Кіріспе
Түркия облысы
Тарих
Ежелгі заманда Карс Армения патшалығының Арарат провинциясының құрамына кірген. Алғашқы белгілі халық – Ванандтың (Վանանդ) ізбасарлары болды, олар үшін Карс негізгі қоныс және бекініс болған. 928 жылы Карс Багратид Армениясының астанасы атанды. 968 жылы Арменияның астанасы Аниге көшірілді, бірақ Карс Вананд феодалдық княздығының астанасы болып қалды. Селжүктер Карс үстінен тікелей бақылауды тез арада жойды, оның орнына Вананд аумағына жақын және Ани орталығындағы, бірақ одан ірі Шаддадид әмірлігімен шектесетін шағын әмірлік құрылды. Карс әмірлігі Эрзурумдағы Салтукидтердің вассалы болды, олардың күштері грузиннің Карсқа жасаған талпыныстарын тойтарды. Кейін, 1207 жылы Давид Сослан және Иван мен Закаре Закарян Мхаргрезили бауырлар бастаған грузин және армян әскерлері ұзақ қоршаудан кейін Карсты басып алды. Бұл Закарид Армениясының бір бөлігі болды, оны Грузияның Багратиони әулетінің вассалдары – Закарян-Мхаргрезили биледі. Тамардың ұлы Георгий IV Карсқа вице-патша ретінде тағайындалды. 1242 жылы моңғолдар басып алды, бірақ Георгий V Ұлы (1314–1346) тұсында Грузия патшалығы оны қайта иеленді және ыдырауына дейін патшалықтың құрамында болды, содан кейін Жакели әулетіне жататын грузин атабегтерінің қолына өтті. Парсы және Осман империялары тұсында қаланың шығыс бөлігінде орналасқан Карс бекінісі құлдырап, тозығы жетті. Алайда, Карс шекаралық аймақта болғандықтан, оның қорғаныс құрылыстары жиі жаңартылып, 19 ғасырға қарай Карс бүкіл әлемге қамал ретінде танымал болды. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысының нәтижесінде Карс провинциясы әскери басқарудағы Карс облысының құрамына Ресей империясына қосылды және 1918 жылға дейін солай болды. Бұл Ресей империясының Осман империясына тиесілі аумақтарды басып алып, одан әрі кеңеюді көздеген шекаралық провинциясы ретінде қарастырылды. 1878-1918 жылдар аралығында Карс провинциясы Ресей билігінің армян, кавказ гректері, орыстар, грузиндер және бұрын аймақпен тарихи байланысы болмаған немесе азын-малы болған этникалық немістер, поляктар, эстондықтар, литвалықтар және молокандар мен духоборлар сияқты орыс сектанттары сияқты түрлі христиан халықтарын қоныстандыруымен ерекшеленді. Көптеген орыс емес христиан православие қауымдары (грузиндер, кавказ гректері және азғын православие армян) Карс провинциясын мұсылман Осман империясынан басып алу үшін Ресей империясының әскерімен бірге күресті немесе оған көмектесті. Олар мұны Ресей империясының көмегімен христиандық аумақтарды қайтаруға ұмтылыстарын іске асыру құралы ретінде қарастырды. Бас инспекторлардың аймақтары халықты түркілендіру мақсатымен халыққа қатысты кең өкілеттіктермен билік жүргізді. Үшінші UM Эрзурум, Артвин, Ризе, Трабзон, Карс, Гүмүшхане, Эрзинжан және Агры провинцияларын қамтыды. Оны Эрзурум қаласында орналасқан бас инспектор басқарды. Бас инспекция 1952 жылы Демократиялық партия үкіметі кезінде таратылды.
principality under rule of Zakarians–Mkhargrdzeli, vassals of Bagrationi dynasty of Georgia. George IV son of Tamar, was appointed as a viceroy of Kars. It was conquered in 1242 by the Mongols; was regained by Georgian Kingdom during the reign of George V the Brilliant (1314–1346) and remained as part of the Kingdom before its disintegration, which then passed into the hands of Georgian Atabegs belonging to the House of Jaqeli. During the rule of the Persian Empire and the Ottoman Empire, the fortress of Kars, located in what was then the eastern part of the city, fell into disrepair. However, as Kars was within a border region its defensive structures were often renewed, and they continued to advance to such a degree, that in the 19th century Kars was well known around the world as a castle. As a result of the Russo Turkish War of 1877 to 1878, the province of Kars was incorporated into the Russian Empire as part of the militarily administered Kars Oblast and remained so until 1918. It was seen as a border province of a Russian Empire which was seeking to expand yet further by the conquest of more territory belonging to the Ottoman Empire. The period from 1878 to 1918 was marked in the province of Kars by the settlement by the Russian authorities of a very heterogeneous mix of Christian populations, including Armenians, Caucasus Greeks, Russians, Georgians, and even smaller numbers from other Christian communities hitherto with little or no historical links to the region, such as ethnic Germans, Poles, Estonians, Lithuanians, and Russian sectarian communities such as Molokans and Doukhobors. Many from the non Russian Christian Orthodox communities (Georgians, Caucasus Greeks, and the minority of Armenians who were Lessor Orthodox) had themselves fought in or collaborated with the Russian Imperial army to capture Kars province from the Muslim Ottomans. They saw this as a means of fulfilling their own ambitions to recapture Christian territory on the back of the Russian imperial enterprise. The Inspectorates Generals regions ruled with wide ranging authority over the population in order to Turkify its population. The third UM span over the provinces of Erzurum, Artvin, Rize, Trabzon, Kars Gümüşhane, Erzincan and Ağrı. It was governed by a Inspector General seated in the city of Erzurum. The Inspectorate General was dissolved in 1952 during the Government of the Democrat Party.
