содан кейін Италияның Амалфи қаласына барды. Алдағы аялдамалар Швейцария, Германия, Нидерланды және Лондон болды. Саяхатты топ Шотландиядағы Матервелл қаласында аяқтады. Гарвардта Матервелл Артур Онкен Лавджой және Дэвид Уайт Праллтың студенті болды. Ол Парижде Эжен Делакруаның еңбектерін зерттеу үшін бір жыл өткізді, онда американдық композитор Артур Бергермен танысты, ол оған Мейер Шапиро басшылығымен Колумбия университетінде оқуын жалғастыруды кеңес берді.

Нью-Йорк мектебі мен сюрреалистер

1940 жылы Матервелл Колумбия университетінде оқу үшін Нью-Йоркке көшті, онда Майер Шапиро оны ғылымға емес, сурет салуға баруға ынталандырды. Шапиро жас суретшіні Парижден қуылған сюрреалистер тобымен (Макс Эрнст, Дюшан, Массон) таныстырды және Курт Селигманмен бірге оқуын ұйымдастырды. Матервеллдің сюрреалистермен өткізген уақыты оның көркемдік процесіне үлкен әсер етті. 1941 жылы Роберто Маттамен Мексикаға сапар жасағаннан кейін – сол кемеде актриса және болашақ әйелі Мария Эмилия Феррейра и Мойероспен танысқаннан кейін – Матервелл сурет салуды өзінің басты мамандығына айналдыруға шешім қабылдады. Мексикада салған эскиздері кейіннен оның алғашқы маңызды картиналарына айналды, мысалы, «Кішкентай испан түрмесі» (1941) және «Панчо Вилла, өлген де, тірі де» (1943). Матта Матервеллге сюрреалистер санадан тыс әлемін пайдалану үшін қолданған «автоматты» сурет салу немесе автоматизм тұжырымын түсіндірді. Бұл идея Матервеллге ұзақ уақыт бойы әсер етті және суретші Вольфганг Пааленмен кездесуімен одан да күшейді. Пааленмен болған кездесуі Матервеллді Мексикада бірнеше ай бойы қалуға және онымен бірлесіп жұмыс істеуге итермеледі. Матервеллдің белгілі Мексикалық эскиз кітабы осы өзгерісті көрнекті түрде бейнелейді: алғашқы суреттерге Матта мен Ив Тангуидің ықпалы болса, ал Пааленмен бірге өткізген уақытына байланысты кейінгі суреттерде жазықтық графикалық үлгілер мен егжей-тегжейлі мәліметтер көрінеді. Паален сондай-ақ Матервеллді хат арқылы Андре Бретонмен таныстырды. Матервеллдің Мексикаға жасаған сапары абстрактты экспрессионизм тарихы мен эстетикасында аз белгілі, бірақ маңызды фактор ретінде сипатталды. 1991 жылы, өліміне аз уақыт қалғанда, Матервелл абстрактты экспрессионизмнің пайда болуында Пааленнің инновациялық рөліне қатысты «тыныштық саясаты» болғанын еске алды. Мексикадан оралғаннан кейін Матервелл автоматизмге негізделген шығармашылық қағидасын дамытуға уақыт жұмсады: «Мен түсінгенім, американдықтар потенциалды түрде періштелер сияқты сурет сала алады, бірақ шығармашылық қағида жоқ, сондықтан заманауи өнерді ұнататындардың бәрі оны көшіріп жатты. Горький Пикассоны көшірді. Поллок Пикассоны көшірді. Де Кунинг Пикассоны көшірді. Мен мұны ешқандай шектеусіз айтамын. Мен француз суреттерін немесе басқаларын суреттедім. Бізге тек шығармашылық қағида керек еді, яғни, шығармашылық түрде сурет салу қабілетін жұмылдыратын нәрсе керек еді, және Еуропаның бізде болмаған осы мүмкіндігі болды; біз әрқашан олардың соңынан еріп келеміз. Мен еркін қауымдастықтың барлық мүмкіндіктерін ойладым, өйткені менде психоанализдік білім де болды және мен оның маңызын түсіндім, бұл бәрімізге ұнаған жаңа нәрсе жасаудың ең жақсы мүмкіндігі болуы мүмкін». Осылайша, 1940 жылдардың басында Роберт Матервелл абстрактты экспрессионизмнің жаңа қозғалысының (немесе Нью-Йорк мектебінің) негізін қалауда маңызды рөл атқарды: «Матта сюрреализм ішінде революция, қозғалыс бастағысы келді. Ол маған жаңа қозғалысты бастауға көмектесетін америкалық суретшілерді табуды тапсырды. Сол кезде Базиотспен бірге Поллок пен де Кунингке, Хофман мен Камровскиге, Бусаға және тағы басқа бірнеше адамға бардық. Егер біз бірдеңемен келе алсақ. Бізді ұнаған Пегги Гуггенхайм осы жаңа нәрсені көрсетіп береміз деді. Мен автоматтылық теориясын барлық адамдарға түсіндірдім, себебі қозғалыстың болуының жалғыз жолы – оның ортақ қағидасы болуы керек. Барлығы осылай басталды». Матервелл сюрреалистік VVV журналының редакциялық кеңесінің мүшесі және Вольфганг Пааленнің 1942 жылдан 1944 жылға дейін алты санымен редакцияланған DYN журналына үлесті. Сондай-ақ, ол 1945 жылы «Заманауи өнер проблемаларының» бірінші саны ретінде Пааленнің «Форма және сезім» жинағын редакциялады. 