Кіріспе

Ричард Докинстің "Көр соқыр сағаттанушы: Эволюция дәлелдері неге жобаланбаған әлемді көрсетеді" атты кітабы 1986 жылы жарық көрді. Бұл кітабында автор табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясын түсіндіріп, оны қолдайды. Сонымен қатар, ол өзінің "Эгоист ген" атты алғашқы кітабына қатысты айтылған кейбір сын-ескертпелерді жоққа шығаруға аргументтер келтіреді. (Екі кітап та эволюцияны гендік тұрғысынан қарастырады.) 2011 жылы Ричард Докинс пен Лалла Уорд оқыған толық нұсқадағы аудиокітап жарық көрді.

Шолу

Докинз бұл кітаптың атауын таңдағанда, Уильям Пейлидің 1802 жылғы «Табиғи теология» кітабында кең таралған сағатшы аналогиясына сілтеме жасайды. Философ және биология тарихшысы Майкл Т. Гизелин «Нью-Йорк Таймс» газетінде жазған мақаласында, Докинстің «табиғи іріктеудің биологтарға мақсат пен жобалау сияқты ұғымдардан бас тартуға керемет мүмкіндік беретінін көрсеткенін» айтады. Ол компьютерлік бағдарламалармен салыстырудың шектеулі екенін, бірақ олардың да пайдалы екенін атап өтеді. Гизелин Докинстің «жаратылыстанушылардың пікірін жоққа шығарумен ғана шектелмейтінін», сонымен қатар неодарвинизмге қарама-қарсы теорияларға қарсы аргументтерін күшейткенін айтады. Оның пікірінше, бұл кітап жаратылыстанушылардың «жасырып отырған» эволюция туралы білу қажеттілігін қанағаттандырады. Ол: «Көңілі көтерілмейтін оқырман көңілденеді», – деген қорытындыға келеді. Америкалық дін философы Даллас Уиллард кітапқа қатысты пікір білдіріп, эволюцияның жобалау арқылы Құдайға дәлелдеудің дұрыстығымен байланысын жоққа шығарады: ал Докинс, оның сөзіне қарағанда, дәлелдерді осы негізде ғана қарастыратын секілді. Уиллард 6-тараудың «Тектес және кереметтер» деген тақырыбында, «жартылай сағатшыны» емес, «жартылай сағатшы сағатшысын» жасаудың «қиын міндетін» орындауға тырысқанын, бұл кітапқа «шындық» атау болар еді дейді. Ол Докинстің жеке сенімсіздік сияқты бірнеше «әлсіз» аргументтерді жоққа шығаратынын атап өтеді. Ол Докинстің компьютерлік «жаттығулары» мен біртіндеп өзгеру туралы аргументтері күрделі тіршілік формаларының пайда болуын көрсетпейді деп санайды. Уиллард бұл кітапты жазуда Докинстің «Дарвиннің ізбасарлары» ретінде емес, «жай ғана табиғаттанушы метафизик» ретінде жұмыс істегенін қорытындылайды.

Ықпал

Инженер Тео Янсен 1986 жылы осы кітапты оқып, эволюция мен табиғи іріктеуге қызығушылық танытты. 1990 жылдан бері ол желдің күшімен қозғала алатын "Страндбист" атты кинетикалық мүсіндерді құрастырып келеді. Журналист Дик Пунтейн Шон Б. Кэрроллдың 2005 жылғы эволюциялық даму биологиясы туралы "Ең әдемі сансыз пішіндер" атты еңбегін "Соқыр сағатшыдан" кейінгі ең маңызды ғылыми-танымдық кітап деп сипаттап, оны "оның тікелей жалғасы" деп атады.