Кіріспе

Жануарлар қалдық тінінің өңделуі

Рендеринг – жануарлар тінінің қалдықтарын тұрақты, қолдануға жарамды материалдарға айналдыратын процесс. Рендерингке жануарлар өнімдерін көбірек пайдалы материалдарға өңдеу, немесе тар мағынада, жануарлардың майлы тіндерін тазартылған майларға, мысалы, майға немесе сұйық майға айналдыру кіруі мүмкін. Рендеринг өнеркәсіптік, шаруашылық немесе үй шаруашылығы деңгейінде жүзеге асырылуы мүмкін. Ол сондай-ақ целлюлозаға дейін өңделген жануар емес өнімдерге де қолданылуы мүмкін. Рендеринг процесінде материал бірден кептіріліп, майы сүйектен және белоктан бөлінеді, нәтижесінде майлы тауар мен белокты ұн алынады.

Кіріс көздері

Жануарлардан алынатын өнімдерде өңделген тіндердің көп бөлігі мал сою орындарынан келеді, бірақ сонымен қатар мейрамхана майы, ет дүкендерінен қалдықтар мен азық-түлік дүкендерінен мерзімі өткен ет те кіреді. Бұл материалға майлы тіндер, сүйектер, ішек-қарны және мал сою орындарында айырылған, фермаларда немесе тасымалдау кезінде өлген жануарлардың толық денелері жатады. Ең көп қолданылатын жануарлар – сиыр, шошқа, қой және құс.

Тамақ өнімдерін өңдеу

Тамаққа жарамды күйдіру процестері негізінен ет өңдеу операциялары болып табылады және тағамдық өнімдерде қолдану үшін май немесе жеуге жарамды сары май өндіреді. Тамаққа жарамды күйдіру әдетте, үздіксіз процесспен төмен температурада (судың қайнау температурасынан төмен) жүзеге асырылады. Процесс әдетте тамаққа жарамды май материалдарын (әдетте еттің кесілген бөліктерінен алынған майлы бөліктерді) ұсақтап турап, оларды бу қосылған немесе қосылмаған күйде қыздырып, содан кейін екі немесе одан көп центрифугалық ажырату сатыларын жүзеге асырады. Бірінші саты сұйық су мен май қоспасын қатты заттардан ажыратады. Екінші саты майды судан одан әрі ажыратады. Қатты заттар бастапқы материалдарға байланысты тағамдық өнімдерде, жануарларға арналған тамақта және т.б. қолданылуы мүмкін. Ажыратылған майды тағамдық өнімдерде пайдалануға болады немесе артық болса, сабын жасау операцияларына жіберуге болады. Етті тамаққа жарамды күйдірудің көп бөлігін ет қаптау немесе өңдеу компаниялары жүзеге асырады.

Тамаққа жарамсыз өнімдерді өңдеу

Эстетикалық немесе санитарлық себептермен адам тамағына жарамсыз материалдар жеуге жарамсыз өңдеу процестерінің бастапқы шикізаты болып табылады. Жеуге жарамсыз шикізаттың көп бөлігі "құрғақ" әдіспен өңделеді. Бұл үзіліссіз немесе үздіксіз процесс болуы мүмкін, онда материалды бумен қамтамасыз етілген ыдыста қыздырып, ылғалды кетіреді және бір мезгілде май клеткаларынан майды босатады. Материалды алдымен ұнтақтайды, содан кейін майды босату және ылғалдылықты шығару үшін қыздырады, еркін майды ағызу үшін сіңіреді, содан кейін қатты заттардан көбірек май сығылады, бұл кезеңде олар "қабықшалар" немесе "құрғақ күйдірілген танкеж" деп аталады. Қабықшалар ет пен сүйек ұнына айналдыру үшін одан әрі ұнтақталады. Құрғақ процестің бір түрі материалды ұсақтап кесіп, ыстық маймен сұйықтырып, содан кейін қоспаны бір немесе бірнеше буландыру сатысында буландыруды қамтиды. Кейбір жеуге жарамсыз материалдар ылғалды процесспен өңделеді, бұл көбінесе жеуге жарамды материалдар үшін қолданылатын үзіліссіз процесс. Материалды бу қосып қыздырады, содан кейін сулы-майлы қоспаны алып тастау үшін сығымдайды, содан кейін центрифугалау және/немесе буландыру арқылы майға, суға және ұсақ қатты заттарға бөлінеді. Сығымнан алынған қатты заттар кептіріліп, ет пен сүйек ұнына айналдырылады. Көптеген тәуелсіз өңдеушілер тек жеуге жарамсыз материалды өңдейді.