1948 жылы Матервелл өзінің ең танымал шығармаларының бірі – Испания Республикасына арналған Элегиялардың тұқымы болып табылатын суретті орындады. 1947–1948 жылдары Матервелл өнер сыншысы Харольд Розенберг және басқалармен бірге өнерді шолудың «Мүмкіндіктер» атты шығармасын жасады. Соңғы жылы Матервелл Розенбергтің «Әр құс үшін құс» өлеңін қамтитын суретті жасады, ол шолудың екінші санында енгізілу үшін жасалды. Жоғарғы жартысы поэманың соңғы үш жолдарының қолжазба, стильді нұсқасы, ал төменгі жартысы ақ фонға қарсы қара түсті жұмыртқа тәрізді және тікбұрышты нысандардан тұратын визуалды элемент болды. Бұл кескін поэманың зорлық-зомбылық бейнелерін абстрактілі, тікелей емес түрде «бейнелеуге» арналған еді; сондықтан Матервелл «белгілеу» терминін ұнатты. «Мүмкіндіктердің» екінші саны шықпады, және Матервелл суретті сақтауға қойды. Ол оны шамамен бір жылдан кейін қайта тапты.

In 1940, Motherwell moved to New York to study at Columbia University, where he was encouraged by Meyer Schapiro to devote himself to painting rather than scholarship. Schapiro introduced the young artist to a group of exiled Parisian Surrealists (Max Ernst, Duchamp, Masson) and arranged for Motherwell to study with Kurt Seligmann. The time that Motherwell spent with the Surrealists proved to be influential to his artistic process. After a 1941 voyage with Roberto Matta to Mexico—on a boat where he met Maria Emilia Ferreira y Moyeros, an actress and his future wife—Motherwell decided to make painting his primary vocation. The sketches Motherwell made in Mexico later evolved into his first important paintings, such as The Little Spanish Prison (1941) and Pancho Villa, Dead and Alive (1943). Matta introduced Motherwell to the concept of "automatic" drawing or automatism, which the Surrealists used to tap into their unconscious. The concept had a lasting effect on Motherwell, further augmented by his meeting with the artist Wolfgang Paalen. Motherwell's encounter with Paalen prompted him to prolong his stay in Mexico for several months, in order to collaborate with him. Motherwell's noted Mexican Sketchbook visually reflects the resulting change: while the first drawings are influenced by Matta and Yves Tanguy, later drawings associated with Motherwell's time with Paalen show more plane graphic cadences and details distinguished from the earlier period. Paalen also introduced Motherwell to André Breton, via a letter. Motherwell's seminal trip to Mexico has been described as a little known but important factor in the history and aesthetics of abstract expressionism. In 1991, shortly before his death, Motherwell remembered a "conspiracy of silence" regarding Paalen's innovative role in the genesis of abstract expressionism. Upon return from Mexico Motherwell spent time developing his creative principle based on automatism: "What I realized was that Americans potentially could paint like angels but that there was no creative principle around, so that everybody who liked modern art was copying it. Gorky was copying Picasso. Pollock was copying Picasso. De Kooning was copying Picasso. I mean I say this unqualifiedly. I was painting French intimate pictures or whatever. And all we needed was a creative principle, I mean something that would mobilize this capacity