Көлдер
Карстағы негізгі көлдер – Айығыр, Чылдыр және Қуйұшық көлі.
Демография
Ұлттар18741189721916192731950419652017Сан %Сан %Сан %Сан %Сан %Сан %Сан %Сан %Сан %Түрік халықтары22,758 103,457102,74828.21160,576 311,400 471,28766.8%Күрдтер66,404 42,968 67,45018.5242,945 94,847 134,13633.2%Армянтар5,014 73,406 118,21732.4621 23 5Гректер681 32,593 16,7874.610 136Славяндар 31,099 18,9975.22 5 75Басқалар1,965 7,131 40,01510.991,688 3,388 804 1 Карс Эялетінің тізімі,2 Ресей империясының халық санауы Карстағы нәтижелері, 3 Карс облысында (Ардахан облысын қоса) түрік тіліндегі алғашқы халық санауы,4 Ардахан облысын қосады,6 Заза және Йезидтерді қосады.
Карс табиғаты, жануарлар дүниесі және экотуризм
Карс аймағында бай жануарлар дүниесі бар, оны KuzeyDoğa қоғамы жүзеге асырып жатқан Карс-Ығдыр биоәртүрлілік жобасы арқылы құжаттау жұмыстары жүргізілуде. Жоба аймақта, соның ішінде бұрын Карс аймағының құрамына кірген Ардахан және Ығдыр облыстарында Түркияның 486 құс түрінің 356-сын тіркеді. Олардың кем дегенде 233-і аймақтағы ең маңызды су толатын жер болып табылатын Куючук көлінде кездеседі. Оңтүстіктегі Сарықамыш орманды аймағында үнді қасқыры, сириялық қоңыр аю, кавказдық рысь және басқа да жануарлар мекендейді, ал Арас (Аракс) өзенінің су толатын жерлері көптеген көшпен құстар үшін маңызды тоқтау орны болып табылады. Юкары-Цырықлы ауылындағы Арас өзенінің құс зерттеу және білім беру орталығы осы бір жерде ғана 303 құс түрін тіркеді.
Экономика
Карс провинциясының экономикасында ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және орман шаруашылығы басымдық құрайды. Кars провинциясының еңбекке қабілетті халқының 85%-ы фермерлер немесе малшылар. Жалпы ішкі табыстың 60%-ы осы секторлардан түседі. Өнеркәсіп, туризм және сауда дамып келеді. Аймақтағы климат өсімдіктерді өсіруге шектеулер қояды. Қағызман және Тузлукада мақта, қант қызылшасы, бұршақ және жоңышқа өсіріледі. Көкөніс және жеміс бақшалары жеткілікті деңгейде дамымаған. Провинцияда бидай, арпа, мақта және шамалы көлемде темекі өсіріледі. Кars провинциясы орманға аса бай емес, бірақ аймақ орман өсіруге қолайлы. Провинция аумағының барлық 4%-ы ғана орманмен жабылған. Кars ормандарында ең көп кездесетін ағаш түрлері – қарағай, шырша және қаратал. Орман шаруашылығында ағаш кесу арқылы белгілі бір көлемде ағаш өндіріледі.
Ескерткіштер
Карс көптеген ескерткіштерге ие, олардың ең танымалдары – қираған Армян қаласы Ани және 9 ғасырда салынған Апостолдар шіркеуі.
Танымал мәдениетте
Карс Орхан Памуқтың танымал "Қар" романының оқиғасы болды. "Карс қоршауы, 1855" кітабы 2000 жылы The Stationery Office баспасынан шыққан. Бұл кітапта генерал Уильямс, Ресейге қарсы соғыста түрік армиясына гарнизон басқару және полктерді дайындау үшін жіберілген көптеген британдық офицерлердің бірі, қаланың қорғанысы мен капитуляциясы туралы баяндайды. Никос Казанцакистің "Алексис Зорбастың өмірі мен дәуірі" кітабында Зорбас жұмыс іздеу үшін Карс облысына келгенін және Карста өткен әсем тойға қатысқанын айтады.