Ас үйде өңдеу

Майларды қорыту шеф-аспаздар мен үй шаруалары да жүзеге асырады. Ас үйде майды қорыту арқылы майдан тазартылған май, сірке майдан – май, шошқа майдан – қарын май, ал тауық майдан – шмальц жасалады.

Тарих

Рендерингтің дамуы, негізінен, ет өнімдерін өндірушілердің ет өнеркәсібін тиімді пайдалануына жауапты болды, бұл өз кезегінде тұтынушы үшін тамақты қолжетімді етуге мүмкіндік берген ірі масштабты ет өнеркәсібінің дамуына әкелді. Рендеринг көп ғасырлар бойы негізінен сабын мен шам жасау үшін жүргізіліп келген. Алғашқы рендеринг ашық от үстіндегі қазанға салынып жасалған. Бұл әдіс бүгінге дейін шаруашылықтарда тамаққа қолданылатын май (шошқа майы) жасау үшін қолданылады. Бу қазандықтарының дамуымен жоғары сапалы өнім алу және өрт қаупін азайту үшін бумен қыздырылатын қазандар пайдалануға мүмкіндік туды. 1896 жылдан бері "сары май" термині жануарларды өңдеу зауыттарынан алынған, төмен сапалы сиыр немесе қой майын білдіреді. 19 ғасырда буды пайдаланатын өңдегіштер пайда болды: материалға бу жіберілетін, қысымды қазан ретінде қолданылатын резервуар. Бұл процесс "резервуарда өңдеу" деп аталатын ылғалды өңдеу әдісі болып табылады және жеуге жарамды және жарамсыз өнімдер үшін қолданылды, бірақ жеуге жарамды өнімдердің жақсы сапасы ашық қазандық әдіспен жасалған. Материал резервуарда өңделгеннен кейін еркін май ағызылып алынады, қалған су ("резервуар суы") бөлек ыдысқа құйылады, ал қалдықтар қысылып, бумен кептіріледі. Резервуар суы кәрізге құйылатын немесе желім немесе белок концентратын жасау үшін буланып, тыңайтқышқа қосылатын. Қалдықтар тыңайтқыш ретінде қолданылды. Қысымды резервуар АҚШ-тағы Чикагодағы ет өнеркәсібінің дамуына мүмкіндік берді, себебі ол осы аймақтағы қоршаған ортаны басып тастайтын қосалқы өнімдерді экономикалық тұрғыдан жоюға мүмкіндік берді. Бастапқыда, ет өңдеушілердің жанында пайда болған шағын компаниялар рендерингпен айналысты. Кейіннен ет өңдеушілер де рендеринг өнеркәсібіне қатысты. Густав Свифт, Нельсон Моррис және Люциус Дарлинг АҚШ рендеринг өнеркәсібінің алғашқы пионерлері болды, олар жеке қаржылық қолдау көрсетті және/немесе рендеринг өнеркәсібіне тікелей қатысты. Аптон Синклер 1906 жылы Чикагодағы ет өңдеу өнеркәсібін әшкерелейтін "Жұңғал" атты кітап жазды, бұл көпшіліктің наразылығын тудырды. Оның еңбегі 1907 жылғы Таза тағам және дәрілік заттар заңының қабылдануына көмектесті, бұл FDA құрылуына жол ашты. 2012 жылы рендеринг мамандығы "ең қиын жұмыс" тізіміне енді. 20 ғасырда көптеген жаңалықтар пайда болды. Олардың кейбіреулері рендеринг өнімдерін қолдануға, ал қалғандары рендеринг әдістеріне қатысты. 1920 жылдары құрғақ рендеринг процесі ойлап табылды; материал көлденең бумен қыздырылатын цилиндрлерде пісірілді (сол кездегі тыңайтқыш кептіргіштеріне ұқсас). Құрғақ процестің артықшылықтары энергияны үнемдеу, ақуыздың жоғары өнімділігі, жылдам өңдеу және зиянды иістердің азаюы болды. Жылдар өте келе, ылғалды "резервуарда өңдеу" процесі құрғақ процесспен ауыстырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында көптеген рендеринг орналымдары құрғақ процесті пайдаланды. 1960 жылдары үздіксіз құрғақ процестер енгізілді, біреуі дәстүрлі құрғақ пісіру пешінің модификациясын пайдаланды, ал екіншісі материалды кептіру және майды алу үшін ұнтақтау және буландыру процесін қолданды. 