to paint in a creative way, and that's what Europe had that we hadn't had; we had always followed in their wake. And I thought of all the possibilities of free association—because I also had a psychoanalytic background and I understood the implications—might be the best chance to really make something entirely new which everybody agreed was the thing to do." Thus, in the early 1940s, Robert Motherwell played a significant role in laying the foundations for the new movement of abstract expressionism (or the New York School): "Matta wanted to start a revolution, a movement, within Surrealism. He asked me to find some other American artists that would help start a new movement. It was then that Baziotes and I went to see Pollock and de Kooning and Hofmann and Kamrowski and Busa and several other people. And if we could come with something. Peggy Guggenheim who liked us said that she would put on a show of this new business. And so I went around explaining the theory of automatism to everybody because the only way that you could have a movement was that it had some common principle. It sort of all began that way." Motherwell was a member of the editorial board of the Surrealist magazine VVV and a contributor to Wolfgang Paalen's journal DYN, which was edited from 1942 to 1944 in six issues. He also edited Paalen's collected essays Form and Sense in 1945 as the first issue of Problems of Contemporary Art. In 1948 Motherwell executed the image which would prove to be the germ of the Elegies to the Spanish Republic, one of his best known series of works. During 1947–48, Motherwell collaborated with the art critic Harold Rosenberg and others to produce Possibilities, an art review. During the latter year Motherwell created an image incorporating Rosenberg's poem "The Bird for Every Bird", meant for inclusion in the review's second issue. The top half was a handwritten, stylized rendering of the poem's final three lines, and the bottom half was a visual element consisting of roughly rendered black ovoid and rectangular forms against a white background. The stark image was meant to "illustrate" the violent imagery of the poem in an abstract, non literal way; Motherwell therefore preferred the term "illumination". The second issue of Possibilities did not materialize, and Motherwell placed the image in storage. He rediscovered it roughly one year later

1948 жылы Матервелл, Уильям Базиотс, Барнетт Ньюман, Дэвид Хэр және Марк Ротко 35 Ист 8-ші көшедегі Суретшілер тақырыбы мектебін құрды. Лекциялар көпке танымал болды және оларға Жан Арп, Джон Кейдж және Эд Рейнхардт сияқты спикерлер қатысты. Мектеп қаржылық жағынан сәтсіз аяқталып, 1949 жылдың көктемінде жабылды. 1950 жылдар бойы Матервелл Нью-Йорктегі Хантер колледжінде және Солтүстік Каролинадағы Блэк Маунтин колледжінде сурет салудан сабақ берді. Сай Твомбли, Роберт Раушенберг және Кеннет Ноланд Матервеллден сабақ алып, оның ықпалына түсті. Осы кезде ол өте жақсы жазатын және лекция оқитын, сонымен қатар ықпалды «Заманауи өнер құжаттамасы» сериясын басқарды және 1951 жылы жарық көрген «Дада суретшілері мен ақындары: антологияны» редакциялады. 1954 жылдан 1958 жылға дейін, екінші некесінің ажырасу кезеңінде, ол өзінің ең жеке сезімдерін білдіретін «Je t'aime» сөздерін қамтитын шағын картиналар сериясімен айналысты. Оның коллаждарға студиясынан шыққан темекінін қаптамалары мен жапсырмалары сияқты материалдар енгізіле бастады, олар оның күнделікті өмірінің жазбасына айналды. Ол үшінші рет, 1958 жылдан 1971 жылға дейін, абстрактты суретші Хелен Франкенталерге үйленді. Франкенталер мен Матервелл екеуі де бай отбасыларда дүниеге келгендіктен және әсем кештер өткізумен белгілі болғандықтан, олар «алтын жұбайлар» деп аталды.

Жетілу жылдары

1958-1959 жылдары Матервелл Еуропаны аралап өткен «Жаңа американдық сурет» көрмесіне қатысты. 1958 жылы ол Франкенталермен Испания мен Францияда үш айлық бал айларын өткізді, оның ішінде ол оның ықпалына байланысты жаңа күшпен сурет салуды бастады. Сол жылы жасаған «Екі сурет» сериясы оның жұмысында «Хеленнің түстерінің жарқырату күшін» көрсетеді. 1960 жылдары Матервелл Америкада да, Еуропада да кеңінен көрме өткізді. 1965 жылы оған Музейде ірі ретроспективті көрме ұйымдастырылды. Бұл көрме кейін Амстердам, Лондон, Брюссель, Эссен және Туринге сапар шекті. 1965 жылы Матервелл Альбан Бергтің струнный квартетінің атымен аталатын «Лирикалық сюита» деп аталатын тағы бір маңызды серияда жұмыс істеді. Матервелл былай деп еске алады: «Мен досымның баласына ойыншық алу үшін жапондық дүкенге бардым, онда әдемі жапон қағазын көрдім және мың данасын сатып алдым. 1965 жылдың сәуір айының басында мен мың дананы түзетусіз жазуға бел будым. Өзіме қатаң ереже қойдым. Сәуір және мамыр айларында 600 данаға жеттім, бір күні әйелім екеуміз кешкі ас ішіп отырғанда телефон соқты. Вермонттағы Кеннет Ноланд болды, менде бірден келуім керек екенін айтты. Мен: «Не болды?» деп сұрадым. Ол: «Дэвид Смит апатқа ұшырады» деді. Смит – мүсінші, Матервелл мен Франкенталердің досы болды. Олар Вермонтқа асығыс жол тартты, Смит қайтыс болғаннан кейін 15 минуттан соң жетті. Матервелл сериядағы жұмысты тоқтатты. Ол былай деді: «Бір жылдан соң мен олардың бәрін жақтауға бұйрық бердім, қазір олар маған қатты ұнайды. Мен оларды жартылай сурет салдым, ал олар жартылай өздері сурет салды десем де болады. Мен бұрын күріш қағазын тек коллаж элементі ретінде сирек қолданған едім. Олардың көпшілігі өте кішкентай, өте жұқа сызықтармен жасалған. Содан кейін мен жұмысымды аяқтаған соң жерге қарап таңғалатынмын. Ол май тамшысы сияқты таралып, түрлі ерекше өлшемдерді толтыратын еді». 1967 жылы Матервелл өзінің «Ашық» сериясында жұмыс істей бастады. Үлкен және кішкентай холсттың кездейсоқ үйлесуінен шабыттанған «Ашық» суреттері Матервеллді шамамен екі онжылдық бойы мазалады. «Ашық» суреттері – шектеулі түс жазықтықтарынан тұрады, олар еркін тікбұрышты конфигурациядағы минималды боялған сызықтармен бөлінген. Серия дамыған сайын жұмыстар күрделірек және көркемдеуге бейімделді, өйткені Матервелл осындай қысқартылған құралдардың мүмкін комбинацияларын қарастырды. 1960 жылдардың соңында Матервелл көптеген коллаждарда Гаулоиз бумаларын және қораптарын пайдаланды, оның ішінде бумалар жарқын қызыл акрил бояуымен қоршалған, боялған аймақтарда кесілген сызықтармен. 1972 жылы Матервелл суретші-фотограф Ренате Понсольдқа үйленді және Коннектикут штатының Гринвич қаласына көшіп барды, онда олар үлкен студияға іргелес сарай, сарайша және қонақ үйі бар күйме үйінде тұрды. Ол 1971 жылдың күзінен бастап, Хелен Франкенталермен ажырасып болғаннан кейін, толық уақыт сол жерде тұруға кірісті. Матервелл бүкіл мүлік бойынша әртүрлі өндіріс түрлері (сурет салу, коллаж, гравюра) үшін әртүрлі студиялар құрды. 1970 жылдары ол бірнеше еуропалық қалаларда ретроспективті көрмелер өткізді, оның ішінде Дюссельдорф, Стокгольм, Вена, Париж, Эдинбург және Лондон. 1977 жылы Матервеллге Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясының жаңа қанаты үшін үлкен қабырғалық сурет салу тапсырысы берілді. 1983 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Олбрайт Нокс өнер галереясында Дуглас Г. Шульц ұйымдастырған Матервеллдің жұмысының ірі ретроспективті көрмесі өтті. 1983 жылдан 1985 жылға дейін бұл көрме кейіннен ірі мұражайларда көрсетілді, олар: Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы, Сан-Францисконың заманауи өнер мұражайы, Сиэтлдің өнер мұражайы, Коркоранның өнер галереясы және Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы. 1991 жылы Мексикадағы Монтеррей және Форт-Уорт қалаларында тағы бір ретроспектива көрсетілді. 1985 жылы Матервеллге Эдвард Макдуэлл медалі табысталды. 1988 жылы Матервелл Arion Press баспасының баспашысы Эндрю Хойеммен Джеймс Джойстің модернисттік «Улисс» романының шектеулі басылымында жұмыс істеді. Матервелл жоба үшін 40 литография жасады.