1980 жылдары энергияның қымбаттылығы әртүрлі "ылғал" үздіксіз процестерді танымал етті. Бұл процестер энергияны тиімді пайдаланды және материалды қыздыру немесе кептіру үшін процестік буды қайта пайдалануға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін синтетикалық жуғыш заттар пайда болды, олар тұрмыстық және өнеркәсіптік жуу үшін сабынды ығыстырды. 1950 жылдардың басында жеуге жарамсыз майлар нарығының жартысынан астамы жойылды. Бұл материалдарды мал азығына бағытту жақын арада сабын нарығын алмастырды және ақырында жеуге жарамсыз майлардың ең ірі қолданылу саласы болды. "Қорапталған еттің" кеңінен таралуы, онда етті жергілікті етханалар мен базарлардың орнына, ет өңдеушілерде тұтынушыларға бөліп сату, рендерингке арналған май мен ет қалдықтары ет өңдеушілерде қалды және олар оларды тәуелсіз рендеринг компаниялары емес, ет өңдеушілер өңдеді. Денсаулыққа мұқият қараған тұтынушылардың жануар майларын қабылдамауы жеуге жарамды майлардың артығына әкелді, нәтижесінде олар сабын жасауға және олеохимиялық заттарға бағытталды, бұл жеуге жарамсыз майларды ығыстырып, осы тауардың нарығындағы тұрақсыздыққа әкелді.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Эндерировка өнеркәсібі – ең көне қайта өңдеу өнеркәсібінің бірі, және ірі тамақ өнеркәсібінің дамуына жағдай жасады. Бұл өнеркәсіп әлдебір қалдыққа айналатын материалдарды алып, отын, сабын, резеңке, пластик сияқты пайдалы өнімдерге айналдырады. Сонымен қатар, эндерировка кәдеге жарамайтын материалдарды жою мәселесін азайтады. Мысалы, АҚШ жыл сайын 21 миллион тоннадан астам тез бұзылатын және зиянды органикалық заттарды қайта өңдейді. 2004 жылы АҚШ өнеркәсібі 8 миллион тоннадан астам өнім өндірді, оның 1,6 миллион тоннасы экспортталды. Әдетте, эндерировка процесінде шикізат ретінде қолданылатын материалдар жедел тозуға бейім. Алайда, эндерировкадан кейін материалдардың тозуға төзімділігі артады. Бұл ылғалды эндерировка процесінде пісіру арқылы немесе құрғақ эндерировка процесінде сұйықтықты бөліп алу арқылы жылу беру нәтижесінде болады. Алынған май, майлы майлар, мал азығы, сабын, шамдар, биодизель жасау үшін арзан шикізат ретінде, сондай-ақ химия өнеркәсібі үшін бастапқы материал ретінде қолданылуы мүмкін. Сиыр етінен алынған май (tallow) болатты іске қосу кезінде майлау үшін қолданылатын маңызды шикізат болып табылады. Мал азығындағы ет және сүйек ұны – 20-шы ғасырдың соңында ірі қараның губка тәрізді энцефалопатиясының (БСЭ, «қара қызыл ауру») таралуының бір себебі болды, бұл ауру адамдар үшін де қауіпті. 21-ші ғасырдың басында көптеген елдер бұл аурудың таралуын болдырмау үшін қағидаларды қатаңдатты.

Жалпы сілтемелер

Лайман, Говард Ф. (1998). Ашулы ковбой. Саймон мен Шустер, Нью-Йорк. Render Magazine (сәуір 2005), Ұлттық рендеринг қауымдастығы. Микер, Дэвид Л. Негізгі рендеринг: Жануарлық қосалқы өнімдер индустриясы туралы. Ұлттық рендерерлер қауымдастығы. Бернхам, Фрэнк. Солтүстік Америка рендерингі: Құнды, жоғары сапалы өнімдердің бастауы. Ұлттық рендерерлер қауымдастығы. Клемен, Рудольф (1978). Рендеринг – "Көрінбейтін индустрия", "Аэро" баспасы. Янг, Х. Х. (1927). Ет өңдеу өнеркәсібінің қосалқы өнімдері, Чикаго университетінің баспасы. Франко, Дон және Свонсон, Винфилд (1996). "Түпкі қайта өңдеушілер", APPI, FPRF және NRA.