In 1958–59, Motherwell was included in "The New American Painting" exhibition, initiated by the Museum of Modern Art, which traveled across Europe. In 1958 he and Frankenthaler spent a three month honeymoon in Spain and France, during which he began painting with a new energy that he attributed to her influence. The Two Figures series he made that year shows "the brightening power of Helen's colors" on his work. During the 1960s, Motherwell exhibited widely in both America and Europe and in 1965 he was given a major retrospective exhibition at the Museum of Modern Art; this show subsequently traveled to Amsterdam, London, Brussels, Essen, and Turin. In 1965 Motherwell worked on another prominent series called the Lyric Suite, named after Alban Berg's string quartet. Motherwell recalled, "I went to a Japanese store to buy a toy for a friend's kid, and I saw this beautiful Japanese paper and I bought a thousand sheets. And I made up my mind, this was in the beginning of April 1965, that I would do the thousand sheets without correction. I'd make an absolute rule for myself. And I got to 600 in April and May, when one night my wife and I were having dinner and the telephone rang. And it was Kenneth Noland in Vermont saying that I should come immediately. And I said, 'what's happened?' And he said, 'David Smith's been in an accident'." Smith, the sculptor, was Motherwell and Frankenthaler's friend. The couple drove hastily to Vermont, arriving 15 minutes after Smith had died. Motherwell stopped work on the series. He said of them: "And then one year I had them all framed, and I like them very much now. I should also say that I half painted them and they half painted themselves. I'd never used rice paper before except occasionally as an element in a collage. And most of these were made with very small, I mean very thin lines. And then I would look at amazement on the floor after I'd finished. It would spread like spots of oil and fill all kinds of strange dimensions." In 1967 Motherwell began to work on his Open series. Inspired by a chance juxtaposition of a large and small canvas, the Open paintings occupied Motherwell for nearly two decades. The Opens consist of limited planes of colour, broken up by minimally rendered lines in loosely rectangular configurations. As the series progressed, the works became more complex and more painterly, as Motherwell worked through the possible permutations of such reduced means. The late 1960s saw Motherwell using Gauloises packets and cartons in many collages, including an extensive series with the packets surrounded by bright red acrylic paint, often with incised lines in the painted areas. In 1972 Motherwell married the artist photographer Renate Ponsold and moved to Greenwich, Connecticut, where they lived in a carriage house with a hayloft aerie, a barn and a guest cottage adjoining a large studio. He had begun living there full time beginning in the fall of 1971 after his divorce with Helen Frankenthaler was finalized. Motherwell set up different studios for different modes of production (painting, collage, printmaking) throughout the property. During the 1970s, he had retrospective exhibitions in several European cities, including Düsseldorf, Stockholm, Vienna, Paris, Edinburgh, and London. In 1977, Motherwell was given a major mural commission for the new wing of the National Gallery of Art in Washington, D. C.

In 1983, a major retrospective exhibition of Motherwell's work, organized by Douglas G. Schultz, was held at the Albright Knox Art Gallery in Buffalo, New York. From 1983 to 1985, this exhibition was subsequently shown at major museums, Los Angeles County Museum of Art San Francisco Museum of Modern Art, Seattle Art Museum, Corcoran Gallery of Art, and Solomon R. Guggenheim Museum. Another retrospective was shown in Mexico City, Monterey, and Fort Worth, Texas, in 1991. In 1985, Motherwell was awarded the Edward Macdowell Medal. In 1988, Motherwell worked with the publisher Andrew Hoyem of Arion Press on a limited edition of the modernist novel Ulysses, by James Joyce. Motherwell produced 40 lithographs for the project.